ادەبيەت • 24 ماۋسىم, 2024

كەي-كەيدەگى ءبىر قۇبىلىس...

165 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«كەيدە...» دەپ باستالادى عوي كوڭىل كۇي اۋاندارىنىڭ كوبى. وسى كەي-كەيدە بولماسا, دۇنيە جاڭارمايتىنداي, جاڭا ءبىر نارسە تابىلمايتىنداي كورىنەدى كەيدە, ارينە. انە كوردىڭىز بە, ءتىل ۇشىنا ءوزى-اق ورالىپ تۇرادى. نەگە ورالاتىنى دا بەلگىلى, سەبەبى كەز كەلگەن ءسوزدى ءومىردىڭ ءوزى تۋدىرىپ الادى.

كەي-كەيدەگى ءبىر قۇبىلىس...

مىسالى, ءسىزدىڭ ىشى­ڭىزدە بۇرىن باسى­ڭىزدان كەشپەگەن الدەبىر سەزىم تۋىنداسا, ونى جەت­كىزۋگە تىرىساسىز. باسقاعا ايتپاساڭىز دا, ءوزىڭىز تۇسىنۋگە ۇمتىلاسىز. اقىرى سونىڭ سيپاتىن تاپپاي قويمايسىز عوي. سول سەزىمگە قاتىستى ناقتى اتاۋ تاپپاساڭىز دا, ماڭايلايتىن ماندەس اتاۋ تاۋىپ, اقىرى ءبىر نارسە قىلىپ جەتكىزەسىز. اقىن نە جازۋشى بولساڭىز جاڭا ءسوز ويلاپ تابۋىڭىز مۇمكىن دەگەندەي. جارايدى, بۇعان باس قاتىرىپ قايتەمىز. بىراق كەيدە بولماسا, ومىردە بولمايتىنداي سەزىلەتىنى وتىرىك ەمەس. نۇرى تامعان ءومىر بولماسا, ادەبيەت تە جوق. كەيدە سول ومىردەن دە, ادەبيەتتەن دە جالىعىپ بەيجاي جۇرگەنىڭ دە نەشە ءتۇرلى قۇبىلىس ءوزى الىپ كەلەدى عوي ارناسىنا. ء«ومىر ءوزى-اق ولتىرەدى ءبىر كۇنى, ولتىرىسپە سەن مەنى», دەگەن جوق پا ەدى مەيىرحان اقداۋلەت ۇلى. سوند­ىقتان ءومىر ءوزى تۋدىرىپ الادى كەرەك نارسەسىن. اقىن-جازۋشىنىڭ مىندەتىنىڭ ءبىرى سولارعا ەن-تاڭبا تاعىپ, اتاۋىن تاڭىپ, ەلگە تانىتۋ شىعار مۇمكىن. ءومىردى تانىپ, ولەڭگە اينالدىرىپ جىبەرۋ, مۇمكىن ءولىمنىڭ ءوزىن ولەڭگە اينالدىرىپ, ءمانىن اشۋ. ءولىم ارقىلى ءومىردىڭ ءمانىن اشۋ, رۋح سىيلاۋعا كەلىڭكىرەيدى. وسىندايدا قاسىم امانجولوۆتىڭ «اقىن ءولىمى تۋرالى اڭىز» پوەماسى ەسكە تۇ­سەدى. ەگەر ىشىڭدە سولقىلداپ جۇ­رەك سوعىپ تۇرماسا, ءومىردىڭ دە قۇنى كوك تيىن. ماحاببات تا, ەر­لىك تە سودان قۋات الىپ كەتپەي مە؟ كەيدە سول جۇرەك بۇلقىنىپ نە تەبىرەنىپ كەتپەي مە, ءومىردىڭ ءمانى اشىلا تۇسەتىن تۇس تا وسى ەمەس پە؟

وتكەندە ءبىر كەرەمەت ەستەلىككە تاپ بولدىم. مۇزافار الىمباەۆ جازىپتى: «تاعى ءبىر كەزدەسكەندە, «بالداقتى جىگىتتىڭ» (قاسىمنىڭ 1949 جىلى جازعان وسىنداي ولەڭى بار) سيۋجەتى مەن يدەياسىن قايدان تاپتىڭىز؟», دەپ سۇرادىم. قاسىم بىلاي ءتۇسىندىردى:

ء«بىر دۇكەن الدىندا بالداق ۇستاعان اقساق جىگىتتى كوردىم. ول وزگەلەردى كيمەلەڭكىرەپ دۇكەنگە بۇرىن كىرگىسى كەپ تۇر ەكەن. كو­زىمىز كوزىمىزگە تۇسە كەتتى. ونى سويلەتپەك بولىپ:

– ءبىر اياعىڭ كورىنبەيدى عوي, جىگىتىم, نەمەنە ۇيىڭدە ۇمىتىپ قالدىرعانسىڭ با؟ – دەدىم جورتا.

– جوق, ول اياقتى مەن بەرليندە باسىپ تۇرمىن! – دەدى.

وسى اسەرمەن ۇيگە كەلە سالا ولەڭ جازىپ تاستادىم. مەن, اري­نە, ءبىراز باسقاشا جازدىم.

«كورىپ تۇرسىز, ءبىر اياعىم – وسىندا,

ەكىنشىسىن باسىپ تۇرمىن بەرليندە...»

سوڭعى تارماق قانداي ءزىلدى, ويى قانداي تەرەڭ, قانداي استارلى! قاسىم سونىمەن بىرگە:

– ولەڭدى وسىنداي جەردە دە جازۋعا بولادى. حالىقپەن ويناما! ءبارى سونىڭ ورتاسىندا, سونىڭ قولىندا, – دەدى.

ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ حالىق كوكەيىنەن شىعا­تىندىعى سودان دا بولار», دەيدى مۇزافار الىمباەۆ. ادەبيەتكە جاقىن ادام قاسىم مەن مۇزافاردىڭ اعا-ءىنى رەتىندە شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناسى ۇزىلمەگەنىن بىردەن اڭدايدى. كەزىندە وسى ولەڭدى وقىعاندا بىزگە دە قاتتى ۇناعانىن نەسىنە جاسىرايىق. ءومىردىڭ وزىنەن الىنعانى وسى ەمەس پە ولەڭنىڭ؟ اقىن ونى ومىردەن دە اسقاقتاتىپ, رۋح بەرىپ تۇر. سەزىم سىيلاپ تۇر.

«بالداعى بار ءبىر جىگىتتى كور­دىم دە,

قا­ساقانا ساۋال بەردىم كەلدىم دە:

– عافۋ, جولداس! كورىنبەيدى ءبىر اياعىڭ,

كەشەگى وتكەن سۇراپىلدا بەر­دىڭ بە؟

جىگىت ەكەن! جاۋاپ تاپتى توسىننان

ء(بىر عاجايىپ كۇلكى وينادى ەرنىندە):

– كورىپ تۇرسىز, ءبىر اياعىم وسىندا,

ەكىنشىسىن تۇرمىن باسىپ بەرليندە».

بار بولعانى وسى عانا. بىراق ادامزات ءومىرىنىڭ مەحناتى مەن ازا­بىن رۋحىمەن جەڭە الاتىنى اتويلاپ تۇرعان جوق پا مۇندا؟ اقىننىڭ ورنىندا باسقا جان بول­سا, مۇمكىن سوعىستا اياعىنان ايى­رىلعان ساربازعا مۇسىركەپ قا­راپ, كەزەكسىز وتكىزۋدىڭ جولدارىن قارار ما ەدى, كىم بىلەدى؟ ءبىر جاعىنان ول دا دۇرىس شى­عار. دەسەك تە ادام جانىن ىنتالاندىرىپ جىبەرەتىن انا سۇراق پەن مىنا جاۋاپ تۋدىرعان اس­­قاق رۋح ودان دا زور دەپ بى­لەمىز. كوز­گە كەي-كەيدە عانا تۇ­­سەتىن قۇ­بى­لىستاردىڭ ءبىر ءمانى وسىن­داي-اق.

سوڭعى جاڭالىقتار