حالىقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ دەڭگەيى قانداي؟

بايلانىس وپەراتورلارى اراسىندا باسەكە جوق

وتىرىستا تسيفرلىق دامۋ جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ, «قازاقتەلەكوم» اق توراعاسى باعدات مۋسين جانە بىرقاتار ءوڭىر اكىمدەرى بايانداما جاسادى. حالىقتى ساپالى بايلانىس­پەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وتكەن جىلى «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى قابىلداندى. بارلىق ءىس-شارانى ورىنداۋ ناتيجەسىندە 2027 جىلعا قاراي ەلدى مەكەندەر مەن جولداردى بايلانىس جەلىلەرىمەن قامتۋ 100%-عا جەتەدى. قازىر ينتەرنەتتى پايدالاناتىن ەل حالقىنىڭ ۇلەسى دامىعان ەلدەر دەڭگەيىندە تۇر. 2020 جىلعا قاراعاندا ترافيك – 61,5%-عا, ابونەنتتەر سانى 12,9%-عا ءوستى. «Speedtest Ookla» دەرەكتەرىنە سايكەس, ءبىزدىڭ ەل ورتاشا ينتەرنەت جىلدامدىعىمەن الەمدە 66-ورىندا (43,6 مبيت/س).

اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە بايلانىستىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسىنە دە ءجىتى نازار اۋدارىلدى. ماسەلەن, بۇگىندە 6 290 اۋىلدىڭ 2 606-نا وپتيكالىق جەلى تارتىلدى. ال ءموبيلدى ينتەرنەت 4 866 ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى. قولدانىستاعى سالىق جەڭىلدىكتەرى اياسىندا 2023 جىلى 1 161 اۋىل 4G تەحنولوگياسىنا قوسىلعان.

بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ليتسەنزيالىق مىندەتتەمەسىنە سايكەس, 1 076 اۋىلدى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ۇلتتىق جوبا اياسىندا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك تەتىگى ارقىلى 3 010 اۋىلدا وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. جوبالار قورىتىندىسىنا سايكەس 2,4 ملن ادام ينتەرنەتكە قول جەتكىزەدى دەپ كۇتىلەدى. بارلىق جوبا بايلانىس وپەراتورلارىنان 340 ملرد تەڭگەدەن استام كولەمدە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋدى كوزدەيدى.

رەسپۋبليكا بويىنشا 20 قالادا 1 144 5G بازالىق ستانسا ورناتىلعان. استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا جانە وبلىس ورتالىقتارىندا 5G-ءدى دامىتۋعا قاتىستى جۇمىستار جال­عا­سادى. جالپى, 2027 جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن بايلانىس وپەرا­تورلارىنىڭ سالاعا سالاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 450 ملرد تەڭگەدەن اسادى. ۇكىمەت باسشىسى جىلدام ينتەرنەت – تسيفرلاندىرۋدىڭ نەگىزى, ال بايلانىس قىزمەتتەرىنىڭ كولە­مىن ارتتىرۋ ەكونوميكالىق ءوسۋ­دىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. وسى ورايدا تۇر­عىندار جىلدام, 100 مبيت/سەكۋندتان كەم بولمايتىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى. ءسويتىپ, رەسپۋبليكالىق جانە نەگىزگى وبلىستىق جولداردا ساپالى ۇيالى بايلانىس پەن ءموبيلدى ينتەرنەتتىڭ بولۋى اسا ماڭىزدى شارانىڭ ءبىرى ەكەنىن نازارعا الدى.

وتكەن جىلدىڭ وزىندە بايلا­نىس ساپاسىنا شامامەن 21 مىڭ شاعىم كەلىپ ءتۇستى, بيىلعى 5 اي­دا مۇنداي شاعىمدار سانى 11 مىڭ­عا جۋىقتاعان. ماسەلە تەك شال­عاي ەلدى مەكەندەردە ينتەر­نەت­­تىڭ ناشار بولۋىندا عانا ەمەس, ءىرى قالالارعا, سونداي-اق شە­كارا ماڭىنداعى پۋنكتتەرگە دە اسەر ەتە­دى. بۇل ماسەلەلەردى كى­دىرىس­سىز شە­شىپ, قولدانىستاعى ينف­­را­قۇ­رى­ل­ىمدى جاڭعىرتۋدى تاپسىردى.

