شاراپاتى مول باعدارلاما

مەملەكەت قولداۋىمەن جۇزەگە اسقان جوبا كۇنى بۇگىنگە دەيىن تالاي جانعا تايانىش بولعان. قىسقا­مەرزىمدى كاسىپتىك وقۋدان كەيىن مانساپ ورتالىعىنداعىلار جۇمىسقا ورنالاسۋىڭىزعا دا مۇرىندىق بولماق. جوبا جۇمىس ىزدەۋشىلەرمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ دە سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋدى كوزدەيدى.

الماتى قالالىق مانساپ ورتالى­عىنىڭ جەتەكشىسى ادىلەت جاڭاباەۆ بيىل كاسىپتىك وقىتۋ كۋرستارىنا 34 ماماندىق بويىنشا قابىلداۋ جۇرەتىنىن جەتكىزدى. اسىرەسە تىگىنشى, شاشتاراز, كونديتەر, بۋحگالتەر, اۆتوەلەكتريك, تۋريزم جونىندەگى اگەنت, ناۋبايشى, كيىم ديزاينەرى سەكىلدى ماماندىقتارعا سۇرانىس جوعارى. بيىل ءدال وسى كاسىپتىك سالالار بويىنشا مىڭعا تارتا ازاماتتى قامتۋ جوسپارلانعان.

– ەلىمىزدە ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ­دىڭ 2024-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىم­داماسىندا الەۋمەتتىك قورعاۋدى ۇيىم­داستىرۋ باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتىلگەن. ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىعىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – جۇمىس ىزدەۋشىنىڭ جۇمىس تابۋىنا جانە كادرلاردى ىرىكتەۋدە جۇمىس بەرۋشىلەرگە كومەك كورسەتۋ. اتالعان باستامانى جۇمىس­پەن قامتۋعا ءارى كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا جار­دەم­دەسۋدىڭ بەلسەندى شاراسى دەپ اتاعان ءجون. وقىتۋ جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا وقۋ ورتالىقتارىندا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىس ورنىندا جۇرگىزىلەدى. وقۋ ۇزاقتىعى 6 ايعا دەيىن. جوباعا قاتىسۋشىلار وقۋ اقىسى, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جانە جۇمىس بەرۋشىلەر (70 مىڭ تەڭگە), جۇمىس ىزدەۋشىلەر (32 681 تەڭگە) شاكىرتاقى نەمەسە (73 840 تەڭگە) جالاقى سياقتى مەم­لەكەت­تىك قولداۋمەن قامتاماسىز ەتى­لەدى. وقۋ اياق­تالعاننان كەيىن جۇ­مىس بەرۋشى جۇمىس­سىزداردى العان ماماندىعى بويىنشا تۇراقتى جۇمىس ورنىنا (كەمىندە 6 اي مەر­زىممەن) جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا مىندەت­تەلەدى. وتكەن ماۋسىم ايىندا 184 ادام وقۋعا جىبەرىلدى, – دەيدى ءا.جاڭاباەۆ.

وقۋ مەن جۇمىستا تاباندىلىق تا­نىتق­ان جانداردىڭ ءوز كاسىبىن ورگە دوڭ­گەلەتۋىنە دە مۇمكىندىك مول. جاپپاي كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ شەڭبەرىندە 400 ەسە­لەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىنە دەيىن (1 476 800 تەڭگە) مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ كوزدەلگەن. بۇل – جاڭا بيزنەستى باستاۋ, دامىتۋ ءۇشىن قايتارىمسىز نەگىزدە بەرىلەتىن باستاپ­قى كاپيتال. گرانت قاراجاتى ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەرلەرگە, سونداي-اق جەكەلەگەن الەۋمەتتىك ساناتتارعا جاتاتىن ازاماتتاردىڭ ءوندىرىسىن جولعا قويىپ, ءوزىن تۇراقتى تابىسپەن قامتاماسىز ەتۋىنە كومەك رەتىندە بەرىلەدى. دالىرەك ايتقان­دا, كوپبالالىلار, اسىراۋشىسىنان ايى­رىلۋ جاعدايى بويىنشا جاردەماقى الاتىندار, قانداستار, مۇگەدەك بالانى تاربيەلەۋشىلەر, مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار قايتارىمسىز گرانتقا ۇمىتكەر بولا الادى.

دەيتۇرعانمەن, گرانتتار قاجەتتى قۇرال-سايماندار, ەڭبەك قۇرالدارى, تەحنولوگيالىق جابدىقتار, جانۋارلاردى, كوشەتتەردى, بۇتالاردى, تۇقىمداردى ساتىپ الۋ, ءۇي-جايدى جالعا الۋ اقىسىن تولەۋ سەكىلدى باعىتتار بويىنشا عانا بەرىلەتىنىن ەسكەرگەن ءجون. ارناۋلى كومەك جەكە تۇتىنۋ ماقساتتارىنا, ياعني كرەديتتىك قارىزداردى وتەۋگە, تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىگىن ساتىپ الۋعا جانە سالۋعا, جەر ۋچاسكەلەرىن ساتىپ الۋعا,وبشش اكتسيزدەلەتىن ءونىم وندىرۋگە بەرىلمەيدى.

– مەملەكەت بەرگەن قارجىنى ماقسات­سىز پايدالانعانى ءۇشىن 2020 جىلى – 342, 2021–2022 جىلدارى – 106, 2023 جىلى 255 تالاپ-ارىز سوتقا بەرىلدى. 2024 جىلى الماتى قالاسى بويىنشا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا 528 ملن 694 مىڭ تەڭگە سوماسىنا 358 گرانت بەرىلەدى. 20 مامىر مەن 31 مامىر ارالىعىندا گرانت بەرۋدىڭ العاشقى كەزەڭى ءوتىپ 179 ازامات قامتىلدى. ءبى­رىنشى لەكتە business.enbek.kz پورتالىنا ۇمىتكەرلەردەن 902 ءوتىنىش تۇسكەن ەدى. ءوتىنىش بەرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى 15 شىلدە مەن 26 شىلدە ارالىعىندا وتەدى. بۇل كەزەڭگە دە 179 گرانت قاراستىرىلعان, – دەيدى ءا.جاڭاباەۆ.

بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسقا ورنالاسۋ – ەڭ وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى. الماتى قالالىق وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا جۋرناليستەرمەن جۇزدەسكەن مانساپ ورتالىعىنىڭ ماماندارى الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى دەگەنىمىز نە, ولار قالاي ەرەكشەلەنەدى, ونىڭ كىمدەرگە ارنالعانى تۋرالى تارقاتىپ ايتىپ بەردى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى دەگەنىمىز – جۇمىسسىز ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان اراسىنداعى شارتتىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن ينستيتۋت. بۇل رەتتە جۇمىس بەرۋشىنىڭ مەنشىك نىسانى ماڭىزدى ەمەس.

ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, الماتى­نىڭ ەڭبەك نارىعى بىرنەشە باعىت بويىن­شا دامىپ جاتىر. ونىڭ العاشقىسى – ءدال وسى الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى. جوبا جۇمىسسىزدار مەن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن 12 ايعا دەيىنگى مەر­زىمگە ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ­دى كوزدەيدى. جالاقىنىڭ ءبىر بولى­­گىن مەملەكەت سۋبسيديالايدى. بۇل دەگە­­نىڭىز جۇمىس بەرۋشى بەلگىلەگەن جالا­قى مولشەرىنىڭ 35%-ىن قۇرايدى. مەگا­پوليستە جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 519 ادام جىبەرىلگەن بولسا, بىلتىر جىل كولەمىندە 985 ادام قامتىلعان.

– ەڭبەك نارىعىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى – قوعامدىق جۇمىستار. ولار بىلىكتىلىگى جوق ادامدار ءۇشىن 12 ايدان اسپايتىن مەرزىمگە ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى كوزدەيدى. جالاقىنى تولىق كولەمدە مەملەكەت (30 اەك مولشەرىندە) تولەيدى, بۇل وسى جىلى 110 760 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. جىل باسىنان بەرى قوعامدىق جۇمىستارعا 6 720 ادام جىبەرىلدى (2023 جىلى – 13 241).

12 اي­دان اسپايتىن مەرزىمدە ماماندىعى بويىنشا باستاپقى جۇمىس تاجىريبەسىن الۋ ءۇشىن 35 جاستان اسپاعان, كەيىنگى بەس جىل ىشىندە وقۋىن اياقتاعان, جوو جانە ووو تۇلەكتەرى قاتارىنداعى جۇمىسسىزدارعا ارنالعان جاستار پراكتيكاسى باعدارلاماسى دا ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. جالاقىنى تولىق كولەم­دە مەملەكەت تولەيدى, بۇل بيىل 110 760 تەڭگەنى قۇرايدى. بيىل جاستار تاجىري­بەسىنە 134 قاتىسۋشى جىبەرىلدى, – دەيدى مانساپ ورتالىعىنداعىلار.

اتالعان باعدارلامالاردان بولەك, 35 جاستان اسپاعان, ونىڭ ىشىندە جۇمىس تاجىريبەسى جوق NEET ساناتىنداعى جاس­تاردى 18 ايدان اسپايتىن مەرزىمگە ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىمەن قامتۋعا باعىتتالعان ء«بىرىنشى جۇمىس ورنى» دەپ اتالاتىن باعدارلاما بار. وتكەن جىلى جوباعا 413 ازامات تارتىلعان بولسا, بيىل ازىرگە 48 ادام جىبەرىلگەن.

ءۇش جىل ىشىندە وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن ءارى 35 جاستان اسپاعان تۇلەك­تەرگە ارنالعان «ۇرپاقتار كەلىسىم­شارتى» جوباسىنىڭ, 50 جاستان اسقان جۇمىسسىزداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەن­دىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «كۇمىس جاس» جوبالارىنىڭ دا تيىمدىلىگى زور. مەگاپوليستە بيىلدان باستاپ زەينەتكەرلەرگە ارنالعان «التىن جاس» باعدارلاماسى جۇزەگە اسپاق.

– بۇل باعدارلاما زەينەت جاسىنداعى ادامداردى جۇمىسقا تارتۋ, ولاردىڭ بەلسەندى فيزيكالىق جانە ەموتسيونالدىق جاعدايىن قولداۋ, ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق سانىن جانە تالىمگەر ءرولىن ارتتىرۋ بويىنشا تەڭ جاعداي جاساۋعا ارنالعان. باعدارلاماعا الماتى قالاسىن­دا تىركەلگەن جانە تۇراتىن زەينەت جاسىن­داعىلار, سونداي-اق مەنشىك نىسانىنا قاراماستان الماتى قالاسىنىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرى قاتىسادى. زەينەتكەرلىك جاستاعى ادامداردىڭ جالاقىسى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن بەلگى­لەنگەن جالاقىنىڭ 50%-دان كەم ەمەس مولشەرىندە جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتىنان 50% مولشەرىندە سۋبسيديالانىپ, 85 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىن مولشەردە جۇرگىزىلەدى. باعدارلاماعا قاتىسۋ 36 ايدان اسپايدى جانە ەڭبەك قاتىناستارىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ مۇمكىندىگى بار. جوبا 2024 جىلدان 2028 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان. جوسپار بويىنشا 2024 جىلى – كەمىندە 500 ادام, 2025 جىلى – 1 000 ادام, 2026 جىلى 1 500 ادام قامتىلادى دەپ كوزدەپ وتىرمىز, – دەيدى مانساپ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ءا.جاڭاباەۆ.

ايتپاقشى, جۇمىس ىزدەۋشىلەرگە ارنالعان بارلىق قىزمەتتى ونلاين فورماتتا پايدالانۋعا بولادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىندا جۇمىس بەرۋشىلەر 4 805 جۇمىس ورنىنا 2 213 بوس جۇمىس ورنى تۋرالى حابارلاندىرۋ جاريالاعان. جىل باسىنان بەرى 30 994 ادام جۇمىسقا ورنالاسىپتى.

كاسىپتىك ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋدى كوزدەگەن جاندار وزدەرىن تولعان­دىرعان ساۋالدار بويىنشا دوستىق داڭعىلى, 85 مەكەنجايىنداعى مانساپ ورتالىعىنا, «الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ۇيىنە» جۇگىنە الادى.

الماتى