بۇگىندە ساۋاتتى, مادەنيەتتى سويلەۋ جاستار تاراپىنان وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ولاردىڭ ءوزارا, بۇقارالىق ورىنداردا سويلەۋ مادەنيەتى وزگەشە جاعدايدا قالىپتاسىپ كەلەدى. كوپتەگەن زامانداسىمىزدىڭ ءبىر سۇراق كولەمىندە ويىن تولىق, جاتىق جەتكىزە الماي قينالاتىنىنا, ءبىراۋىز ءسوزدى كىبىرتىكتەپ, ويلانىپ بارىپ ارەڭ جەتكىزەتىنىنە كۇندە كۋا بولىپ ءجۇرمىز. جاستاردىڭ ساۋاتتى سويلەۋىنىڭ, وي-پىكىرىن ەركىن, ءدال ءارى انىق جەتكىزە الماۋىنىڭ استارىندا قانداي ماسەلەلەر جاتىر, بۇعان كەرى اسەر ەتىپ وتىرعان قانداي فاكتورلار, قانداي كەدەرگىلەر؟
بىرىنشىدەن, وعان سەبەپ – تەحنوكراتتىق وي مەن داستۇردەن جىراقتاۋ. بۇل ءۇردىس الدىمەن جاستاردىڭ تۇتاس تىلدىك بەينەسىن بۇزدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتى ءتىل تازالىعىنان ارىلۋعا ءتىپتى كوركەم ادەبيەتتەن قول ۇزۋگە دەيىنگى كۇيگە جەتكىزدى.
ەكىنشى جاعىنان, قازىرگى تاڭدا جاستاردىڭ بويىندا وزگە تىلگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جىلدان-جىلعا ارتا ءتۇسۋى دە ءتىلدىڭ شۇبارلانۋىنا اكەلىپ سوقتى. بۇل جەردەگى ماسەلە – انا ءتىلىمىزدى قولدانۋ, پايدالانۋ بارىسىندا ءجيى كەزدەسىپ وتىرعان كولەڭكەلى كورىنىستەر: جاستاردىڭ ءسوز قولدانىستارىندا انا تىلىمىزدە بالاماسى بولا تۇرا, كەيبىر كىرمە سوزدەردى شەكتەن تىس كوپ پايدالانۋلارى جانە وعان تەز بەيىمدەلىپ كەتۋلەرى. جاستار اراسىندا كوپ قولدانىلاتىن, قۇلاققا جاعىمسىز ەستىلەتىن تىلدىك ەلەمەنتتەردىڭ تاعى ءبىرى – جارگون, سلەنگ سوزدەر. جانعا باتاتىنى – كوپشىلىك جاستار مۇنى دارەجە كورەدى.
اۋىزەكى سويلەۋ مانەرىندە كەزدەسەتىن وراشولاق, ورىنسىز سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرى ءوز الدىنا, جازۋ داعدىلارىندا ءجيى كەزدەسەتىن مىنا ءبىر جايتتان اينالىپ وتە المايمىز. قازىر بارشا بۇقارا ءبىر-بىرىمەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى سويلەسىپ, حابارلاسىپ, حات جازىساتىن بولدى. وسى تۇستا دا جاۋاپسىزدىق, ساۋاتسىزدىقتان كوز تۇنادى. سوزدەردى كوبىنە قىسقارتىپ, ءتۇرلى ءتىلدىڭ سوزدەرىن ارالاستىرىپ, شۇبارلاپ جازامىز, قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستارىن تاڭبالاۋدا ورىس ارىپتەرىن رەتتى-رەتسىز پايدالانادى. بۇل – جاستار عانا ەمەس, بارلىق الەۋمەتتىك جەلىنى قولدانۋشىلار اراسىندا بەلەڭ الىپ بارا جاتقان تەرىس ءۇردىس.
جاستاردىڭ سويلەۋ مادەنيەتىن دامىتۋعا, انا ءتىلىمىزدى شۇبارلاماۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە بالالارعا جاۋاپتى – اتا-انا, سوندىقتان وتباسى تاربيەسىنە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. قازىرگى حالىقتىڭ «قۇلاعى ءھام تىلىنە اينالعان» تەلەديدار مەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى اقپاراتتاردىڭ ساپاسىنا, تىلىنە, سوزدەردىڭ دۇرىس قولدانىلۋىنا باقىلاۋ جۇرگىزىپ, ساراپتاپ وتىرۋ كەرەك. بالالاردىڭ انا تىلىنە دەگەن قۇرمەتىن بالاباقشادان باستاپ قولعا الىپ, بويلارىنا رۋحاني قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرىپ وسىرگەن ءجون.
لاۋرا حالەل,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى
