بىراق وڭتۇستىكتىڭ تۋماسى, ۇلكەن ويشىل, ۇلتىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان اسقار سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى كوشە قالالىق ءماسليحات شەشىمىمەن زاڭدى تۇردە رەسىمدەلسە دە, قاۋلىدا بار بولعانىمەن, قالادا جوق بولىپ شىقتى. سول كەزدە شىمكەنتتىڭ ىرگەسىندەگى «سامال-1» شاعىن اۋدانى جاڭادان بوي كوتەرىپ, كوشەلەر ساپ تۇزەپ جاتقاندا اكىمشىلىكتەن كەلگەن قىزمەتكەر كوشە كوميتەتىنىڭ توراعاسىنا كوشەلەردىڭ سىزباسىن كورسەتەدى. ول كوشەلەردىڭ ىشىندە اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ دە اتى-ءجونى بار بولاتىن. سىزبادا كورسەتىلگەن كوشەلەرگە ەسىم بەرىلىپ, سوڭىنان ىزدەپ كەلگەندەر يە بولىپ, ەن تاعىپ, مەنشىكتەپ الادى. ال سوڭىنان ىزدەۋشىسى كەلمەگەن اسقار سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى كوشەنى باسقا ادام يەلەندى مە, ءىز-ءتۇزسىز جوق بولىپ كەتەدى. جاڭادان ۇيلەر تۇرعىزىلىپ, كوشەلەر ۇلكەيىپ, كورىكتەنەدى. مىنە, وسىلايشا, شىمقالاداعى كوشەگە اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ ەسىمى بەرىلمەي قالادى. ءبىر اۋىلدا ءوسىپ, سوڭىنان الماتىعا كەلىپ, اڭگىمەسىن تىڭداعان قالامگەر اعانىڭ اتىنداعى كوشەنىڭ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جوعالىپ كەتكەنىنە ءالى كۇنگە سەنەر ەمەسپىن. شىمكەنتتە ەسىمى بەرىلۋگە ءتيىس كوشەنىڭ دەرەگىن ءبىلۋ ماقساتىندا ىزدەۋ سالىپ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى ونوماستيكا كوميسسياسىنداعىلارعا سۇراۋ سالعانىمدا, ولار ناقتىلى دەرەك ايتپاستان شىمكەنت قالالىق اكىمدىگىنە سىلتەپ جىبەردى. شىمكەنت قالالىق اكىمدىگى ۇيىمداستىرۋ-ينسپەكتسيالىق ءبولىمىنىڭ باس ينسپەكتورىنا: «شىمكەنتتە اسقار سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى كوشە بار ما؟» دەپ سۇراعانىمدا: «بار شىعار, مەن قايدان بىلەيىن؟ ونى اباي اۋدانىنىڭ اكىمدىگىنەن سۇراۋ كەرەك!», دەپ شىعارىپ سالدى. «اباي اۋدانىنىڭ اكىمدىگى شىمكەنتتە جوق كوشەنى قايدان تاۋىپ بەرسىن؟» دەگەن ويمەن جوعارىداعىلار تومەنگە سىلتەپ, بوستان-بوسقا ساندالعانىمدى سەزگەن ەدىم.
شىمكەنتتە اتاسىنىڭ اتىن – اۋىلعا, كوكەسىنىڭ اتىن – كوشەگە بەرە سالۋ قيىن شارۋا ەمەس. ول ءۇشىن قالالىق ءماسليحات سەسسياسىنىڭ ارنايى شەشىمىنىڭ دە قاجەتى جوق. كوشە تۇرعىندارى باس قوسىپ, ءبىر اۋلەتتىڭ اتاسىنىڭ اتىن قويا سالادى. بۇرىنعى مينيستر, اسكەري شەندى گەنەرال, لاۋازىمدى قىزمەت اتقارعانداردىڭ, ەكى ادامنىڭ اتىمەن اتالاتىن كوشەلەردى كەزىكتىرۋگە بولادى. بۇرىن-سوڭدى اتى-ءجونى بەيمالىم جانداردىڭ اتىنداعى كوشەلەر دە ءجيى كەزىگەدى. وسى ىزدەنۋدىڭ ناتيجەسى تۋرالى «شىمقالادا اسقار سۇلەيمەنوۆ كوشەسىن تاپپاي قايتتىق» اتتى ماقالام «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە (2010 جىلى 30 ماۋسىم) جانە «الماتى اقشامى» گازەتىندە 2010 جىلى 10 ماۋسىم) جارىق كورگەنىمەن, بۇل ماسەلەگە سەلت ەتكەن جان بولمادى.
