2000-2008 جىلدار ارالىعىندا, ءىشىنارا 2011-2014 جىلدارى بىزدە ءدال وسىنداي ۇدەرىس بايقالدى. ۇكىمەت باسىنا ب.ساعىنتاەۆ كەلگەننەن كەيىن اسا ماڭىزدى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر قوزعالىسىنىڭ ۇردىستەرى كوپ باعىتتى بولىپ شىقتى: ءىجو ءوسىمى حالىقتىڭ ناقتى كىرىسىنىڭ وسۋىمەن قاتار جۇرمەدى نەمەسە ايتارلىقتاي ارتتا قالدى.
ال 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى ءىجو ءوسىمى – 4,9%. سول جىلى قازانداعى حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي كىرىسىنىڭ يندەكسى 2022 جىلعى قازانمەن سالىستىرعاندا مۇلدە ناشارلاعان (-96,8%). ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ۇدەۋىنە قاراماستان, حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي كىرىسىنىڭ يندەكسى 2023 جىلدىڭ I توقسانىندا (97,4%) تومەندەگەن. ەكىنشى توقساندا وزگەرىسسىز, بۇرىنعى دەڭگەيدە قالعان. تەك 2023 جىلدىڭ III توقسانىندا حالىقتىڭ اقشالاي كىرىسى ناقتى ماندە 3,2%-عا ءوستى. ماكروكورسەتكىشتەردىڭ كوپ باعىتتى قوزعالىسىن جانە ءا.سمايىلوۆ ۇكىمەتىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق «قايشىلىعىنىڭ» تەرەڭدىگىن ەسكەرە وتىرىپ, «قازاقستان ءىجو-ءسى ءىشىنارا بۇرمالانعان با؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. نەگىزى ءىجو ەسەپتەۋدىڭ ساپاسىن بىرنەشە جولمەن تەكسەرۋگە بولادى.
ءبىرىنشى. ەكونوميكالىق ءوسۋ سەنىمدىلىگىن باعالاۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى – شىعىستار بويىنشا ءىجو. ونى ولشەۋ ءۇشىن تۇپكىلىكتى ءونىمدى نەمەسە قىزمەتتى جاساۋعا باعىتتالعان شىعىنداردىڭ بارلىق ءتۇرىن قورىتىندىلاۋ قاجەت: ءىجو=تش (تۇتىنۋشى شىعىندارى) + يش (جەكە سەكتوردىڭ ينۆەستيتسيالىق شىعىستارى) + مش (مەملەكەتتىك شىعىستار) + تە (تازا ەكسپورت). تازا ەكسپورت – ساۋدا بالانسىنىڭ تاپشىلىعى (پروفيتسيت). ونىڭ ءمانى ەلدىڭ ساۋدا بالانسىنىڭ كورسەتكىشىمەن انىقتالادى (قىزمەت كورسەتۋ بالانسىنداعى تاپشىلىقتى الىپ تاستادىق). 2023 جىلعى قاڭتار-قازاندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 114 094,8 ملن دوللار بولدى: ەكسپورت – 64 611,2 ملن دوللار (نومينالدى ماندە 8,9%-عا از), يمپورت – 49 483,6 ملن دوللار (نومينالدى ماندە 22,8%-عا كوپ). وسىلايشا, ەسەپتى كەزەڭدە ساۋدا بالانسىنىڭ ءپروفيتسيتى 15,2 ملرد دوللاردى قۇرادى. 2022 جىلدىڭ دەرەكتەرىنە قاراساق, وندا ءىجو ءوسىمى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا تومەن بولدى, ساۋدا بالانسىنىڭ ءپروفيتسيتى ەكى ەسە جوعارى – شامامەن 30 ملرد دوللار. بۇل ەسەپتى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ تازا ەكسپورتىنىڭ ناشارلاعانىن بىلدىرەدى, ياعني ءبىز ءىجو-ءنىڭ ءبىر بولىگىن جوعالتتىق.
ەكىنشى. ناقتى ءىجو-ءنى ولشەۋدىڭ تاعى ءبىر جاناما ءتاسىلى – ەكونوميكانى نەسيەلەۋ دەڭگەيى. بانك ءىسى سالاسىنداعى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مالىمەتىنە سايكەس 2023 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا زاڭدى تۇلعالارعا بەرىلگەن نەسيە – 9 ترلن تەڭگە. جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن نەسيە – 17,8 ترلن تەڭگە. 2020-2023 جىلداعى ولاردىڭ ۇلەسى ينۆەستيتسيالىق دەڭگەيدىڭ 3%-ىنا جەتپەيدى.
ءۇشىنشى. ناقتى ءىجو ءوسىمىن ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ دەڭگەيىمەن دە ولشەۋگە بولادى. ەنەرگيا تۇتىنۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسۋ اراسىندا بايلانىس بار. 2023 جىلى 6 ايدا 57 745,6 ملن كۆت/ساع ەلەكتر ەنەرگياسى تۇتىنىلعان. بۇل 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندەگى تۇتىنۋ دەڭگەيىنەن 2,9%-عا (نەمەسە 1 629,9 ملن كۆتساع) ارتىق. ياعني ءىجو ناقتى ءوسىمى 2,9-3,0%-دان اسپاۋى كەرەك.
ءتورتىنشى. بارلىق دامىعان ەلدە جانە كوپتەگەن دامۋشى ەلدە ەكونوميكالىق ءوسۋدى 5%-عا دەيىن جەدەلدەتۋ – مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە اقشا اعىنىن ارتتىرۋدىڭ كەپىلى جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ بەكىتىلگەن تاپشىلىعىن جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, مۇنداي كورىنىس بىزدە مۇلدە بايقالمايدى. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, مىناداي قورىتىندى جاسايمىز:
- ماسەلەنى پرەزيدەنت جانىنداعى رەفورمالار جونىندەگى جوعارعى كەڭەستىڭ وتىرىسىنا شىعارۋ كەرەك.
- ءبىز قالايدا ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ءبىر باعىتتا قوزعالۋىنا كۇش بىرىكتىرۋىمىز كەرەك.
- ەلدىڭ بىرقاتار ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشى ناقتىلاۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ نەگىزگى پارامەترلەرىندەگى الشاقتىقتى اڭعارتادى.
- مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن جانە باسقا دا قۇجاتتاردى قايتا قاراعان ابزال.
