زاماناۋي ءبىلىم بەرۋدەگى تىڭ شەشىمدەر

وزگەرىستەر مەن مىندەتتەر

تامىز كەڭەسىندە ءسوز العان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇي­سەنوۆا وتكەن وقۋ جىلىنداعى جەتىس­تىكتەردى سارالاي كەلە, ءبىلىم جۇيەسىن دامى­تۋ تۇجىرىمداماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىس­تەر تۋرالى تارقاتىپ ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان وزگەرىستەر ءبىلىم جۇيەسىنىڭ بارلىق سالاسىنا, بۋىنىنا قاتىستى. بۇل جەردە ارقايسىسىن بولە-جا­رىپ قاراستىرۋعا بولمايدى, ويتكەنى بار­لىعى بىرىگىپ, تولىققاندى جۇيەنى قۇرايدى.

«مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, بالاباقشالارعا باراتىن بالالاردىڭ تەڭ جارتىسى مەكتەپكە دايىندىقسىز كەلەدى. وسى ورايدا  بالاباقشا مەن مەكتەپ اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن بالالاردى ەرتە جاستان وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ مازمۇنىن, ادىستەمەلەرىن  باستاۋىش مەكتەپ پەن بالاباقشا جۇمىسىن سايكەستەندىرە قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, بالالار بويىنداعى داعدىلاردىڭ ءوسۋ ديناميكاسى ولاردىڭ جەكە دامۋ كارتالارىندا جيناقتالادى. وسى كارتا بالامەن جۇمىس ىستەۋدىڭ تاكتيكاسىن انىقتاۋ ءۇشىن  ونىڭ جەكە دەرەكتەرىن ساقتاي وتىرىپ, باستاۋىش مەكتەپكە بەرىلەدى. ال بالالارى بالاباقشاعا بارمايتىن اتا-انالار ءۇشىن بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردە كەڭەس (كونسۋلتاتسيالىق) ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. بۇل جۇمىستى ءبىز باستادىق. مينيسترلىكتىڭ سوڭعى دەرەكتەرى بويىنشا مۇنداي ورتالىقتاردىڭ سانى 5 مىڭنان استى. بۇل ورتالىقتار اتا-انالاردى ءوز بالالارىنىڭ مۇمكىندىگىن ءۇي جاعدايىندا انىقتاپ, دامىتا ءبىلۋى ءۇشىن وقىتۋ جانە كەڭەس بەرۋ ورىندارىنا نەمەسە بەلگىلى ۋاقىتتا مەكتەپكە دايىنداۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى دامىتۋ كۋرستارىنا قاتىسا الاتىن ورتاعا اينالادى. مۇنداي جاعدايدا دا مەكتەپتەرگە بەرىلۋ ءۇشىن بالالاردىڭ دامۋ جەكە كارتاسىن تولتىرادى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.

ۇكىمەت باسشىسى ورىنباسارىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, تاربيەشىلەردى دايارلاي­تىن كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارى سەرتيفيكاتتاۋدان وتەدى. بۇل الداعى ۋاقىتتا بالالارمەن جۇمىس ىستەۋگە تەك قانا كاسىبي ءبىلىمى عانا ەمەس, سونى­مەن قاتار بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ماشىقتارى مەن داعدىلارى با­رىن دالەلدەي العان ادامدارعا رۇق­سات ەتىلەتىنىن بىلدىرەدى. وسىعان قوسا تار­بيەشىلەرگە ماگيستراتۋرادا وندىرىستەن قول ۇزبەي وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەك.

«قازىرگى كۇنى تاراز قالاسىندا بالاباق­شالاردى ۆاۋچەرلى قارجىلان­دىرۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا وتكىزىلىپ جاتىر. ونىڭ نەگىزى مىنادا. ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋعا تەك نور­ماتيۆتىك تالاپتار ساقتالعان بالاباق­شالار عانا وتە الادى. قازىرگىدەي مەم­لە­كەتتىك تاپسىرىس الۋعا كونكۋرس بولمايدى. اتا-انالار بوس ورىن­دارى بار بالاباقشالاردى تاڭداي­دى. سايكەسىنشە, كەزەككە تۇرۋ بالاباق­شالارداعى بوس ورىندارعا ەمەس, بيۋدجەت­تىڭ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرەتىن ۆاۋچەرلەرگە بايلانىستى بولادى. ال ۆاۋچەرلەردى قارجىلاندىرۋ جان باسىنداعى نورماتيۆكە نەگىزدەلىپ,  بالالاردىڭ ناقتى بالاباقشاعا بارعان كۇندەرىنە بەرىلەدى. ءبىز ءبىر بالانىڭ 4 بىردەي بالاباقشاعا «بارعانىن» انىقتادىق. ءبىر بالا ءۇشىن 4 بالاباقشا قارجى الىپ وتىرعان. ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ وسىنداي سىبايلاستىقتىڭ الدىن الادى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.

ورتا ءبىلىم. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جيىندا اتاپ وتكەندەي, ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە دە بىرقاتار شارالار وتكەن جىلى قابىلداندى. بىراق بۇل جۇمىستار وتە باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. مۇندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى­نىڭ دە, جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ دا قىزمەتىندە سالعىرتتىق بار. ۇكىمەت مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىراتىن جوبانى ماقۇلداپ, اكىمدىكتەرگە ءتيىستى تاپسىرما بەردى. جوبا كەلەسى قادامداردان تۇرادى. مەكتەپتەر ءۇش تۇرگە بولىنەدى. بىرىنشىدەن, كۇشتى مەكتەپتەرمەن جۇمىس. بۇل جۇمىستى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى (نزم), ءبىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيلەرى (بيل), رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەپتەرى جۇرگىزەدى. تاڭداۋ قۇقىعى وڭىرلەردىڭ وزىندە. مۇنداعى ماقسات – جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە ءبىلىمدى تاراتۋ. بيىل نزم, بيل قاتىسۋىمەن ءبىلىمدى تۇراقتى دامىتۋ قورىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «وتپان» جوباسى باستالدى. جوبا بو­يىنشا وبلىستىڭ 50 مەكتەبىن قامتيتىن تىرەك مەكەپتەر جۇيەسى قۇرىلادى.

«ەكىنشى, ورتاشا دەڭگەيدەگى مەكتەپتەرمەن جۇمىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇرگىزەدى. اكىمدىكتەرگە مىقتى مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن ورتاشا مەكتەپتەردى دامىتۋعا پايدالانۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. ءارى قاراي وقىتۋ ادىستەمەلەرىن ءوڭىردىڭ باسقا مەكتەپتەرىنە تاراتۋ بويىنشا وبلىستىڭ تىرەك مەكتەپتەرى جۇيەسى قۇرىلۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, ماقساتتى مەكتەپتەرمەن جۇمىستى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ءتيىستى ينستيتۋتتارى ۇيلەستىرەدى. بۇل توپتاعى جۇمىس ماقساتتى مەكتەپتەردەگى پەدا­گوگ­تەردى بازالىق, نەگىزگى جانە جوعا­رى دەڭگەيدەگى ارنايى كۋرستاردا وقىتۋ­دان باستالادى. وقىتۋ باعىتتارى مەكتەپ­تەردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرى مەن اتتەس­تاتتاۋ ناتيجەلەرى نەگىزىندە تاڭدا­لا­دى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پاندەر بو­يىنشا مۇعالىمدەر وزدەرى قينالا­تىن تاقىرىپتار وقىتىلادى. كۋرستار­دىڭ نا­تي­جەلىلىگى توقسان سايىن وقۋشى­لار­دىڭ جەتىستىكتەرى نەگىزىندە باعالانادى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.

ت.دۇيسەنوۆانىڭ ويىنشا, سوڭعى جىلدارى پاندەر سانى كوبەيىپ كەتتى, ال الەمدىك تاجىريبەدە كەرىسىنشە, پان­دەر­دى كىرىكتىرىپ وقىتۋ كەڭ ەتەك الىپ, وقۋشىلاردىڭ مۇمكىندىگىن دامىتاتىن نەگىزگى پاندەردى وقىتۋ العا شىقتى. ەن­دىگى كەزەكتە بۇل تاقىرىپ بويىنشا سا­را­پ­شىلاردىڭ پىكىرىن دە تىڭداۋ كەرەك.

«تەحنيكالىق-كاسىبي ءبىلىم. بىلىكتى كادرلار تەك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ەمەس, تەحنيكالىق-كاسىپتىك ۇيىمدار­دا دا دايارلانۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, بۇل سالا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ەڭ وسال بۋىنى بولىپ تۇر. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ 2019 جىلعى دەرەكتەرى بويىنشا ءبىز الەمنىڭ 141 ەلى اراسىندا تۇلەكتەردىڭ داعدىلارى بويىنشا 95-ورىندا تۇرمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت كوللەدجدەردى تۇگەندەپ ءبىتتى جانە پروفيلدەۋدى جۇرگىزىپ جاتىر. كەلەسى كەزەڭ جوو-دا جوسپارلانعان وزگەرىس­تەرمەن ساباقتاستىقتى قامتا­ماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ءتيپتى ترانس­فور­ما­تسيا بولۋى كەرەك. بىرىنشىدەن, وسى جى­لى ءبىلىم بەرۋدىڭ حالىقارالىق سالا­لىق ستاندارتتارى ەنگىزىلەتىن تىرەك كول­لەدج­دەردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋ قاجەت. ءارى قاراي, ولاردىڭ بازاسىندا باسقا تيپتەگى تۇلەكتەردى وقىتۋ مەن سەرتي­في­كات­تاۋدىڭ جاڭا باعدارلا­مالارىن بەرۋ ءۇشىن كادرلاردى وزىق دايارلاۋ ورتالى­عىن قۇرۋ قاجەت», دەدى ۆيتسە-پرەمەر.

سپيكەردىڭ سوزىنە قاراعاندا, تەحني­كالىق-كاسىپتىك بىلىمدەگى ەكىنشى مىندەت –  جوو ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن كوللەدجدەر اراسىنداعى ساباقتاس­تىقتى قامتاماسىز ەتۋ. بۇرىن تەحنيكۋمداردى ۇزدىك اياقتاعان تۇلعالار جوو-نىڭ ءۇشىنشى كۋرسىنا ەمتيحانسىز قابىلداندى. وسى تاجىريبە مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىنە قويىلاتىن جاڭا تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ جاڭار­تىلۋعا ءتيىس. وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى ۇبت ناتيجەلەرى بويىنشا جوعارى بىلىمگە ارنالعان گرانتتىڭ سارالانعان مولشەرىن ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇل قۇرال تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن دە بەيىمدەلەدى, ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستا سارالانعان ءتاسىل ەنگىزىلەدى.

«ۇشىنشىدەن, سەرتيفيكاتتاۋ ورتا­لىق­تارى تۇلەكتەردىڭ داعدىلارىن عانا ەمەس, ناقتى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ساپاسىن دا باعالايتىن بولادى. سەرتي­فيكاتتالعان جانە جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان تۇلەكتەر كوللەدجدەر جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ينديكاتورلارى سانالادى. بۇل الەمدىك تاجىريبە جانە ءبىز دە وسى ستاندارتتارعا كەلۋىمىز كەرەك. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن بەرە المايتىن ۇيىمدار مىقتى كوللەدج­دەرمەن بىرىككەنى نەمەسە جابىلعانى ءجون. بۇل رەتتە اۋىلدىق كوللەدجدەر ءۇشىن ارنايى جۇمىس الگوريتمى قاجەت. اتالعان ۇيىمدار جاستارعا ارنالعان الەۋمەتتىك ليفت ءرولىن اتقارا وتىرىپ, شاعىن نەمەسە جىلدام نارىققا شىعۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. سونىڭ اياسىندا جاستار 6 اي نەمەسە ءبىر جىل ىشىندە قاراپايىم جۇمىس بىلىكتىلىگىن الىپ, سەرتيفيكاتتاۋدان وتكەننەن كەيىن جۇمىسقا كىرىسە الادى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.

جاساندى ينتەللەكت جانە ءبىلىم

سامميتتە سويلەگەن وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ تامىز كەڭەسىنىڭ ءمانى مەن بيىلعى تاقىرىپتىڭ ماڭىزدىلىعىنا, وتكەن وقۋ جىلىنىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارى مەن وقۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بولاشاقتاعى مىندەتتەرىنە توقتالدى.

