دەلدال ازايىپ, تاريف تومەندەدى

1998 جىلى سولتۇستىك قازاقستاننىڭ ەنەرگيا جانە جىلۋ قۋاتىن ءوندىرۋ مەن تاراتۋ سالاسى «اكسەسس-ينداسترياز» كومپانياسىنىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەن. بۇل كومپانيا ەكىباستۇز ءوڭىرىنىڭ كومىر كارەرلەرىنە يەلىك ەتىپ العان اتاقتى وليگارحتاردىڭ ەنشىسىندە ەكەنى بەلگىلى. 2007 جىلى ولار اتاۋىن وزگەرتىپ «ورتالىق-ازيا جىلۋ-ەنەرگەتيكا كومپانياسى» اق دەپ اتالعان. «سەۆكازەنەرگو» اق – وسى بىرلەستىكتىڭ ەڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ ءبىرى. وزدەرىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, وسى كومپانيانىڭ ارقاسىندا 580 مىڭداي سولتۇستىكقازاقستاندىق ەلەكتر قۋاتىن الىپ جانە 206 مىڭداي ادام جىلۋمەن جابدىقتالىپ وتىر.

2023 جىلى وبلىس ورتالىعىنا بەرىلەتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ حالىقتان الاتىن ءتاريفى 1 كۆت/ساعاتقا – 15 تەڭگە 99 تيىن, ال جىلۋ قۋاتى 1 كۆت/ساعاتقا 15 تەڭگە 39 تيىن بولىپ كەلدى. وسىنىڭ ءوزى كومپانيا ورتاشا دەپ كورسەتەتىن 15 تەڭگە 35 تيىننان ارتىق.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ 2018 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى №514 بۇي­­رىعىنا سايكەس «سەۆكازەنەرگو» اق ءۇشىن بەكىتىلگەن تاريفتەردىڭ شەكتى مولشەرى 18 تەڭگە 61 تيىننان اسپايتىنى بەلگىلەنگەن. وسى بۇيرىققا 2023 جىلعى 28 جەلتوقسانداعى بۇيرىعىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردە مينيسترلىك 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تاريفتەردىڭ كوتەرىلۋى 1 كۆت/ساعاتقا 2 تەڭگەدەن كوپ اسپاسىن دەپ ەسكەرتكەن. الايدا كومپانيالار ونداي تالاپتى ساقتاپ وتىرعان جوق. سونىڭ ىشىندە «سەۆكازەنەرگو» اق وندىرەتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ ەڭ جوعارعى ءتاريفى 2024 جىلعا 18 تەڭگە 61 تيىننان اسپاۋى كەرەكتىگىنە قاراماي اقپان ايىنان باستاپ ەلەكتر قۋاتىن حالىق ءۇشىن 1 كۆت-ساعاتقا 19 تەڭگە 20 تيىنعا ارتتىردى. وسىنىڭ ءوزى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتىمەن كەلىسىلدى دەپ جاريالاندى.

دەمەك بۇرىنعى ءتاريفتى 3 تەڭگە 85 تيىنعا كوتەردى. بۇل – حالىقتىڭ تۇر­مىس­تا قولداناتىن ءتاريفى, ال ورتاشا العاندا ءتاريفتىڭ ارتۋى 27 تەڭگە 52 تيىنعا جەتكەن. سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ وندىرىسكە قولدانباي تەك تۇرمىستا قولداناتىن ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفى قوسىمشا قۇن سالىعىن قوسا ەسەپتەگەندە – 19 تەڭگە 20 تيىن بولسا, تۇرمىستىق ەمەس جاعدايعا, مىسالى اۋلا ىشىندەگى شاعىن وندىرىستەر, سونىڭ ىشىندە ساتۋ ءۇشىن نان پىسىرەتىن پەش, اۆتوموبيل جوندەۋگە قولدانىلاتىن ەنەرگيانىڭ 1 كۆت-ساعاتى – 31 تەڭگە 21 تيىن. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن بار­لىق زاڭدى تۇلعاعا – 38 تەڭگە 90 تيىن. ال الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋار وندىرەتىن كاسىپورىندار ءۇشىن تاريف – 27 تەڭگە 52 تيىن. ءسويتىپ, تۇرعىندارعا ارنالعان تاريف 3 تەڭگە 20 تيىنعا وسسە, زاڭدى تۇلعالارعا ول – 4 تەڭگە 8 تيىنعا, بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن مەكە­مە-ۇيىمدارعا – 4 تەڭگە 97 تيىنعا, الەۋمەتتىك تاۋارلار وندىرەتىن كاسىپ­ورىن­دارعا 3 تەڭگە 85 تيىنعا ارتىپ وتىر.

