الداعى ۋاقىتتا قۇرىلىمنىڭ قارارلارىنان كوپ جاڭالىق كۇتىلەدى. بۇل جولى دا ايماقتاعى ەلدەر ءۇشىن ماڭىزدى 20-دان استام جوباعا قول قويىلدى. ايتالىق, الداعى ۋاقىتتا ۇيىم اياسىندا قاۋىپسىزدىك پەن كولىك ىنتىماقتاستىقتىعى نىعايىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس ارتادى دەگەن بولجام جاسالىپ وتىر. قازىر گەوساياسي شيەلەنىس, سونداي-اق سانكتسيالىق رەجىم اياسىندا ساۋدا جولدارى وزگەرىپ كەلەدى. وسى تۇستا ۇيىم ەلدەرى اراسىنداعى ەكونوميكا سالاسىنداعى قاتىناستاردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. اسىرەسە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن بىرىكتىرەتىن كولىك جولدارى مەن وسى ەلدەردى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلادى. كولىك دالىزدەرىن دامىتۋعا سەرپىن بەرۋ مۇشە ەلدەردىڭ ارقايسىسى ءۇشىن ماڭىزدى. ويتكەنى ولار شىعىس, باتىس جانە سولتۇستىك, وڭتۇستىك باعىتتارىنىڭ تۇيىسكەن جەرىندەگى نەگىزگى ساۋدا كولىك باعىتتارىندا ورنالاسقان.
ازەربايجان ارقىلى وتەتىن ورتا ءدالىزدىڭ ءرولىن ءىشىنارا اتاپ وتكىم كەلەدى. قازىر ءبىزدىڭ ەل ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى, اتاپ ايتقاندا, وڭتۇستىك كاۆكاز ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى نىعايتۋعا ارنالعان ورتا ءدالىزدى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ءتۇرلى باعىتتى قاراستىرىپ جاتىر. شىندىعىندا, بۇل باعىتتىڭ بىرنەشە ارتىقشىلىعى بار. بىرىنشىدەن, بۇل قاۋىپسىز. ەكىنشىدەن, ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە كومەكتەسەدى. ارينە, قازىر كولىك قاتىناسىن دامىتۋ وتە وزەكتى. سونداي-اق بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە دە ماڭىزدى.
ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-كولىك بايلانىستارىن نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. سونىمەن بىرگە ترانسكاسپي باعىتىن دامىتۋعا دەن قويىلادى. ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ورناۋى دا ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجان ءۇشىن ماڭىزدى. ورتالىق ازيا ەلدەرى تابيعي گازدىڭ ۇلكەن رەسۋرستارىنا يە جانە ازەربايجان ورتالىق ازيادان ەۋروپا ەلدەرىنە جانە الەمدىك نارىقتارعا ەنەرگيا رەسۋرستارىن جەتكىزۋ باعىتتارىن جەتكىزۋ ءۇشىن ءوز اۋماعىن بەرۋگە دايىن ەكەنىن ءبىلدىرىپ كەلەدى.
بۇدان بولەك, قازىر قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق وتە وزەكتى. سەبەبى حالىقارالىق قۇقىق پەن ەرەجەلەردىڭ قالاي بۇزىلاتىنىن, بارلىق جەردە قاقتىعىستار مەن كيكىلجىڭدەر بولىپ جاتقانىن كۇندە كورىپ وتىرمىز. بۇل ەۋرازيالىق كەڭىستىك ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق جانە ينتەگراتسيالىق دامۋعا ۇلەس قوسۋ ءۇشىن حالىقارالىق جۇيەنىڭ قاعيداتتارىن وزگەرتۋگە, وسى جانجالدى جاعدايلاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا جول بەرمەۋگە, سوعىستاردى توقتاتۋ قاجەت ەكەنىن بىلدىرەدى.
قول قويىلعان قۇجاتتار شىن مانىندە جۇزەگە اسىرىلسا, الەمدىك ۇيىمدارعا دا اسەر ەتسە, ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ دامۋىنا تىكەلەي جول اشادى, ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاتىناستارىن نىعايتادى. تۇراقتىلىق ورناعان ەلدەر ءبىر-بىرىمەن سوعىسپايدى, ەكونوميكالىق بايلانىستى ودان ءارى دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى. ناتيجەسىندە, ەلدەر اراسىندا تاجىريبە الماسۋ جيىلەيدى. بۇل ءبىلىم جانە مادەنيەت سالاسىنداعى دامۋعا اكەلەدى. قازىرگى الەمدە ونەر مەن مادەنيەت, ءبىلىم الماسۋسىز العا جىلجۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ۇيىمدى تەك مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, جەكەلەگەن ادامداردىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كەپىلدىگى رەتىندە قاراستىرعان ابزال. سەبەبى ەل ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ وتىرسا, الەۋمەتتىك ساياساتقا اسەر ەتەدى. الەۋمەتتىك جاعداي تۇراقتالسا, تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق پاكەتى جاقسارىپ, ادامداردىڭ ءال-اۋقاتى دا كوتەرىلەدى.
ليامان زەينالوۆا,
حالىقارالىق «Trend» اقپارات اگەنتتىگى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى
(ازەربايجان)
