1993 جىلى مامىردا بوزبالا شۇعىل تۇردە اسكەرگە شاقىرتۋ الدى. وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن كۇرشىم شەكارا جاساعىندا وتەگەن ول بالا كۇنگى ارمانىنا وسىلاي قول جەتكىزدى. ءبىر جىل وتكەندە تاجىكستاندا تمد شەكاراسىن كۇزەتەتىن كوماندا ىرىكتەلىپ جاتقانىن ەستىگەن رادجان تىزىمگە ءوز ەركىمەن جازىلدى. ەشتەڭەدەن قايمىققان جوق. كەرىسىنشە, تۋعان جەردەن جىراقتا باعىن ءبىر سىناعىسى كەلگەن رادجان «وتتى» نۇكتەگە بارۋدى وزىنە مىندەت سانادى.
اسكەري قاقتىعىس ورىن الا قالسا, قالاي ارەكەت ەتۋ كەرەك ەكەنىن ۇيرەتكەن تاجىريبەلى تالىمگەر وفيتسەرلەر: «ەستە ساقتاڭدار. بۇل سەندەرگە پياندجداعى شەكارادا قاجەت بولادى», دەپ ەسكەرتكەن ەدى. اۋعانستانداعى سوعىستا تالايدى كورگەن تىسقاققان ساربازدار تاجىك جەرىندە دە احۋال وڭاي ەمەس ەكەنىن جاقسى بىلەتىن.
ۇزدىكسىز جاتتىعۋ, جۇگىرۋ, اتىس الاڭىنداعى شەبەرلىك سىناقتارىنان كەيىن رادجاننىڭ توبى دۋشانبە اۋەجايىنا تابان تىرەدى. ودان ءارى – شەكارا زاستاۆاسى ورنالاسقان كالاي-حۋمب قىستاعى. شىعىس قازاقستان توپىراعىنان شىققان جيىرما جاستاعى اۋىل بالاسى ءدال وسى جەردە شەكارا شەبىن قورعاۋعا ءتيىس.
ونىڭ ءومىرى ءاپ-ساتتە وزگەرىپ, جاڭا جاعدايداعى قىزمەت باستالدى. «قازبات» دەپ اتالعان قازاقستاندىق بىتىمگەرلەرگە وزدەرىنە بەكىتىلگەن اۋماقتى كۇزەتىپ, ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋ تاپسىرىلدى. شەكارا سىرتىنداعى اۋعان سودىرلارىن بىلاي قويعاندا, ەل ىشىندەگى تاجىك كلاندارى دا بيلىككە تالاسىپ, ءوزارا قىرىقپىشاق بولىپ جاتقان. شەكارا بويىنىڭ كەز كەلگەن تۇسىندا اسكەري قاقتىعىستار تۋىنداپ كەتۋى مۇمكىن ەدى.
ونىڭ ۇستىنە اۋعانستان مەن تاجىكستان اراسىندا ەسىرتكى تاسىمالى كۇشەيىپ, ادام ساۋداسى دا قىزعان شاق. كۇننىڭ ىستىعى ەلۋ گرادۋستان اساتىن ايماقتا ءبىزدىڭ ساربازدار كەلىسىمشارتتا كورسەتىلگەندەي ءۇش ەمەس, التى اي بولدى. سوندىقتان قاي-قايسىسى دا ءۇيىن قاتتى ساعىندى. رادجان اناسىن كوپ ويعا الاتىن. ول ۇلىنىڭ قايدا ەكەنىنەن بەيحابار ەدى. باراتىن جەرى تۋرالى تەك اپكەسىنە عانا ايتقان. ء«ۇنسىز كەتكەنىم, ءسىزدى سارى ۋايىمعا سالعانىم ءۇشىن كەشىر مەنى, اناشىم! – دەپ رادجان ەڭ جاقىن ادامىمەن ويشا سويلەسەتىن. – كوپ ۇزاماي ورالامىن. شامالى قالدى...».
