ەساعاڭدى زيالى عىلىمي ورتا تانىمال عالىم, بىلىكتى مامان, مىقتى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە جاقسى بىلەدى. ونىڭ ناقتى اينىمالى فۋنكتسيالار مەن فۋنكتسيونالدىق ءاناليزدىڭ, گارمونيكالىق ءاناليزدىڭ ءار سالاسىنداعى ىرگەلى عىلىمي وقۋلىقتارى, ماقالالارى – وتاندىق ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ دامۋىنا قوسىلعان قوماقتى ۇلەس دەپ بىلەمىز.
XX عاسىردىڭ 60-جىلدارىنان باستاپ, ماتەماتيكا عىلىمىندا ناقتى اينىمالى فۋنكتسيالار تەورياسى جانە ديففەرەنتسيالدىق تەڭدەۋلەر مەن ماتەماتيكالىق فيزيكانىڭ تەڭدەۋلەر تەورياسى جاراسىمدى جالعاسىن تاپتى. بۇل تاقىرىپقا, ەڭ الدىمەن, وسى سالادا تىڭنان تۇرەن سالعان و.جاۋتىكوۆ, ك.پەرسيدسكي, ە.كيم, ت.امانوۆ, قاسىموۆ. ق.ناۋرىزباەۆ, ءو.سۇلتانعازين, ن.بليەۆ سەكىلدى اعا بۋىننان باستاپ, ودان كەيىنگى م.وتەلباەۆ, ت.كالمەنوۆ, ا.جەڭسىكباەۆ, ر.ويناروۆ جانە تاعى باسقا دا عالىمدار ات ءىزىن سالىپ, تولىمدى ەڭبەكتەر جازدى. الايدا قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ناقتى اينىمالى فۋنكتسيالار مەن فۋنكتسيونالدىق اناليز باعىتتارىنىڭ دامۋى, ەڭ الدىمەن, ە.سمايىلوۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى.
ايتۋلى عالىم 1963 جىلى سەمەي وبلىسىنىڭ اقسۋات اۋدانىنىڭ قىزىل كەسىك اۋلىنداعى ورتا مەكتەپتى كۇمىس مەدالمەن بىتىرگەننەن كەيىن سول جىلى الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. ونى تامامداعاننان كەيىن ماتەماتيكا جانە مەحانيكا ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىندا ءبىلىمىن جالعاستىرىپ, 1973 جىلى وسى ينستيتۋتتا ماتەماتيكالىق اناليز ماماندىعى نەگىزىندە ءارتۇرلى بازيستە قۇرىلعان فۋنكتسيالىق كەڭىستىكتەردى جۋىقتاۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرىپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. وپپونەنتتەرى – بەلگىلى عالىمدار و.بەسوۆ جانە يۋ.نيكولسكي. عىلىمي جەتەكشىسى – بەلگىلى ۇستاز-عالىم ق.ناۋرىزباەۆ.
ەساعاڭنىڭ 1972 جىلدان باستاپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىنگى كەزەڭ – قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى. ول بۇل وقۋ ورنىندا ماتەماتيكالىق اناليز كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قىزمەتىن اتقارىپ, ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوستى. ورتالىق قازاقستاندا ماتەماتيكا عىلىمى مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالادى. 1997 جىلى «فۋرە مۋلتيپليكاتورلارى, ەنگىزۋ تەورەمالارى جانە وعان سىبايلاس سۇراقتار» تاقىرىبىندا الماتىداعى ماتەماتيكا جانە مەحانيكا ينستيتۋتىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. بۇل عىلىمي ەڭبەگىنە ماسكەۋدىڭ, ءنوۆوسىبىردىڭ اۋزى دۋالى عالىمدارى جوعارى باعا بەردى.