«وپەراتورلاردىڭ ادەتكە اي­نالدىرعان تاريفتەر قۇنىن ۇل­عايتۋ ماسەلەسى جەكە تالقىلاۋدى تالاپ ەتەدى. باسەكەلەستىكتى دامى­تۋ ماقساتىندا بايلانىس قىز­مەت­تەرىنىڭ تاريفتەرىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ الىپ تاستالعانى بەلگىلى. باسەكەلەستىك قانا باس رەتتەۋشى بولۋعا ءتيىس. الايدا ازىرگە بۇل بايقالماي تۇر. بارلىق وپەراتوردا باعا شامامەن بىردەي. بۇدان باسقا, سالىق كودەكسىنىڭ اياسىندا وپەراتورلار ءۇشىن راديوجيىلىكتى سپەكترگە 90% مولشەرىندە جەڭىلدىك كوزدەلگەن. وسى رەتتە وپەراتورلار ليتسەن­زيا­­لىق مىندەتتەمەلەرگە ساي­كەس ۇنەمدەلگەن قاراجاتتى باي­­لا­نىس ينفراقۇرىلىمىن دا­مى­­تۋعا ينۆەستيتسيالاۋعا ءتيىس. سوندىقتان مينيسترلىك مونو­پو­لياعا قارسى ورگانمەن بىر­لە­سىپ وپەراتورلاردىڭ ءوز مىن­دەت­تەمەلەرىن تولىققاندى ورىندا­ۋىن جانە باعالىق ءسوزبايلاسۋ مەن تاريفتەردىڭ نەگىزسىز ارتۋىنا جول بەرمەۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ەلىمىزدە كاسپي تەڭىزىنىڭ تۇبىمەن جانە ەلىمىزدىڭ باتىسىنان شىعىسىنا دەيىن تالشىقتى-وپتيكالىق مارشرۋتتى جۇرگىزۋ بويىنشا ءىرى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وتاندىق وپەراتور – «قازاقتەلەكوم» اق جوبانى ىسكە اسىرۋ ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى دەرەكتەر ترانزيتىندە ەل ۇلەسىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق ءىرى «Big Tech» كومپانيالاردى تار­تۋعا ءارى ۇسىنىلاتىن كون­تەنت­تىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتاس­تاي العاندا, ەلىمىزگە مۋلتي­پليكاتيۆتى اسەر ەتەدى. مۇنداي ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بەيىندى مينيسترلىكتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان ۇكىمەت باسشىسى ەلدەگى ينتەرنەت پەن بايلانىس ساپاسى ماسەلەسىن قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى ورگاندارعا بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.

بىرىنشىدەن, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ باستاپقى كەزەڭدە ءۇش اي مەرزىم ىشىندە وبلىس ورتا­لىقتارى بويىنشا «اقتاڭ­داق­تاردى» انىقتاۋ بويىنشا تالداۋ جۇرگىزىپ, ءموبيلدى بايلانىس قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى ءىس-قيمىل جوس­پارىن ازىرلەۋى قاجەت. بۇدان ءارى ازاماتتاردان تۇسكەن وتىنىشتەردى ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان جۇمىستى بارلىق ەلدى مەكەندە جۇرگىزۋى قاجەت.

ەكىنشىدەن, بايلانىس وپەرا­تورلارىنىڭ ليتسەنزيالىق مىندەت­تەمەلەردى ورىنداۋ ماسەلە­سىن جۇيەگە كەلتىرۋ كەرەك. تسيفر­لىق دامۋ مينيسترلىگى بايلانىس وپەراتورلارىمەن بىرلەسىپ جۇكتەلگەن مىندەتتەمەلەرگە سۇيە­نە وتىرىپ, ەكى اي مەرزىمدە جاڭا 4G بازالىق ستانسالارىن ورناتىپ, تىركەلگەن ينتەرنەتتىڭ ەسكى جابدىقتارىن اۋىستىرۋ جوسپارىن بەكىتۋى قاجەت.

ۇشىنشىدەن, سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە بىرقاتار وڭىردە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جانە بازالىق ستانسالاردىڭ اجىراتىلۋ پروبلەمالارىنا وراي بايلانىس ۇزىلگەن بولاتىن. تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىمەن بىرلەسىپ ءبىر اي مەرزىمدە توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە سپۋتنيكتىك بايلانىس جۇيەلەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى ماسەلەسىن قاراستىرۋى كەرەك.

سۋعا تۇسەردە ساقتىق قاجەت

شومىلۋ ماۋسىمى كەزىندە قاۋىپتىڭ الدىن الۋ شارالارى تۋرالى توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆ ەسەپ بەردى. سونداي-اق ىشكى ىستەر, وقۋ-اعارتۋ جانە كولىك مينيسترلەرى بايانداما جاسادى. جازعى كەزەڭدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىز بويىنشا سۋ ايدىندارىندا 42 قۇتقارۋ بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. كەلەسى جىلى شالقار, يمانتاۋ كولدەرىندە, سونداي-اق قوسشى قالاسىندا 3 مودۋلدىك ستانسانىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. سونىمەن قاتار قايىقتار مەن قۇتقارۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان ءموبيلدى پوستتار قۇرىلدى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ شومىلۋعا جانە دەمالۋعا رۇقسات ەتىلگەن ورىنداردى كوبەيتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بۇگىندە ەل بويىنشا وسىنداي 708 ورىن جابدىقتالعان. جاعاجايلاردىڭ ورنالاسقان جەرى تۋرالى دەرەكتەر 2GIS پلاتفورماسىندا ورنالاستىرىلعان.

سۋداعى قاۋىپسىزدىكتى باقىلاۋ, ونىڭ ىشىندە سۋ ايدىندارىنىڭ جاعالاۋلارىندا سپيرتتىك ىشىم­دىكتەردى تۇتىنۋ فاكتىلەرىنىڭ جولىن كەسۋ جونىندەگى پروفي­لاك­­تيكالىق ءىس-شارالار ايا­سىندا اكۆاتوريالارعا پاترۋل جۇرگىزىلەدى. جىل باسىنان بەرى 26 مىڭنان استام رەيد ۇيىمداس­تىرىلىپ, 3 مىڭعا جۋىق قۇقىق بۇزۋشى جاۋاپقا تارتىلدى.

ۇكىمەت وتىرىسىندا سۋ ايدىندارىنا جاقىن جەردە ۇيىم­داستىرىلعان بالالار دەمالىسى ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. مونيتورينگتىك توپتار سۋعا شىعاتىن 31 قالا سىرتىنداعى لاگەردى جانە ءوز باسسەيندەرىمەن جابدىقتالعان 127 دەمالىس بازاسىن تەكسەردى. ستاتيستيكاعا قاراساق, جىل سايىن ەلدەگى سۋ ايدىندارىندا 200-300-دەي سۋعا كەتەتىن ادامنىڭ 100-گە جۋىعى بالالار ەكەن.

پرەمەر-مينيستر ءوڭىر اكىم­دىكتەرىنە سۋداعى قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ جونىندەگى الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى, ونىڭ ىشىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان پاترۋل­دەۋ شاراسىن ارتتىرۋدى تاپ­سىردى. جۇمىستىڭ تيىمدى­لىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعداي­دى ناق­تى ۋاقىت رەجىمىندە قاشىق­تان باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ دە اسا ماڭىزدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا قۇربان بولعاندار سانى 6%-عا قىسقارعان.

«الماتى جانە پاۆلودار قالا­لارىندا ءجۇزىپ بارۋ شەكارا­سىن بايقاۋعا جانە سۋعا باتىپ بارا جاتقانداردى ەرتە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قاشىق­تان مونيتورينگ جاساۋ جۇيەسى قاناتقاقتى رەجىمدە سىناقتان ءوتتى. اقتوبە وبلىسىندا سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامعا باتىرما ارقىلى كومەك شاقىرۋ سيگنالىن جىبەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ينتەراكتيۆتى قالقىما جوباسى ازىرلەندى. وسىعان بايلانىستى وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرى وسى تاجىريبەنى زەردەلەپ, پايدالانۋعا ءتيىس. جاعاجايلاردا باقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋ جانە ءتيىستى باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ قاجەت», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى, قوعامدىق قۇت­قارۋشىلاردى تارتۋعا قاتىس­تى جۇمىستى ودان ءارى جانداندىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

ول ءىرى سۋ ايدىندارىنان بولەك ارىقتار مەن سۋارۋ كانالدارى دا قاۋىپ توندىرەتىنىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. بالالاردىڭ قايتىس بولۋ جاعدايى نەگىزىنەن ەلدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە – الماتى, جامبىل, قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىندا تىركەلەدى. پرەمەر-مينيستر اكىمدىكتەرگە قورشاۋلار ورناتۋ ارقىلى ينجەنەرلىك قۇرىلىستاردى اباتتاندىرۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار قالالىق سۋبۇر­قاق­تاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرىپ تۇرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرتتى.

شاعىن كولەمدى كەمەلەردى پايدالانۋدى باقىلاۋ بويىنشا قاتاڭ شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس. اقاۋى بار سۋ كولىگىن پايدالانۋ كوبىنەسە قايعىلى جاعدايعا اكەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 19 مىڭنان استام كەمە تىركەلگەن, ونىڭ 90%-دان استامى – وزدىگىنەن جۇرەتىن كەمەلەر.