سول قاتەرلى كۇنى زاستاۆا جاۋىنگەرلەرى قازاقستاندا وزدەرىن اۋىستىراتىن روتا دايىندالىپ جاتقانىن ءبىلدى. ەندەشە بۇلاردىڭ ۇيگە قايتاتىن كۇنى جاقىن. رادجان مەن جولداستارىنىڭ كوڭىلى كوتەرىڭكى. ساربازدار كەشكىلىك ۇلكەن قازاندى دايىنداپ, پالاۋ باسۋعا كەلىسكەن. الايدا ولاردىڭ الدىندا ۇلكەن تاعدىر سىناعى كۇتىپ تۇرعان ەدى...
سول كۇنى حاكيم بانداسىنىڭ قارۋلانعان 200 جاۋىنگەرى ۆيسحارۆ شاتقالىنداعى 5 جانە 6-شەكارا زاستاۆالارىنىڭ تۇيىسكەن اۋماعىنا باسىپ كىرمەك بولدى. ون جۇك كولىگىنە مىنگەن ولار كالاي-حۋمب اۋدانىنىڭ ورتالىعى ارقىلى حوروگ باعىتىنا قاراي ءجۇردى. بار ماقساتى – اۋعانستانعا جەتۋ. ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر كالاي-حۋمب قىستاعىنان شىعىپ, ولارعا وقتى قارشا بوراتتى.
شەكارالىق كومەنداتۋرا گارنيزونى «شايقاسقا!» دەگەن بۇيرىقپەن ورە كوتەرىلدى. كومەندانت 5-شەكارا زاستاۆاسىنىڭ جەتەكشىسىنە سودىرلار كولونناسىن توقتاتۋدى تاپسىردى. شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى بەزۆەسەلنىح كولوننانى توقتاتىپ, قارسىلاستارمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە ورىنباسارى, لەيتەنانت ۆلاديمير سەليۋكتى جىبەرگەن ەدى. الايدا ولار وفيتسەردىڭ وزىنە تاپ بەرىپ, تۇتقىنعا الدى. ءسويتىپ, سودىرلار كولوننانىڭ ودان ءارى كەدەرگىسىز ءجۇرۋىن تالاپ
ەتتى.
شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى وفيتسەردى قۇتقارىپ, قىستاقتاعى بەيبىت حالىقتىڭ ومىرىنە قاتەر تونبەس ءۇشىن سودىرلاردىڭ تالابىنا كەلىسىپ, كولوننانىڭ جۇرۋىنە رۇقسات بەردى. بىراق لەيتەنانتتى بوساتقاننان كەيىن دە كومەندانت تاپسىرماسىن ورىنداۋدى جالعاستىردى. سودىرلاردىڭ ىزىنە لەيتەنانت سەليۋك باستاعان شەكاراشىلار توبى ءتۇستى. الاگەۋىم شاق جاعدايدى كۇردەلەندىرگەنىنە قاراماستان, شەكارا ساقشىلارى ەكى توپقا ءبولىنىپ شايقاسقا دايىندىقتى باستاپ كەتتى. سەليۋك پەن دميتريشەننىڭ باسقارۋىنداعى ءبولىم تۋرا جولدىڭ ۇستىندە, ال تەڭ جارتىسى اعا لەيتەنانتتار فەدوروۆ جانە نەجدانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جوعارى جاققا, جاقىن ماڭداعى شوقىعا شىعۋعا تالپىندى. الايدا ولار بۇل شوقىدا دجۋما ءبانديتىنىڭ پوزيتسياسى بارىن بىلگەن جوق.