ەلىمىزدە ەكىنشى ۋنيۆەرسيتەت رەتىندە اشىلعان قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنە جان-جاقتان تالاپكەرلەر جينالىپ, جاڭا ماماندار شاقىرىلىپ, اتالعان وقۋ ورنىنىڭ دامۋ كەزەڭى باستالدى. سول جىلدارى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ەندى قورعاپ كەلگەن جاس ماتەماتيك ماماندار ە.سمايىلوۆ, ت.مۇستافين, ن.المۇحانبەتوۆ وسىندا ءتۇرلى عىلىمي سەمينارلار ۇيىمداستىرىپ, ستۋدەنتتەردى عىلىمعا باۋلىدى. سول كەزدەگى ستۋدەنتتەر, قازىرگى كەزدە عىلىم سالاسىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرىمەن كورىنىپ جۇرگەن عىلىم دوكتورلارى – گ.اقىشەۆ, ن.بوقاەۆ, ە.نۇرسۇلتانوۆ, ق.بەكماعانبەتوۆ, ا.ەشكەەۆ, ج.ءتۇسىپوۆ, ك.ىسقاقوۆ قازىرگى كۇنى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە وسى مەكتەپتەن تۇلەپ ۇشقان ونىڭ كوپتەگەن شاكىرتى ءارتۇرلى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي مەكەمەلەردە تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ە.سمايىلوۆ 1999–2005 جىلدارى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قۇرىلعان ماتەماتيكالىق اناليز ماماندىعى بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس توراعالىعىن اتقاردى. وسى عىلىمي كەڭەس اياسىندا 20-عا جۋىق جاس ىزدەنۋشىلەر كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالارىن قورعاپ, عىلىم جولىنا بەت بۇردى. جالپى, ەسەكەڭ جاس عالىمدارعا بارىنشا قامقور بولدى. سونداي-اق ونىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىندا بىرنەشە عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. اسىرەسە كورنەكتى عالىمدار ت.امانوۆ پەن ق.ناۋرىزباەۆقا ارنالعان عىلىمي جيىندار ەل ەسىندە قالارلىقتاي دارەجەدە بولدى.
مىسالى, 2004 جىلى شاكارىم اتىنداعى سەمەي ۋنيۆەرسيتەتىندە ت.امانوۆتىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسياعا وتاندىق عالىمدارمەن بىرگە رەسەيدىڭ اتاقتى اكادەميكتەرى س.نيكولسكي مەن و.بەسوۆتىڭ قاتىسقانى – جيىن بەدەلىن كوتەردى. ەساعاڭ 2004–2019 جىلدارى ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى قاراعاندىداعى قولدانبالى ماتەماتيكا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولدى. ءبىلىم, عىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى ءۇشىن «قۇرمەت» وردەنىمەن, عىلىمدى دامىتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
ەساعاڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قازىرگى ۋاقىتتا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر. بيىل زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسىن يەلەندى. ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ ىرگەتاسىن ت.مۇستافين, ت.سماتوۆ, ا.يگىلىكوۆ, م.پەرەۆەرتۋن, ن.المۇحانبەتوۆ سياقتى عالىمدارمەن بىرگە قالاسقان ۇستاز-عالىم ە.سمايىلوۆتىڭ مۇراسى ماتەماتيكا ماماندىعى بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جۇمىسىندا, ۋنيۆەرسيتەتەتتىڭ عىلىمي جۋرنالىنىڭ ماتەماتيكا سەرياسىندا جالعاسىن تابادى دەپ سەنەمىز.
ەساعاڭنىڭ ءبىر ەرەكشە قاسيەتى – حالقىمىزدىڭ تاريحى مەن ادەبيەتىن جەتىك بىلەتىن. اسىرەسە حالىق اندەرى مەن ابايدىڭ اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ شىرقايتىن. ارينە, ءار ادامنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشە مىنەزى بولادى. ول تۋراشىل, بىربەتكەي, كوڭىلىنەن شىققان ادامعا كولدەي سەنگىشتىگى دە بار ەدى.
ەسمۇحانبەت سايداحمەت ۇلى زايىبى ءاليا دابىسقىزىمەن بىرگە ءۇش ۇل, ەكى قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. ولاردىڭ ءبارى دە – بۇگىندە ءوز سالاسىنىڭ بەدەلدى ماماندارى. رۋحانيات جاناشىرى بولعان ەساعاڭنىڭ عىلىمي بولمىسى, ادامي تۇلعاسى, ەلشىلدىگى ارقاشان ەسىمىزدە تۇرادى.
نۇرجان بوقاەۆ,
ەرلان نۇرسۇلتانوۆ,
رىسقۇل ويناروۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى
