ايماقتار • 30 شىلدە, 2024

جەزقازعان جاڭارعالى جاتىر

230 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىل قالا مارتەبەسىن يە­لەنگەنىنە 70 جىل تولاتىن جەزقازعاننىڭ تاريحى وتكەن عاسىردىڭ 30-40-جىلدارىنان باس­تاۋ الادى. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ ويتكەنى قالادا سالىنعانىنا عا­سىرعا جۋىقتاپ قالعان ۇيلەر بارشىلىق. اۋىزەكى تىلدە «اعاش ۇيلەر» اتانىپ كەتكەن بۇل ۇيلەر اب­دەن توزىعى جەتكەنىنە قارا­­ماستان, ءالى كۇنگە دەيىن پا­تەرى جوقتارعا باس­پانا بولىپ كەلەدى.

جەزقازعان جاڭارعالى جاتىر

داۋلەتتى قالاعا ساۋلەتى ءار بەرمەيتىن ءارى تۇرۋعا دا جارامسىز بۇل ۇيلەر الداعى ەكى-ءۇش جىلدا تولىقتاي سىرىلاتىن بولدى. ويتكەنى وبلىس ورتالىعىندا رەنوۆاتسيا جوباسى باستالدى.

– نەگىزى قالادا تۇرۋعا جارامسىز ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىن باسقا جايلارعا كوشىرۋ 2021 جىلى باستالعان ەدى. سول جىلى 267 پاتەرگە باعالاۋ جۇرگىزىلىپ, تۇرعىندارعا وتەماقى تولەۋ كوزدەلدى. بۇل ماقساتقا بيۋدجەتتەن 1,5 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلدى. ناتيجەسىندە, 144 ءۇي­دىڭ تۇرعىندارى جالپى سوماسى 970 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن ءتيىستى وتەماقىلارىن الدى. ال قال­عان 116 ۇيگە وتەماقى بەرىلمەدى. نەگە؟ ويتكەنى كەي­بىر پاتەرلەردىڭ مۇراگەرلىك ماسەلەسى دۇرىس شەشىلمەگەن بولىپ شىقتى. كەيبىر پاتەرلەردىڭ ناقتى يەسىن انىقتاۋ مۇمكىن بولمادى. وتەماقى مولشەرىن ازسىنعان ادامدار دا بولدى. بىلتىردان بەرى قالاداعى اپاتتى ۇيلەردى بۇزىپ, ولاردىڭ تۇرعىندارىن باسقا جايلارعا كوشىرىپ جاتىرمىز. قالادا ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ اۋاداي قاجەت. ويتكەنى سۇرانىس جوعارى, – دەيدى جەزقازعان قالاسىنىڭ اكىمى قايرات شايجانوۆ.

ول قالادا باستاۋ العان رەنوۆاتسيا جوباسىنا بيۋدجەتتەن ەشقانداي قاراجات جۇم­سال­مايتىنىن ايتقاندا سەنەر-سەنبە­سىمىزدى بىلمەي قالدىق. سوندا قالاي؟ سويتسەك, ماسەلە بىلاي ەكەن.

قالاداعى رەنوۆاتسيا جو­با­سىنا قاتىستى قۇرىلىس جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋدى ا.بايدىل­­داەۆ باسقاراتىن «سام­عا» فيرماسى ءوز موينىنا الدى. فيرما بۇرىنعى اعاش ۇيلەر­دىڭ تۇرعىندارىنا قازىر قان­شا كولەمدەگى پاتەردە تۇرىپ جاتىر, ءوزى سالاتىن ۇيدەن ناق سونداي كولەمدى تەگىن بەرەدى. ال ەگەر جاڭا پاتەردەگى كولەم بۇرىنعىدان اسىپ كەتەتىن بولسا, سول ارتىق كولەمنىڭ عانا اقىسىن تولەيدى. تۇرعىندار مۇنداي ۇسى­نىسقا تولىق قولداۋ تانىتىپ وتىر.

قازىر «سامعا» قالانىڭ اباي كوشەسىنىڭ بويىنداعى بىرنەشە شاعىن ساۋدا نۇكتەلەرىن ساتىپ الىپ, سول دۇڭگىرشەكتەردى سىرىپ تاستاپ, 48 پاتەرلىك ءۇيدىڭ قۇ­رىلىسىنا كىرىسىپ تە كەتتى. بۇل ءۇي 2025 جىلى ناۋرىزدا پاي­دالانۋعا بەرىلەدى. سول كەزدە وسى ءۇيدىڭ ماڭايىنداعى «اعاش ۇيلەردىڭ» تۇرعىندارىنا جاڭادان سالىنعان ۇيدەن پاتەر­لەر بەرىلەدى. ولار بۇرىنعى پاتەرلەرىن «سامعاعا» وتكىزەدى. ال فيرما سول ۇيلەردى سىرىپ تاس­تايدى دا, ورنىنا تاعى دا جاڭا ۇيلەر سالادى.

– قۇرىلىس جۇرگىزۋ ءۇشىن ەڭ كەرەگى – جەر. بۇل ماسەلەنى ءبىز قالانىڭ ورتالىعىنداعى ەسكى ۇيلەردى سىرۋ, بۇزۋ ارقىلى شە­شۋدى ۇيعاردىق. قابىلدانعان شەشىم قالاعا دا, تۇرعىندارعا دا, فيرماعا دا پايدالى بولدى دەگەن ويدامىز. بۇل جوبا الداعى ءۇش جىلدى قامتيدى, – دەيدى قايرات ابدوللا ۇلى.

سونىمەن, جەزقازعان جاڭار­عالى جاتىر. جوبا بويىنشا بارلىعى 23 ءۇي بۇزىلادى. بۇ­لاردا 184 پاتەر بار. ولاردىڭ بار­لىعىنا سول سىرىلعان ورىن­دارعا سالىناتىن 48 نەمەسە 60 پاتەرلىك 6 ۇيدەن جاڭا پاتەرلەر بەرىلەدى. ال قالعانىن فيرما نارىق باعاسىمەن ساتادى.

ىزدەنە بىلسە, كەز كەلگەن تىعى­رىقتان شىعۋعا بولاتىنى جونىندە كوپ ايتىلادى. جەز­قازعانداعى رەنوۆاتسيا جوباسى – وسىنىڭ ناقتى كورىنىسى ىسپەتتى. ايتپەسە كوپتەگەن جىل بويى ايتىلىپ, بىراق ناقتى شەشىمى تابىلماي كەلە جاتقان وتكىر ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن بيۋدجەتكە ەشقانداي سالماق تۇسىرمەي-اق تارقاتۋدىڭ جولىن تاۋىپ, سول جوبانى ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋدى باسقاشا قالاي باعالاۋعا بولادى؟

جەزقازعان قالاسى

سوڭعى جاڭالىقتار