كىشى سەرجانت رادجان باتىرحانوۆ تومەنگى جاقتا بەتون جول قورشاۋى تاساسىندا قارسى تاراپقا قاراي وق اتىپ تۇرعان. ول قاراقشىلار توبىنىڭ جوتانى تاسالاي كەلىپ ءبىزدىڭ شەكاراشىلاردىڭ الدىن وراعىتىپ, تۋ سىرتىنان شابۋىلداعىسى كەلەتىنىن بايقاپ قالدى. دەرەۋ اۆتوماتپەن وق جاۋدىرىپ, 5 سودىردى جايراتىپ سالدى. باتىرحانوۆ قاراقشىلار توبىن بايقاماعاندا مۇنىڭ سوڭى نەمەن اياقتالارىن كىم ءبىلسىن؟
ول ءوزىنىڭ تۇرعان جەرى قانشا قاۋىپتى بولسا دا ارتقا شەگىنگەن جوق. باتىرحانوۆتىڭ ورنالاسقان جەرىن بايقاعان سودىرلار دا وقتى قارشا بوراتتى. رادجان ارتقى جاعىندا اعىپ جاتقان وزەنگە قاراي تومەنگە ءتۇسىپ, ءوزىن امان الىپ قالۋعا دا مۇمكىندىگى بار-تىن. بىراق ولاي ىستەگەن جوق. باتىرلىق ۇلگىسىن كورسەتىپ, شەگىنۋدەن باس تارتقان كىشى سەرجانت سول جەردە اياعىنان جارالاندى. لەيتەنانت ۆلاديمير سەليۋك باتىرحانوۆقا جەتىپ, وق پەن وت قۇرساۋىنان الىپ شىقتى. وكىنىشكە قاراي, كەيىپكەرىمىز اياقتان تيگەن وقتىڭ سالدارىنان كوپ قان جوعالتىپ, سول كۇنى ەسىن جيماعان كۇيى كوز جۇمدى.
رادجان باتىرحانوۆ ەرلىك جاسادى. ول جولداستارىنىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن ءبىلىپ, قاراقشىلاردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارتىپ, جاۋىنگەرلىك مىندەتكە ادالدىق تانىتتى. شەكاراشى وزگە ارىپتەستەرىنىڭ اماندىعى ءۇشىن ءوز ءومىرىن قۇربان ەتتى.
كۋاگەرلەردىڭ سوزىنشە, بۇل شايقاستىڭ ءساتتى اياقتالۋىنا كىشى سەرجانت باتىرحانوۆتىڭ جاۋ توبىنا تۇتقيىلدان وق جاۋدىرۋى سەبەپ بولعان. ول بولماسا, شەكاراشىلاردىڭ جەڭىسكە جەتۋى نەعايبىل. لەيتەنانت سەليۋكتىڭ توبى قاراقشىلاردىڭ قوس قاپتالدان جاساعان شابۋىلىنا تويتارىس بەرە الماس ەدى. 20-25 مينۋتتان كەيىن جەتكەن رەزەرۆتىڭ ءوزى تۇزاققا تۇسپەسىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى.
رادجان اسكەري تاپسىرمانى ورىنداۋ جولىندا ايانىپ قالعان جوق. كومەنداتۋرا رەزەرۆىنىڭ قوزعالىسى مەن وڭتايلى ورىن تابۋىنا جول اشتى. ال بۇل حاكيم سودىرلارىنىڭ ارەكەتىنە نۇكتە قويىپ, ۆيسحارۆ شاتقالىن امان الىپ قالدى.
شەكاراشى كىشى سەرجانت ر.باتىرحانوۆ پرەزيدەنت جارلىعىمەن تمد-نىڭ ىشكى شەكاراسىن قورعاۋداعى باتىلدىعى مەن ەرلىگى ءۇشىن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كاتونقاراعاي اۋىلدىق كلۋبىندا بۇل وردەن باتىردىڭ اناسىنا تابىستالدى. تەك رادجاننىڭ ونىمەن اماندىقتا قاۋىشا الماعانى وكىنىشتى...
وسى شايقاس ناتيجەسىندە حاكيم قاراقشىلارىنىڭ توبى تالقاندالىپ, 32-ءسى قازا تاپتى. 1-ەۋى تۇتقىندالىپ, 50-گە جۋىعى جارالاندى. تاجىكستان قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەر قۇرامىنان 1994 جىلى شىلدەنىڭ سوڭىندا قاراقشىلار قولىنا تۇسكەن 12 تۇتقىن (ولاردىڭ قاتارىندا موتواتقىشتار باتالونى شتابىنىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك كرپيحۋن دا بار) بوساتىلدى. وكىنىشكە قاراي, كىناسىز ءتورت جۇرگىزۋشى مەن قىستاقتىڭ ەكى تۇرعىنى قۇربان بولدى.
كىشى سەرجانت رادجان باتىرحانوۆتىڭ ەرلىگى ەل جادىندا. باتىر-شەكاراشى تۇرعان, ءبىلىم العان اۋىلداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ, كاتونقاراعايداعى كوشە جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى شەكارا جاساعى بۇگىندە ونىڭ ەسىمىمەن اتالادى.