ەلەكتر قۋاتىن ارتتىرۋدىڭ سەبەبىن كاسىپورىن باسشىلارى بىرنەشە سەبەپتەرگە سىلتەيدى.

ء«بىز «KEGOC» اق ۇلتتىق ەلەكتر جۇيە­سىن پايدالانامىز. 65 پايىز ەلەكتر قۋاتىمىز سولاردىڭ جۇيەسىمەن تارايدى. ولاردىڭ ءتاريفى وسكەندىكتەن ءبىز دە وسىرۋگە ءماجبۇرمىز. سونداي-اق ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزەتىن باسقا دا ەلەكتر جۇيەلەرىنىڭ ءتاريفى وسكەندىكتەن ءبىز دە وسىرەمىز. تاريفتەردى وسىرۋدەن بىزگە تۇسەتىن پايدا 3 پايىز عانا. بۇل – ازىق-ت ۇلىك, كيىم, ءبارى قىمباتتاپ جاتقاندا ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەرىمىز بەن جۇمىسشىلارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىن جاقسار­تۋعا جۇمسالادى», دەيدى «پەترو­پاۆل­ەنەرگياساتۋ» جشس باس ديرەكتورى ماعاۋيا ساعىندىقوۆ.

ال جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفى 1 شارشى مەترگە 27 تەڭگە 96 تيىن بولىپ 2018 جىلدان بەرى وزگەرىسسىز تۇر. شىعارىلعان بارلىق جىلۋ قۋاتىنىڭ 64 پايىزىن تۇرعىندار تۇتىنادى. جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارى جوق تۇرعىندار سانى بارلىق 77,2 مىڭ تۇتىنۋشىنىڭ 26%-ىن نەمەسە 20 مىڭىن عانا قۇرايدى.

كورىپ وتىرعانىمىزداي, سولتۇستىككە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرەتىن كومپانيا تاريفتەرىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىتكەن شەكتەن ءبىراز اسىرىپ جىبەرگەن. باعانىڭ كۇندە وزگەرۋىنە كوندىككەن حالىق ونى اڭداي دا الماي قالادى. وسىن­داي جاعدايدا «سەۆكازەنەرگوسبىت» (ەنەرگيا ساتۋ) جشس تابيعي مونوپو­ليا­­لاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ وبلىس­­تىق دەپارتامەنتىنە 1 كۆت/ ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفىن بيزنەس قاۋىم­داس­تىعىنا 7,1 پايىزعا, ياعني 27 تەڭگە 87 تيىننان 25 تەڭگە 88 تيىنعا دەيىن تۇسى­رەتىنىن مالىمدەدى. بۇل شەشىم 2024 جىلعى 1 ماۋسىمنان كۇشىنە ەنەتىن بولادى.

ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن كاسىپورىن­عا مۇنداي مىرزالىق مەم­لەكەت باس­شى­سىنىڭ باعانى كوتە­رەتىن دەلدال قۇرى­لىمداردى قىسقارتۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسىنىڭ اياسىندا, ۇكى­مەت­­تىڭ جاساعان ناقتى ىستەرىنىڭ ارقا­سىندا ءبىتىپ وتىر. مۇنىڭ رەتتەلۋ جولى تۇتىنۋشىلاردىڭ رەتتەلمە­گەن ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋشى ۇيىم­دار­دان ەلەكتر قۋاتىن كەپىلدى تۇردە جەتكىزەتىن «سەۆكازەنەرگوسبىت» جشس-عا ءوتۋىنىڭ ارقاسىندا ىسكە استى. رەت­تەل­مەگەن ۇيىمداردىڭ ءوزى دەلدال قۇ­رى­­­لىمدار بولاتىن. ءسويتىپ, بۇرىن دەل­­­دالداردىڭ ىقپالىندا بولعان پەترو­­پاۆل قالاسى, شال اقىن, ماعجان جۇماباەۆ, قىزىلجار, مامليۋت, ەسىل, جامبىل, تيميريازەۆ اۋداندارىنىڭ بيزنەس قاۋىمداستىقتارى ەلەكتر قۋا­تىن وندىرۋشىدەن تۋرا الىپ, تومەن­دەتىل­گەن تاريفكە قول جەتكىزدى. ال ءوندىرۋ­شى ءوزىنىڭ تۇتىنۋشىلار نارىعىن ارت­تىر­عان سوڭ ءتاريفتى تومەندەتۋگە قارسى بول­ماسى بەلگىلى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى