بابى كەلىسكەن بالىق شارۋاشىلىعى

بالىق ەتىنىڭ تاعامدىق قۋا­تى جوعارى, سون­دىق­تان ونى ديەتالىق تاعام­دار راتسيونىنىڭ قۇرامىنا كوپ قوسادى. ادام اعزاسىنا با­لىق­­تىڭ بەلوگى تەز تارايدى. ەگەر قارا مالدىڭ ەتىندەگى بەلوك 5 ساعاتتا تاراسا, بالىقتىڭ بەلوگى 2-3 ساعاتتا اعزانىڭ بويىنا تۇسەدى. بالىق مايىنىڭ قۇرامىندا ا جانە د دارۋمەندەرى مول بولادى. ا دارۋمەنى بالا بويىنىڭ وسۋىنە, دامۋىنا پايدالى, سول سياقتى كوزدىڭ جاقسى كورۋىنە جاقسى اسەر ەتەدى. د دارۋمەنىنىڭ دە سونداي قاسيەتتەرى بار جانە ول سۇيەك جاسۋ­شالارىنىڭ بەكۋىنە جاقسى اسەر ەتەدى.

ماماندار بالىق مايىنىڭ قۇرامىندا ومەگا-3 جانە ومەگا-6 قىشقىلدارى بارىن ايتادى. ال بۇلار مي كلەتكالارىنىڭ قابىرشىقتارىن دامىتادى, سونىمەن بىرگە قانداعى زياندى حولەستەريننىڭ كوبەيۋىن تەجەيدى. بالىق ەتىنىڭ قۇرامىندا يودتىڭ مول بولعانى قالقان بەزىنىڭ جۇ­مى­سىن دا رەتكە كەلتىرەدى. ءتىپتى عالىمدار بالىق ەتىنىڭ قۇرا­مىن­دا ا, ي, ە, د دارۋمەندەرى مول بولعاندىقتان ونىڭ ساپاسىن مال ەتىنەن جوعارى قويادى. بالىق ما­يىن اپالارىمىز دا ءتۇرلى ەم-دوم ءۇشىن ءجيى قولداناتىن.

دەگەنمەن بالىق ەتىن پايدالانۋدا ونىڭ ابدەن پىسىرىلگەنىن, جاقسى قۋىرىلعانىن قاداعالاۋ كەرەك. ويتكەنى بالىقتىڭ بو­يىن­داعى پارازيتتەرى تاعام­نىڭ قۇرامىندا ولمەي قالسا, اعزادا ءتۇرلى اۋرۋدىڭ تۋىنا سەبەپ­شى بولادى. ۆەتەريناريا عىلىم­دا­رىنىڭ كانديداتى, پارازيتولوگ سادىبەك توقپانوۆ تۇزداپ, كەپتىرىلگەن بالىقتىڭ بويىندا دا پارازيتتەردىڭ قالدىعى كوپ بولاتىنىن ايتادى.

بالىق ءوسىرۋ, ونىڭ ەتىن پايدا­لانۋ وڭىرلەردە ءارتۇرلى دەڭ­گەيدە. بۇعان بالىعى بار سۋ اي­دىن­­دارىنىڭ مولدىعى دا اسەر ەتەدى. مىسالى, سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنداعى 589 كولدە بالىق اۋلانادى. ونىڭ 315-ءى جەكە ادامداردىڭ پايدالانۋى­نا بەكىتىلگەن, 274-ءى – رەزەرۆتە. جۋىردا وبلىستىڭ تابيعي رەسۋرس­تار جانە تابيعاتتى قولدانۋدى رەت­تەۋ باسقارماسىنىڭ باستى­عى بەيبىت يسمانوۆپەن اڭگىمە­لەسكەنىمىزدە, ول بالىق شارۋا­شى­لىعىن دامىتۋدىڭ وزدەرى بەل­گىلەگەن جولدارى تۋرالى ايتتى.

ء«بىز بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن سۋ ايدىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ ارقىلى وڭىردەگى بالىق ءوندىرىسى سالاسىنىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيمىز. بەكىتىلگەن سۋ ايدىندارىنا ءتۇرلى بالىق ۋىل­دى­رىعىن جىبەرۋدى قولعا الىپ جۇرگەن پايدالانۋشىلارعا مەم­لەكەتتىك قولداۋ جاساپ وتىرمىز», دەيدى.

كولدى پايدالانۋشىلاردىڭ باستاماسىن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ 2021 جىلدان باستالعان ەكەن. سودان بەرى ول بالىق كولەمىنىڭ 147 پايىزعا دەيىن ارتۋى­نا قول جەتكىزگەن. اتاپ ايت­قاندا, 2021 جىلى ايدىن­دار­دا­عى بالىق 577,3 توننا بولسا, قولداۋدىڭ ارقاسىندا ول 2023 جىلى 1 428 تونناعا جەتكەن.

