IMD – بيزنەسپەن تىعىز بايلانىسى بار جانە الەمدىك دامۋعا اسەر ەتۋگە ۇمتىلاتىن تاۋەلسىز اكادەميالىق ينستيتۋت. ينستيتۋت ءبىلىم بەرۋ, MBA جانە باسشىلارعا كەڭەس بەرۋ جۇمىستارى ارقىلى كوشباسشىلار مەن ساياساتكەرلەرگە قيىندىقتاردى, وزگەرىستەردى ەڭسەرۋگە كومەكتەسەدى. الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتىلىك ەسەبى 67 مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن تالدايدى.
ەسەپتە دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم ءوزىنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىن جاريالاۋدى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانى اتاپ وتىلەدى. وسىلايشا, IMD ساياسي كۇن ءتارتىبى جوق اكادەميالىق ورتالىق رەتىندە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن, ولاردىڭ تسيفرلىق جانە تالانتتاردى باسقارۋ بويىنشا ۇلتتىق ساياساتىن قانشالىقتى ءتيىمدى قامتاماسىز ەتە العانىن باعالايتىن الەمدەگى جالعىز مەكەمە رەتىندە سيپاتتالادى.
بيىلعى ەسەپتە الەم مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكاسىن سارالاي وتىرىپ, ءتورت باعىت بويىنشا (ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر, ۇكىمەتتىڭ تيىمدىلىگى, بيزنەستىڭ تيىمدىلىگى جانە ينفراقۇرىلىم) اسەر ەتۋشى 20 سۋبفاكتوردى قورىتىندىلاپ, رەيتينگتەردىڭ قىسقاشا مازمۇنى ۇسىنىلعان. رەيتينگ باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ناقتى ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەي تالدايدى. سونداي-اق ءاربىر ەلدىڭ ىسكەرلىك ورتاسىن باعالاۋ, حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق شەشىمدەردى قولداۋ جانە ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسەرىن سارالاۋ ءۇشىن دە زەرتتەۋدە كەلتىرىلگەن دەرەكتەردىڭ قۇندىلىعى جوعارى.
ەسەپتە بەرىلگەن دەرەكتەر مەن ماماندار جاساعان قورىتىندىعا سۇيەنسەك, قىتاي, ءۇندىستان, برازيليا, يندونەزيا, تۇركيا سياقتى ەلدەر كەيىنگى ونجىلدىقتاردا قارقىندى دامۋ ۇستىندە ءارى ساۋدا, ينۆەستيتسيا, يننوۆاتسيا, گەوساياسات سالاسىندا ماڭىزدى ويىنشىلارعا اينالدى. بۇل مەملەكەتتەر بيزنەس پەن تۇتىنۋشىلار ءۇشىن مۇمكىندىكتەر مەن نارىقتار ۇسىنادى. ۇكىمەتتەر مەن كومپانيالارعا ساپا جانە تۇراقتىلىقتىڭ جاھاندىق ستاندارتتارىن ساقتاي وتىرىپ, تابىسقا جەتۋ ءۇشىن نارىقتاردىڭ ءتۇرلى مادەني, ينستيتۋتسيونالدىق جانە رەتتەۋشى جاعدايىنا بەيىمدەلۋ كەرەكتىگى اتاپ وتىلەدى.
وسى جىلدىڭ قورىتىندى ەسەبىندە سينگاپۋر الەم ەلدەرى ىشىندە باسەكەگە قابىلەتتىگى جونىنەن ۇزدىك دەپ تانىلدى. العاشقى ۇشتىكتەن شۆەيتساريا مەن دانيا كورىنسە, اقش 12-ورىنعا تۇراقتادى. ازيا مەملەكەتتەرىنە كەلسەك, قىتاي – 14, وڭتۇستىك كورەيا 20-ساتىدان كورىندى.
قازاقستان كورسەتكىشتەرىنە توقتالساق, ۇكىمەتتىڭ تيىمدىلىگى سالاسى بويىنشا كەيىنگى بەس جىلدا 29-دان 18-ورىنعا كوتەرىلدى. ونىڭ ىشىندە ينستيتۋتسيونالدىق بازا مەن كاسىپكەرلىك زاڭناما باعىتىنداعى ەلىمىزدىڭ پوزيتسيالارى نىعايعان.
ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا 2020 جىلعى 48-پوزيتسيادان 43-ساتىعا ىلگەرىلەۋ بار. بۇل باعاندا وتاندىق ەكونوميكا, حالىقارالىق ينۆەستيتسيالار, جۇمىسپەن قامتۋ مەن باعالار ساناتىندا كورسەتكىشتەر جاقسارعان. بيزنەستىڭ تيىمدىلىگى باعىتىندا 28-ورىنعا تۇراقتاپ, قارجى, ەڭبەك نارىعى, قاتىناستار مەن قۇندىلىقتار كورسەتكىشتەرى بويىنشا پوزيتسيالارىمىز كۇشەيگەن. ينفراقۇرىلىم باعانى بويىنشا تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم كورسەتكىشى ەكى ساناتقا ارتىپ, 50-ورىننان كورىنسە, وزگە سالالاردا تومەندەۋ بايقالعان.
زەرتتەۋ دەرەكتەرى ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ قاي سالالارىندا جوعارى نەمەسە ەرەكشە ءالسىز جاقتارى بار ەكەنىن انىقتاۋعا جانە مەملەكەتتەر اراسىندا سالىستىرۋلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ناقتى ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەي تالداۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ەلدىڭ ىسكەرلىك ورتاسىن باعالاۋ, حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق شەشىمدەردى قولداۋ نەمەسە ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسەرىن عىلىمي تۇرعىدا سارالاۋ ءۇشىن كەلتىرىلگەن دەرەكتەردى قولدانۋعا بولادى.
تالداۋ قورىتىندىسى مەن زەرتتەۋدە بەرىلگەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ساياسي شەشىمدەر قابىلداۋعا, مەملەكەتتەر اراسىنداعى باسەكەلەستىك رۋحتى نىعايتۋعا كومەكتەسەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ جاقسارۋىنا, جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا, تۇراقتى دامۋعا, الداعى جىلدارى دامىعان ەكونوميكالىق لاندشافتتىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.
|
مەملەكەت اتاۋى |
رەيتينگ 2024 |
رەيتينگ 2023 |
رەيتينگ 2022 |
رەيتينگ 2021 |
رەيتينگ 2020 |
|
سينگاپۋر |
1 |
4 |
3 |
5 |
1 |
|
شۆەيتساريا |
2 |
3 |
2 |
1 |
3 |
|
دانيا |
3 |
1 |
1 |
3 |
2 |
|
اقش |
12 |
9 |
10 |
10 |
10 |
|
قىتاي |
14 |
21 |
17 |
16 |
20 |
|
وڭت. كورەيا |
20 |
28 |
27 |
23 |
23 |
|
يزرايل |
22 |
23 |
25 |
27 |
26 |
|
ەستونيا |
33 |
26 |
22 |
26 |
28 |
|
مالايزيا |
34 |
27 |
32 |
25 |
27 |
|
قازاقستان |
35 |
37 |
43 |
35 |
42 |
|
ءۇندىستان |
39 |
40 |
37 |
43 |
43 |
|
پولشا |
41 |
43 |
50 |
47 |
39 |
|
لاتۆيا |
45 |
51 |
35 |
38 |
41 |
|
تۇركيا |
53 |
47 |
52 |
51 |
46 |
|
مەكسيكا |
58 |
56 |
55 |
55 |
53 |
|
موڭعوليا |
61 |
62 |
61 |
60 |
61 |
باۋىرجان سەرىكباەۆ,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
