بۇل ۇسىنىس ەكى ەل بىرلەسىپ وتكىزگەن بيزنەس فورۋمدا ايتىلدى. سينگاپۋر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى حەنگ سۋي كيت ونداعان جىل بويى ەكى ەل اراسىندا بايلانىس, ءبىلىم جانە باسقارۋ, ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا, سونداي-اق ادام رەسۋرستارى باعىتى بويىنشا كەڭ اۋقىمدى ىنتىماقتاستىق قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى.
«ەكى مەملەكەت تە اشىق ءارى ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن حالىقارالىق ەكونوميكالىق جۇيە حالقىنىڭ ەڭسە تىكتەۋىنە جانە ولاردىڭ ءومىرى مەن تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا كومەكتەسەتىن ءوسۋ مەن دامۋدىڭ ماڭىزدى درايۆەرى ەكەنىن مويىندايدى», دەيدى حەنگ سۋي كيت.
بۇگىندە قازاقستان سينگاپۋردىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى بولىپ وتىر. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2023 جىلى شامامەن 50 پايىزعا ءوسىپ, 600 ميلليون دوللاردان اسىپ جىعىلدى.
قانداستار اتاجۇرتىنا ورالدى
قازاقستانعا باسقا ەلدەردە تۇراتىن ەتنوستىق قازاقتار قونىس اۋدارىپ جاتىر. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وسى جىلدىڭ قاڭتار–ساۋىر ارالىعىندا 4 351 ەتنوستىق قازاق تاريحي وتانىنا ورالىپ, قانداس مارتەبەسىن الدى.
1991 جىلدان بەرى 1 132 700 ەتنوستىق قازاق ەلگە ورالدى. 2023 جىلدان باستاپ ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن «قانداس» مارتەبەسىن بەرۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسى بويىنشا قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى ەلشىلىكتەرى ارقىلى 7 518 ەتنوستىق قازاقتىڭ ءوتىنىشى قابىلداندى. بيىل ورالعانداردىڭ 51,1%-ى قىتايدان, 31,9%-ى وزبەكستاننان, 6,4%-ى تۇرىكمەنستاننان, 5,4%-ى موڭعوليادان, 3,7%-ى رەسەيدەن, 1,5%-ى باسقا ەلدەردەن كەلگەن. ەڭبەككە جارامدى جاستاعىلار – 59,1%, كامەلەتكە تولماعاندار – 31,7%, زەينەتكەرلەر – 9,2%.
ەل ۇكىمەتى ەتنوستىق قازاقتاردى ەلدىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىسىنداعى جۇمىس قولى تاپشى وڭىرلەرگە, اتاپ ايتقاندا, اقمولا, اباي, قوستاناي, پاۆلودار وبلىستارىنا قونىستاندىرىپ جاتىر.
ەنەرگەتيكالىق جۇيە تۋرالى مەموراندۋم
ازەربايجان, وزبەكستان جانە قازاقستان ءۇش ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جاسادى. كابەل كاسپي تەڭىزىنىڭ تۇبىمەن تارتىلادى.
قۇجاتقا تاشكەنتتە ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكا جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلدى. بۇل تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە ازەربايجاننىڭ ەكونوميكا ءمينيسترى ميكايل چينگيز وگلى دجابباروۆ مالىمدەدى. مەموراندۋمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇش تاراپقا «جاسىل» ەنەرگيانى ءوندىرۋ جانە ونى ازەربايجان ارقىلى ەۋروپاعا ەكسپورتتاۋدى ۇيىمداستىرۋدا ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭا كولىك تورابى
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى (قتج), رەسەيلىك «سلاۆترانس-سەرۆيس» اق جانە قىتايدىڭ سيان ەركىن ساۋدا پورتىن سالۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى كومپانياسى ماسكەۋ وبلىسىنىڭ سەلياتينو ستانساسىندا «CRK Terminal» جاڭا كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسىن باستادى.
جاڭا لوگيستيكالىق حاب سيان (قىتاي), رەسەي جانە باسقا ەلدەر اراسىنداعى قازاقستان – قىتاي تەرمينالىنداعى تىكەلەي كولىك بايلانىسىن دامىتۋعا ارنالعان.
2023 جىلى قىتاي مەن رەسەي اراسىنداعى قازاقستان ارقىلى تەمىرجول جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 3,8 ملن توننانى قۇرادى, بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 35%-عا ارتىق. 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا «قىتاي – رەسەي – قىتاي» باعىتى بويىنشا ترانزيتتىك تاسىمال 0,9 ميلليون توننا بولىپ, تۇراقتى دەڭگەيدە قالدى.
وپەك+ كەلىسىمى ساقتالادى
قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 2024 جىلدىڭ 1 توقسانىندا ارتىق مۇناي ءوندىرۋدى جويۋ جوسپارىن جاريالادى. بۇل مىندەتتەمە وپەك+ بىرلەسكەن مينيسترلىك مونيتورينگ كوميتەتىنىڭ (بممك) 53-وتىرىسىنىڭ ديرەكتيۆالارىنا سايكەس كەلەدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەل وپەك+ ۋاعدالاستىعى اياسىندا كەلىسىلگەن ءوندىرۋ كولەمىنە سايكەستەندىرۋ ءۇشىن 2024 جىلى وتەماقى تولەۋدىڭ ەگجەي-تەگجەي جوسپارىن ۇستاناتىنىن ايتتى.
ء«بىز ءاربىر ەلدىڭ ءوز مىندەتتەمەلەرىن جانە مۇناي نارىعىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەمىز», دەپ جازىلعان ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاماسىندا.
قازاقستان ۇكىمەتى ارتىق ءوندىرىستى باسقارۋدىڭ ستراتەگيالىق ءتاسىلىن ازىرلەدى, ول كەلەسى جىلى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل باستاما – 2024 جىلى ناۋرىزدا تىركەلگەن ارتىق وندىرىسكە جاۋاپ بولىپ وتىر. اتالعان ۋاقىتتا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى شەكتەن تاۋلىگىنە 131 000 باررەلگە اسىپ كەتتى, بۇل اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى مەن جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋىمەن بايلانىستى بولدى. مينيسترلىك بولاشاقتا ءوندىرىس كولەمىن تۇزەتە وتىرىپ, وسى مىندەتتەمەنى ورىندايتىنىن ءمالىم ەتتى.