2012 جىلى «شىمكەنت قالاسىنىڭ كۇنى» قۇرمەتىنە رەسپۋبليكا جۋرناليستەرىنىڭ باسىن قوسقان ءباسپاسوز تۋرىنا ارنايى شاقىرۋمەن قاتىستىم. بايدىبەك بابا ەسكەرتكىشىنەن باستالعان ساياحاتىمىز شاھاردىڭ «دەمالىس ايماعى», ء«شامشى الەمى» اللەياسى, «تاۋەلسىزدىك ساياباعى», وزگە دە قالانىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاپ, كەشكىلىكتە قالا اكىمى قايرات مولداسەيىتوۆ جۋرناليستەرگە قوناقاسىن بەردى. قالا اكىمىمەن قاتار وتىرىپ قالعاندا, «قاۋلىدا بار, قالادا جوق» اسقار سۇلەيمەنوۆ كوشەسى تۋرالى ءسوز قوزعادىم. قالا اكىمى ۇيالى تەلەفونىمەن قىزمەتكەرلەرىنە قوڭىراۋ شالىپ, سۇراۋ سالىپ, دەرەگىن انىقتاماق بولعانىمەن, ماردىمدى ەشتەڭە شىعارا المادى. بۇل اڭگىمەنى ەستىگەن سول كەزدەگى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءباھادۇر نارىمبەتوۆ تە ۇيالى تەلەفونىمەن ءتيىستى ورىندارعا قوڭىراۋ شالىپ, سويلەسىپ بولىپ: «اعا, شىمكەنتتە اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ كوشەسى بار. ەرتەڭ ءسىزدى سول كوشەگە ەرتىپ بارامىن!», دەدى سەنىمدى تۇردە. «ەندەشە, جاقسى بولار ەدى!» دەپ قۋانىپ قالدىم. بىراق ءباھادۇر مىرزامەن ەرتەڭىنە دە جولىعىپ ءجۇرىپ, كەشەگى اڭگىمە تۋرالى تىم-تىرىس قالعانىنان اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ كىندىك قانى تامعان وڭىردە «قاۋلىدا بار, قالادا جوق» كوشەنىڭ تاعدىرى قيىن ەكەنىن سەزدىم.
1998 جىلى شىمكەنت قالالىق ءماسليحاتى سەسسياسىندا شەشىم قابىلدانعاندا حالىق قالاۋلىلارى اراسىندا ۇلت زيالىلارىنىڭ ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى مەن قادىر-قاسيەتىن باعالاي بىلەتىن جاندار بارشىلىق ەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن قاتىگەزدەنىپ كەتكەن قوعامدا اسىلى قايسى, جاسىعى قايسى, ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن تارازىلاي بەرمەيتىن تارپاڭ مىنەزدى كەزەڭگە كەلىپ جەتتىك. باسى جاقسى باستالىپ, سوڭى قۇردىمعا كەتكەن شىمقالاداعى اسقار سۇلەيمەنوۆ كوشەسىن سارسىلىپ ىزدەۋمەن جۇرگەندە, قاريالىق جاسقا دا كەلدىم. كەزىندە جازۋىن جازدىم, ايتۋىن ايتتىم, ورىن العان ادىلەتسىزدىك تۋرالى قوعامنىڭ نازارىن اۋداردىم, بىرەۋدىڭ جاعاسىنا جارماسا المايسىڭ, باسقا قولدان نە كەلەدى؟
جۋىردا اسەكەڭە بەرىلۋگە ءتيىس كوشە ەسىمە ءتۇسىپ, كۇنى كەشە شىلدە ايىنىڭ باسىندا شىمكەنت قالالىق اكىمدىگى ونوماستيكا بولىمىنە قوڭىراۋ شالدىم. ونوماستيكا ءبولىمىنىڭ باسشىسى تولعاناي اكىمقىزى ماردىمدى جاۋاپ بەرە الماستان تۇران اۋدانى اكىمدىگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اقمارال دەگەن قىزعا سىلتەدى. «اقمارال قاراعىم, اسقار سۇلەيمەنوۆ ۇستازىم ەدى, ومىردەن وتكەندە العاشقى «اسقارشىڭ» اتتى كىتابىمدى جازعان ەدىم. سول ۇستازىمنىڭ «سامالدان» بەرىلۋگە ءتيىس كوشەسىن ەكى-ءۇش رەت ىزدەپ بارىپ تاپپاي قايتتىم. مۇمكىن ول كىسىنىڭ اتىنداعى كوشە شىمكەنتتىڭ باسقا جەرىندە شىعار؟» دەگەن ساۋالىما ول دا تياناقتى جاۋاپ بەرمەستەن: «2گيس» دەگەن كارتادان ىزدەپ كورىڭىز!», دەدى. «قاراعىم-اۋ, قاۋلى مەن كارتادا بار, قالادا جوق كوشەنى قالاي تابامىن, مەنى ابدەن سارسىلتتىڭدار عوي؟», دەدىم سالىم سۋعا كەتىپ. «اسقار سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى كوشە» دەگەن تاقتايشا ءىلىنىپ, ۇيلەردىڭ ءنومىرى جازىلعان كوشەمەن الشاڭ باسىپ جۇرسەم دەگەن ارمانىم تاعى دا الىستاپ كەتتى.
ءيا, قىزمەتكە كەيىننەن كەلگەن جاستاردان نە تالاپ ەتۋگە بولادى؟ سول كەزدەن بەرى ارىقتان تالاي سۋ اقتى, قالا اكىمدەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى اۋىسىپ كەتىپ جاتىر. تەك ءبىر كەزدەرى اسقار سۇلەيمەنوۆ كوشەسىنە ەرتىپ بارماق بولعان قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءباھادۇر نارىمبەتوۆ مىرزا قالالىق ءماسليحات سەسسياسىندا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن حالىق سايلاعان قالالىق ءماسليحات حاتشىسى بولىپ وتىر.
ويشىل قالامگەر اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ پەندەشىلىكتەن جوعارى الەمدىك وشپەس رۋحى كوشە اتىن قاجەت ەتپەس تە شىعار. دەگەنمەن تۋعان ولكەسىندەگى جاۋاپتى ورىندا وتىرعان ازاماتتاردىڭ ءبىر-بىرىنە سىلتەۋى, ناقتى ايتا الماۋى جىگەرىڭدى قۇم قىلادى ەكەن. جاڭا اكىم بۇرىنعىلاردىڭ ءدۇدامال شەشىمىن قايتا قاراۋعا تاپسىرما بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
وتەش قىرعىزباەۆ,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
