كورمە قىتاي فارفورى ونەرىن جان-جاقتى كورسەتىپ, ونىڭ تاريحى مەن ءستيلى جايلى سىر شەرتەدى. الۋان تۇسپەن كومكەرىلگەن ورنەكتەر قۇمىرالار مەن توستاعانداردىڭ شىنايى شەبەرلەر قولىنان شىققان باعالى جادىگەر ەكەنىن ايعاقتاپ تۇر. اسەم فارفورلارداعى بىرەگەي قولتاڭبا عاسىرلار بويى ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلىپ كەلە جاتقان بىرەگەي ادىستەردىڭ وزەگى ءتارىزدى. كورمە قوناقتارى «الەمنىڭ فارفور استاناسى» اتانعان ەجەلگى تسزيندەچجەن شاھارىنىڭ تىنىسىمەن تانىسىپ, قىتاي ەلىنىڭ مادەني مۇرالارى تۋرالى مول ماعلۇمات الدى.
«ونەر ۇلتقا بولىنبەيدى. ول – شەكاراسى جوق شەكسىز الەم. ءومىر ءسۇرۋ سالتى, تانىم-تۇسىنىگى ءبىر-بىرىمەن مۇلدە قابىسپايتىن حالىقتار ونەر مەن مادەنيەت ارقىلى جاقىنداسادى. سول ارقىلى ىنتىماقتاستىق ورناتادى. قىتاي فارفورى كوركەمدىك بەينەسىمەن جانە وندىرىستىك تەحنولوگياسىنىڭ جوعارىلىعىمەن تانىمال. مۋزەيدە ءوتىپ جاتقان فارفور ونەرى كورمەسى ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى اياسىندا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە, دوستىق بايلانىستار مەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان», دەيدى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى راشيدا حاريپوۆا.
بىرەگەي ونەر جارمەڭكەسىن الماتى قالاسىنىڭ ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا پالاتاسى مەن قىتاي كەراميكالىق ساياحاتىن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان. تاريحي دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, تسزيانسي پروۆينتسياسىندا ورنالاسقان تسزيندەچجەن الەمدىك قىش ونەرىمەن تانىلىپ, مىڭجىلدىق فارفور جاساۋ مادەنيەتىندە باي تاريحقا يە. شاھارداعى فارفور ورتالىعى اتاقتى تاڭ اۋلەتىنە (ب.ز. 618–907) تيەسىلى. ونەرتانۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, فارفور جاساۋ شىن مانىندە سۋن اۋلەتى (960–1279) كەزىندە ورىستەگەن. ول تۇستا يمپەراتور سارايىنا جوعارى ساپالى فارفور جەتكىزۋمەن اينالىسقان شەبەرلەر الەمگە تانىلىپتى.
كورمە قوناقتارى قىتاي فارفورىنىڭ تاريحىن, جاسالۋ ءادىسى مەن حالىقتىڭ مادەني كوزقاراسىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە, سونداي-اق ءداستۇرلى قىتاي مادەنيەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن سەزىنۋگە مۇمكىندىك الدى. سونىمەن قاتار كورمە ەكى ەلدىڭ سۋرەتشىلەرى, قىش شەبەرلەرى مەن عالىمدارى اراسىندا وي-پىكىر جانە تاجىريبە الماسۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ونەر جارمەڭكەسى تامىز ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن جالعاسىن تاپپاق.
الماتى
