فوتو aa.com.tr
ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قايىربەك ارىستانبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن جارلىق ماتىنىندە ەكونوميكا سالاسىنىڭ ىلگەرى باسۋىنا اسەر ەتەتىن كوپتەگەن فاكتور بار. ءارى بۇل قۇجاتتى كەزەكتى ءتيىمدى رەفورمالاردىڭ ءبىرى دەسەك بولادى.
«ساياساتتا, قوعامدىق قاتىناستاردا ماڭىزىنا قاراي ءبىرىنشى كەزەكتە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار اتالادى. ەندى ەكىنشى ءىرى رەفورمانىڭ باسى رەتىندە «ەكونوميكالىق ىرىقتاندىرۋدى» اتاي الامىز. جالپى, باتىس ەلدەرىندە «ەكونوميكالىق كونستيتۋتسيا, كونستيتۋتسيالىق ەكونوميكا» سوزدەرى ءجيى كەزدەسەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, اتالعان جارلىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋدى ماقسات ەتپەك. ال مۇنى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا قاتىسۋىن شەكتەۋ جانە بيزنەسكە باعىتتالعان شىعىنداردى ازايتۋ ارقىلى ىسكە اسىرا الامىز», دەيدى ول.
ول ءۇشىن ءبىرىنشى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ جانىنان جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن مەملەكەتتىك اكتيۆتەردىڭ كريتەريلەرىن ازىرلەۋ جانە ولاردىڭ تىزبەسىن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جەكەشەلەندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق وفيس قۇرىلماق. سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق مەن ونىمەن ەنشىلەس كومپانيالاردىڭ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ساتىپ الۋ ۇدەرىستەرى جولعا قويىلادى. تاۋارلار نارىعىنداعى باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ءۇشىن بىرقاتار ناقتى شارا قابىلدانباق.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جەكەشەلەندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق وفيس جۇمىسىنا پرەزيدەنت جانىنداعى رەفورمالار جونىندەگى جوعارى كەڭەس قانا وزگەرىس ەنگىزە الادى. ەگەر كەڭەستىڭ وزگە ۇسىنىستارى نەمەسە باستامالارى بولسا, وفيس شەشىمدەرى قايتا قارالۋى مۇمكىن. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, بيزنەس اشۋ جانە ونى جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ كوممەرتسيالىق قىزمەتىنىڭ قولجەتىمدىلىگى, تەحنيكالىق شارتتاردى الۋ جانە ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قوسىلۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ كوزدەلگەن. ول ءۇشىن وتاندىق ستاندارت بويىنشا مىندەتتى تۇردە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەمەي, قۇرىلىس سالۋعا وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن جوبالاردى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.
جارلىقتا بيزنەستىڭ قۇقىعى مەن زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق قىزمەت سالاسىنداعى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى قىلمىس ساناتىنان الىپ تاستاۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار باستاماشىلىق ەتەتىن تىيىم سالۋ-شەكتەۋ شارالارىن پروكۋرورلارمەن كەلىسۋ جانە باسقا دا راسىمدەر ارقىلى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالار كەشەنى جەكە بلوك رەتىندە بەرىلگەن.
قۇجاتتىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ۇلەسىن اۋقىمدى جانە جەدەل تۇردە قىسقارتۋعا, جەكە كاسىپكەرلىك ءۇشىن ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى ۇلعايتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ءيا, اتالعان جارلىق كاسىپكەرلىك باعىتتا ەركىندىك بەرەدى. سونداي-اق الداعى ۋاقىتتاعى قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايلار مەن كەپىلدىكتەردى ايقىندايدى. قايىربەك ارىستانبەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, راسىمەن دە ەلدەگى بيزنەس سالاسىنا كوپتەگەن جەڭىلدىك كەرەك.
«جاڭا جارلىق تاجىريبە جۇزىندە قالاي ىسكە اسادى, ونى ۋاقىت كورسەتەر. ايتسە دە, بيزنەسكە بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەرگە دەن قويىلىپ وتىر. قازىر ەلدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى شامامەن 37-38 پايىز شەگىندە عانا. سەبەبى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلار ىعىستىرىپ كەلدى. بۇل يدەيالاردى ۇلتتىق قۇرىلتاي پلاتفورماسىندا جەتكىزىپ, بيلىك نازارىنا ۇسىنعانبىز», دەيدى ەكونوميست.
جالپى, جارلىقتا تسيفرلاندىرۋ, سۋبسيديا, ەنەرگەتيكا مەن بايلانىس, جەر رەسۋرستارى سالاسىندا دا وڭ وزگەرىستەرگە باعىتتالعان ىقشامدى رەفورمالار بولاتىنى جازىلعان. سونداي-اق تاريف ساياساتى قايتا قارالماق, ناقتىراق ايتساق, ىنتالاندىراتىن تاريفتىك مەحانيزمدەر ازىرلەنەدى. جوعارىدا ايتىلعان شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بۇل دا كوپتەگەن جەڭىلدىك اكەلەدى.
«جەڭىلدىكتىڭ بەلگىسى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىندە دە بايقالىپ وتىر. ماسەلەن, بۇرىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۇدەرىسى كەزىندە كوبىن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلار ۇتىپ الاتىن. ال جاڭا جارلىقتا بەلگىلى ءبىر كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا مەملەكەتتىڭ ۇلەسى 50 پايىزدان اسسا, قاتىستىرىلمايتىن بولدى. مۇنى دۇرىس قادام دەپ باعالاۋعا بولادى. سايىپ كەلگەندە, مەملەكەت كەزەكتى ءىرى ەكونوميكالىق رەفورماعا بەتتەپ وتىر. وسىلايشا, ەركىندىككە, جەڭىلدىككە قۇرىلعان جۇيە كەلەشەكتە وڭ ناتيجەسىن بەرۋگە ءتيىس», دەدى سوزىندە ق.ارىستانبەكوۆ.
