ءىس-شاراعا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قحا حاتشىلىعىنىڭ وكىلدەرى, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ باسشىلىعى, ءبىلىم جانە عىلىم, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, باس پروكۋراتۋرا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل وكىلدەرى, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك مەدياتسيا كەڭەستەرىنىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.
جيىندا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مارات ءازىلحانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستان – جاۋاپتى ازامات – پروگرەسسيۆتى ۇلت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ مىندەتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتىن ءتيىمدى دامىتۋدىڭ جانە ەتنومەدياتورلاردىڭ ساپالىق جاڭا پۋلىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق قحا مەدياتسياسى ايماقتىق مەدياتسيا كابينەتتەرىنىڭ قىزمەتى اياسىندا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدەن تىكەلەي سالالىق باعىتقا, اتاپ ايتقاندا ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتىن ەتنوسارالىق سالاداعى جانجالداردى شەشۋدىڭ ءتيىستى قۇرالى رەتىندە دامىتۋعا كوشكەنىن جەتكىزدى.
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قوعامدىق كەلىسىم ينستيتۋتتارىن ىلگەرىلەتۋ مەن دامىتۋدا باستاماشى بولا وتىرىپ, ەلدەگى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە ەتنومەدياتسيانى نازاردان تىس قالدىرعان جوق. ەتنومەدياتسيا – تاتۋلىق پەن كەلىسىم قۇرالى. قحا-نىڭ XXXIII سەسسياسىندا پرەزيدەنت اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. اشىپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن, تەرروريزم مەن سەپاراتيزمگە قاتىستى ماڭىزدى مالىمدەمەلەر جاساپ, ەتنوسارالىق الاۋىزدىقتىڭ الدىن الۋدى تاپسىردى. 2015 جىلى قحا شەتەلدىك ساراپشىلار مەن مەدياتسيا ترەنەرلەرىن تارتا وتىرىپ, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى ءۇشىن العاشقى وقىتۋ سەمينارىن ۇيىمداستىردى. بۇگىندە اسسامبلەيا قوعام بەلسەندىلەرى اراسىنان مەدياتورلاردى وقىتۋ ارقىلى مەدياتسيا ينستيتۋتىن تۇراقتى نەگىزدە دامىتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا وڭىرلەردە دە بەلسەندى جۇمىس اتقارىلدى. جارتى جىلعا جۋىق ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى ماسەلەلەردىڭ 40%-ى وڭتايلى شەشىلدى. 10 جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 1%-دان اسپاعان ەدى, – دەدى م.ءازىلحانوۆ.
«بۇگىندە بەيبىتشىلىكتى تۋ ەتكەن ەلىمىز – 100-دەن اسا ەتنوس وكىلىنىڭ قارا شاڭىراعى. الايدا الەمدەگى گەوساياسي احۋال كۇردەلى تۇستا شاڭىراقتى شايقالتقىسى كەلەتىندەر بار. ياعني ىشتە دە, سىرتتا دا تاتۋلىعىمىزعا كوز الارتىپ, ءتۇرلى تۇرمىستىق كيكىلجىڭدەردى ەتنوسارالىق قاقتىعىستارعا ۇلاستىرعىسى كەلەتىندەر بار. وسى ورايدا ەتنومەدياتسيانىڭ ورنى ەرەك», دەيدى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى رەسپۋبليكالىق مەدياتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى شەرزود پۋلاتوۆ.
– ەتنوسارالىق ماسەلەلەردە بىرلىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن مەدياتسيا تاسىلدەرى قولدانىلادى. جىل سايىن 10 مىڭنان استام ماسەلە قاراستىرىلادى. جالپى, ەتنومەدياتسيا قايشىلىقتار تۋىنداعان جاعدايدا الدىن الۋمەن, شەشۋمەن جانە تاتۋلاستىرۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى. بۇل ءادىس كوپ مەملەكەتتەردە كەزدەسپەيدى. بىزدە ارنايى باعدارلاما قابىلدانىپ, ءار ايماقتا سەمينار, ترەنينگتەر وتكىزىلىپ, ەتنومەدياتورلار وقىتىلىپ ءجۇر. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا بويىنشا ەتنومەدياتورلار سانى 200-گە جەتتى.
قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ, ساياسي رەفورمالاردى جۇيەلى جالعاستىرۋ ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. ءتۇرلى ارانداتۋشىلىق ءادىس ارقىلى ءوزىنىڭ قيلى ماقسات-مۇددەسىن جۇزەگە اسىرۋعا تىرىساتىندار كوپ. ءبىزدىڭ ەلدە تۇرمىستىق كەلىسپەۋشىلىكتەردى وسى ەتنوسارالىق سيپاتتاعى جانجالدارعا بالايتىندار بار. جالپى, ەتنوسارالىق نەگىزدەگى قاقتىعىستىڭ وزىندىك كەزەڭدەرى بولاتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. ادەتتە جانجالدار الەۋمەتتىك سەبەبىنە قاراماستان, ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بولسا, ەتنوستىق رەڭككە اينالىپ كەتەدى. بۇل رەتتە ارنايى مەدياتورلار دايارلاندى. ترەنينگ كەزىندە ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن قاقتىعىستار تۋىنداعان جاعدايدا اقپاراتتى قالاي بەرۋ قاجەت, ارازدىقتى بولدىرماۋدىڭ جولدارى قانداي دەگەن سۇراقتار ءجىتى تالقىلانىپ, ناقتى كەيستەرگە تالداۋ جاسالىپ وتىرادى. قازىر ءبىز تەوريالىق جاعىنان پراكتيكالىق جاعىنا كوشتىك. اۋماقتارعا شىعىپ, حالىقپەن كەزدەسىپ, تۇسىنبەۋشىلىكتى ءتيىمدى شەشۋدىڭ جولىن ىزدەيمىز. بايقاعانىمىز, ءبىر ەتنوس وكىلىنىڭ وزگە ءبىر ەتنوستى جەك كورگەن جاعدايلاردى كەزدەستىرمەدىك, – دەدى قحا رەسپۋبليكالىق مەدياتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
نەگىزى ءبىرتۇتاس ۇلت كونتسەپتسياسى – ۇلتىنا قاراي ەرەكشەلەۋگە, ازاماتتاردى دىنىنە نە مادەنيەتىنە بولا ارانداتۋعا, كەمسىتۋگە جول بەرمەيتىن ورتا قالىپتاستىرۋ. كەڭەستىڭ نەگىزگە العان قاعيداتى وسى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا ەرەكشە اتاپ وتكەن ەدى.
«كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ گەوستراتەگيالىق امبيتسياسىنان ەتنودىني استار ىزدەۋگە تىرىساتىنداردىڭ, ءتىپتى ونى وركەنيەتارالىق قاقتىعىس رەتىندە كورسەتكىسى كەلەتىندەردىڭ ءۇنى قاتتى شىعا باستادى. سونىڭ سالدارىنان قازىر الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە ءتۇرلى ەكسترەميستىك كۇشتەردىڭ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالىپ وتىر. جەر جۇزىندە ءبارىمىزدى الاڭداتىن ءتۇرلى وقيعالار بولىپ جاتىر. ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ءدال وسى كەزدە ءبىزدىڭ ماقساتىمىز دا, نيەتىمىز دە ءبىر بولۋعا ءتيىس. قوعامدا ۇلتىنا قاراي ەرەكشەلەنۋگە, وقشاۋلانۋعا ۇمتىلعان كەز كەلگەن ارەكەتكە, اسىرەسە, ازاماتتاردى تىلىنە, ۇلتىنا, دىنىنە نەمەسە مادەنيەتىنە بولا ارانداتۋعا, يا بولماسا كەمسىتۋگە مۇلدە جول بەرمەيتىن ورتا قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى لۋگمار بۋلاروۆ جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانىنداعى جانجالدى شەشۋدىڭ ءتيىمدى شارالارى تۋرالى پىكىرىمەن ءبولىسىپ, قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ تەكسەرىلگەن جانە دۇرىس جولى ازاماتتىق بورىش پەن پاتريوتتىق سەزىمدى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ازاماتتىق قوعام بولىپ قۇقىقتىق سالادا ءومىر ءسۇرۋ, ەلىمىزدىڭ بارلىق زاڭداردى ورىنداۋ جانە تالاپتاردى ساقتاۋ ەكەنىن باسا ايتتى.
ال مادەنيەت مينيسترلىگى قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ەتنومەدياتسيا ورتالىعىنىڭ باسشىسى لۋيزا ۋزاروۆا ەتنومەدياتسيا – ەتنوسارالىق شيەلەنىستىڭ الدىن الۋ شاراسى ەكەنىن, ونىڭ تيىمدىلىگى جۇيەلى, كۇردەلى جانە وسى باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى دەپ ايقىندادى.
سونداي-اق ءىس-شارادا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ, الماتى وبلىسى ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ, شىعىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتى اپپاراتىنىڭ, ت.ب. وكىلدەرى ءسوز سويلەدى.
وتىرىس بارىسىندا ەتنومەدياتسيالىق كەڭەستىڭ ەرەجەسى مەن قۇرامى جاڭارتىلدى. ونىڭ قۇرامىنا لاۋازىمدارى بويىنشا وبلىستىق ەتنومەدياتسيا كەڭەستەرىنىڭ توراعالارى ەندى. سونداي-اق ساراپشىلارعا, وقۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋشىلەر مەن ىسكە اسىرۋشىلارعا, وڭىرلىك ەتنومەدياتسيا ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرىنە ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتىن, ونىڭ ىشىندە وڭىرلىك دەڭگەيدە دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ءۇشىن تاقىرىپتىق پىكىرتالاس الاڭدارى وتكىزىلدى.