ايدىندارعا ۋىلدىرىق جى­بەرۋ­مەن قاتار ونىڭ قورەگىن دە قام­تاماسىز ەتۋ ەسكەرىلەدى. ولاردى دا ارنايى دايىندايتىن سۋ نىساندارى مەن قويمالارى بار. قازىر سولتۇستىكتىڭ سۋ ايدىندارىندا جەرگىلىكتى بالىقتىڭ ۇستىنە كوممەرتسيالىق دەپ تا­نىلعان تۇقى, شورتان, الابۇعا, اق امۋر, فورەل, قارابالىق ءوسى­رىلىپ جاتىر.

بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن جاڭا سۋ ايدىندارىن انىقتاپ, ولاردى الدىن الا زەرتتەۋ ءۇشىن بىلتىر بيۋدجەتتەن 16,2 ملن تەڭگە بولىنسە, بيىل بۇل شىعىن 19 ملن تەڭگەگە جەتكىزىلىپ, 62 سۋ ايدىنى بارلانعان. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە تاعى 40 بالىق شار­ۋا­­شىلىعىن قۇرۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنى انىقتالىپ وتىر.

كولدەردى پايدالانۋعا العان­دار اراسىنان كەيبىر شارۋالار سۋ ايدىنىنان بالىق اۋلاۋدان گورى بالىق وسىرۋمەن اينالىسۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن ايتىپ وتىر. ويتكەنى اسىل تۇقىمدى بالىق وسىرۋگە بولى­نەتىن بيۋدجەت قاراجاتى 20 ملن تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلگەن. وسى قاراجاتتان سۋبسيديالانىپ, اق بالىق تۇقىمدارىنىڭ «لي­چين­كالارى» مەن بۋداندارىن ساتىپ الىپ وسىرسە, بولاشاق تابىسى ەسەلەنە تۇسەتىنىنە كەيبىر بالىقشىلاردىڭ كوزى جەتىپ وتىر ەكەن.

سونىمەن بىرگە جىل سا­يىن ينۆەستيتسيالىق سالىمدار كە­زىن­دە بالىق شارۋاشىلىعى سۋبەك­تىسى شىعىندارىنىڭ ءبىر بولى­گىن وتەۋ بويىنشا سۋبسيديا بەرىلەدى. 2022 جىلدان باستاپ وسى ماقساتتارعا شامامەن 45 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ 2 سۋبەكتىسى بالىقتى ساقتاۋعا جانە باستاپقى وڭدەۋگە ارنالعان جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا 3,5 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا العان.

2025 جىلعى قاڭتاردان باس­تاپ بالىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ­دى سۋبسيديالاۋ جانە بالىق شارۋا­شىلىعى سۋبەكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ كەزىندە سىياقى مول­شەر­لە­مە­لەرىن سۋبسيديالاۋ شارالارىن ەنگىزۋ دە جوسپارلانىپ وتىر.

ءبىز بەيبىت يسمانوۆتان بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ قان­داي كەلەشەگى بار دەپ سۇرا­عا­نىمىزدا, ول «ۇكىمەت بەكىتكەن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ­دىڭ 2021-2030 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنا سايكەس, 2030 جىلعا قاراي تاۋارلى بالىق ءوسىرۋ كولەمىن 10 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ ماقساتى تۇرعانىن» ايتتى.

«بۇل كورسەتكىشكە بالىق شار­ۋا­شىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ تىز­بە­سىنە جاڭا, بولاشاعى بار كولدەردى ەنگىزۋ, بالىق شارۋا­شى­لىعى سۋ ايدىندارىن بەكىتۋ بويىنشا كونكۋرستار وتكىزۋ, سونداي-اق سۋ ايدىندارىن كاسىپ­شىلىك بالىق اۋلاۋ نىسانىنان بالىق ءوسىرۋ نىسانىنا اۋىس­تىرۋ قۇرالدارى بويىنشا قول جەت­كى­زىلەدى», دەيدى.

ايتۋىنشا, وبلىستا ءۇش ينۆەس­تي­تسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر:

• قىزىلجار اۋدانىندا 2025 جىلى «سەۆەر مونتاج اۆتو­ماتيكا» جشس تۇيىق سۋمەن جاب­دىق­تاۋ قوندىرعىلارىندا قۋاتى جىلىنا 25 تونناعا دەيىن بەكىرە بالىق ءوسىرۋ كەشەنىن;
• مامليۋت اۋدانىندا 2025 جىلعا دەيىن «ا.ن.ۋحوۆ» جك جىلدىق قۋاتى 50 تونناعا دەيىن بالىقتى وڭدەۋ جانە كونسەرۆىلەۋ شارۋاشىلىعىن;
• مامليۋت اۋدانىندا 2026 جىلعا دەيىن قۋاتتىلىعى جىلىنا 20 تونناعا جەتەتىن «پەت­رو­فو­رەل بش عوو» جشس فورەل شارۋاشىلىعىن سالادى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى