ەلىمىزدە قانشا كيىك بارىن انىقتاۋ جۇمىسىن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى, «وحوتزووپروم ء«وب» مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنى, قازاقستانداعى بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى, زوولوگيا ينستيتۋتى جۇرگىزگەن.
«ەسەپ جۇرگىزەتىن ايماقتىڭ اۋقىمدىعىنا بايلانىستى, جانۋارلار تەك اۋەدەن تىكۇشاق ارقىلى سانالدى. ساناق جىلداعى بەكىتىلگەن ادىستەمەگە ساي جۇرگىزىلدى. بيىل بوكەندەردىڭ نەگىزگى شوعىرى باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, اقمولا, اقتوبە, قوستاناي, قاراعاندى, ۇلىتاۋ, پاۆلودار, اباي وبلىستارىندا بايقالعان. بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسىنىڭ نەگىزگى ءۇش توبى – ىرعىز, تورعاي, تەڭىز جانە شىعىستا كەزدەستى», دەلىنگەن مالىمەتتە.
ساناق كەزىندە 45-تەي ادام جۇمىلدىرىلىپتى. 215 ساعاتتىق اۋە ساناق (بىلتىرعىعا قاراعاندا 15 ساعات ارتىق) 151 226 شارشى كيلومەتر اۋماقتى قامتىعان.
باستاپقى دەرەك فوتوسۋرەتتەرگە سايكەس تۇزەتىلىپ, وڭدەلگەننەن كەيىنگى شىققان اقبوكەن سانى: ورال پوپۋلياتسياسىندا 1 620 000 كيىك بار, ءۇستىرت پوپۋلياتسياسى – 63 600 باس, بەتپاقدالادا 1 150 000 باس كيىك بولعان. ماماندار 2016–2024 جىل ارالىعىنداعى ءوسىمدى دە كورسەتكەن. جالپى ءوسىم – 48%.
سونىمەن ەلىمىزدەگى كيىكتەردىڭ سانى 3 ملن-عا جۋىقتادى. مۇنى بازبىرەۋلەر كوپسىنگەنىمەن, كەيبىر ماماندار قالىپتى دەپ باعالايدى. ماسەلەن, بىلتىر قازاقستانداعى بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ (قبسق) ديرەكتورى سەرگەي سكليارەنكومەن سويلەسكەنىمىزدە, ول: ء«بارى زاڭمەن رەتتەلسە, قازاق جەرى 5 ميلليونعا دەيىن كيىكتى ورگىزۋگە ءورىس جەتەدى», دەپ ايتقان ەدى.
عىلىمدا «مامونتتاردىڭ زامانداسى» سانالاتىن, ال قازاقتار ەجەلدەن كيە تۇتاتىن اقبوكەندەر – قازىر الەمدە جويىلىپ بارا جاتقان جانۋاردىڭ قاتارىندا تۇر. سوندىقتان ونىڭ ءوسۋ كورسەتكىشىنە كوز تىككەن الەمدىك ەكولوگتەر جانە ەكولوگيالىق ۇيىمدار قازاق ەلىنىڭ جانۋارلاردىڭ قورعاۋعا ارنالىپ جۇرگىزگەن ساياساتى مەن ۇستانىمىن جوعارى باعالاپ وتىر.
ايتكەنمەن, كيىكتەردىڭ كوبەيگەنىنە شارۋالار شاعىمدانىپ, اقىرى ءبىراز «رەتتەلگەنى» بەلگىلى. ماسەلەن, 2023 جىلعى 13 قاراشاعا دەيىن جالپى 15 380 كيىك اۋلانعانى ايتىلدى. ونىڭ ىشىندە 3 954 كيىك (اقمولا وبلىسىندا 10 كيىك, باتىس قازاقستان وبلىسىندا 3 944 كيىك) ارنايى قورشاۋعا الىنىپ ۇستالسا, اتۋ ارقىلى 11 426 كيىك (اقمولا وبلىسىندا 1 833, قاراعاندى وبلىسىندا 2 049, قوستاناي وبلىسىندا 1 479 جانە باتىس قازاقستان وبلىسىندا 6065 باس) اۋلانعان ەدى. ال 2024 جىلى ەلىمىزدە كيىكتى اتۋعا تاعى تىيىم سالىنعانى رەسمي مالىمدەندى.