«تامىز كەڭەسى – وتكەن وقۋ جىلى­نىڭ قورىتىندىسىن سارالاپ, ورتاق مىندەتىمىز وسكەلەڭ ۇرپاققا ءبىلىم مەن تاربيە ءىسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ءۇشىن تىڭ يدەيا مەن جاڭا باستامالاردى تالقىعا سالاتىن ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ءداستۇرلى باسقوسۋ الاڭى. شىن مانىندە, وتكەن وقۋ جىلى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قىزمەت ەتەتىن 600 مىڭعا جۋىق پەداگوگتىڭ ادال دا تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە ماڭىزدى وقيعا مەن جەتىستىككە تولى بولدى. 2023-2024 وقۋ جىلىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وقۋشىلارىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جۇلدە قورى 424 مەدالمەن تولىقتى, ونىڭ ىشىندە 50-ءى – التىن مەدال. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جان-جاقتى قولداۋىمەن بۇگىندە 3 مىڭ­عا جۋىق مەكتەپ ءبىر اۋىسىمدا ءبىلىم بەرەدى. 1,5 ملن اسا وقۋشى تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتىلدى. ساپالى ينتەرنەت كورسەتكىشى 3 ەسە ءوستى. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدار­لاماسى ەنگىزىلدى. پەداگوگيكالىق قولد­اۋ ورتالىقتارىن اشۋ ارقىلى اتا-انا­لاردىڭ وقىتۋ مەن تاربيە ۇدەرىسى­نە قاتىسۋ كورسەتكىشى ەكى ەسە ارتتى. الدىمىزدا وتاندىق ءبىلىم سالاسىن دامىتۋدى, جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىن جاڭا مىندەتتەر تۇر. بۇل – ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ, ينكليۋزيۆتىكتى كۇشەيتۋ, ءبىلىمدى بارلىق ساناتتاعى بالالارعا قولجەتىمدى ەتۋ, سونداي-اق بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ», دەدى ع.بەيسەمباەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءار مەكتەپ ونداعى ءار بالانىڭ قابىلەتىن اشاتىن جانە ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى ءۇشىن ءوزىن دامىتاتىن قاۋىپسىز, جايلى ورتا بولۋعا ءتيىس. قاۋىپسىزدىك, سەنىم مەن قۇرمەت پەداگوگتەر جۇمىسىندا ىرگەلى, نەگىزگى ۇستانىمعا اينالۋى قاجەت. وسى جىلى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءار مەكتەپتىڭ ىشكى ءتارتىبى مەن قاعيدالارىن قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارعانى ماڭىزدى. بۇل – وقۋ ۇلگەرىمى, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ مىنەز-قۇلقى, سونداي-اق مىندەتتى مەكتەپ فورماسى. بالالاردىڭ مەكتەپكە كەلۋدەگى باستى ماقساتى – ءتۇرلى الەۋمەتتىك مۇمكىندىگىمەن, جاعدايىمەن ءبىر-ءبىرىن سالىستىرۋ نەمەسە جارىسۋ ەمەس, ساپالى ءبىلىم الۋ. وقۋشىلار وسى نەگىزگى ماقساتىنان اۋىتقىماۋى كەرەك. ارنايى بۇيرىقتا بەكىتىلگەن بىركەلكى مەكتەپ فورماسىمەن كەلۋگە ءتيىس.

«ال بيىلعى تامىز كەڭەسىنىڭ تاقىرىبىنا كەلسەك, بۇگىندە چات GPT-ءدى قولدانبايتىن ادام كەمدە-كەم. بۇكىل الەمدە قازىر جاساندى ينتەللەكتىنى ادام ومىرىندە قولدانۋعا ءمان بەرىلىپ جاتىر. ەندى وسى باعىتتا ءبىز جاساندى ينتەللەكتىنى مۇعالىمنىڭ كومەكشىسى رەتىندە قولدانۋدىڭ جولدارىن, پەداگوگتەر اراسىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەلەمەنتتەرىن ساباق بارىسىندا پايدالانۋ تاسىلدەرىن تالقىعا سالدىق. بۇل – ءبىر مەزەتتە جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋ ەمەس, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ تيىمدىلىگىن تالقىلاۋ. سەبەبى بۇگىنگى تاڭدا تسيفرلىق تەحنولوگيالار ينفورماتيكا ءپانىنىڭ شەڭبەرىنەن الدەقايدا شىعىپ كەتتى. ەندى ءاربىر پەداگوگتىڭ ءىت-قۇزىرەتى ونىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى شارت. جاھاندىق ۇدەرىس, زاماناۋي تالاپ – وسى. زاماناۋي تەحنولوگيالار پەداگوگتەردەن جۇمىس بارىسىندا جاڭا ۇستانىمدى تالاپ ەتەدى.  سوندىقتان مۇنى قولدانۋعا ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق ساتىسى دايىن بولۋعا ءتيىس. جاساندى ينتتەلەكت تەحنولوگيالارىن ءبىلىم جۇيەسىنە ساۋاتتى ەنگىزۋ – وقىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن, جەكە وقۋشىعا باعىتتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.

ايتا كەتەيىك, تامىز كەڭەسى اياسىندا شەبەرلىك ساباقتارى مەن پلەنارلىق سەسسيا جانە سەكتسيالىق وتىرىستار ءوتتى. «Digital Kazakhstan: زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ» دەپ اتالعان تامىز كەڭەسىنىڭ تاقى­رىبىنا ساي تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ ساندىق كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. وعان ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءوز ونىمدەرىن ۇسىنعان 40-قا جۋىق كومپانيا قاتىستى. سونىمەن قاتار جيىن سوڭىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ۇزدىك پەداگوگتەر ماراپاتتالدى.