قازاقتى ەرتەرەكتەگى تالاي ناۋبەت پەن زوبالاڭنىڭ, بەرتىندەگى سولاقاي دا سودىر ساياساتتىڭ سالدارىنان ۇلت رەتىندە جويىلىپ كەتۋدەن ساقتاپ قالعان التىن قۇرساقتى انالارىمىز ەكەنى دە بەلگىلى. ء«بىر ءۇيدى ون ەركەك تولتىرا المايدى, ءبىر ايەل تولتىرادى», «بالانىڭ سانىن شەكتەمە, جەتىدەن اسسا كوپ دەمە» دەگەندەي, ارىپتەسىمىز ءلاززات مەيرامبەكقىزىنىڭ اناسى قاليمان دا 12 بالا تۋىپ-وسىرگەن سونداي كەڭقۇرساق انالارىمىزدىڭ ءبىرى ەدى. ءلاززات ۇيدەگى بالالاردىڭ ەڭ كەنجەسى بولعاندىقتان, قازاق وتباسىنداعى جازىلماعان زاڭ بويىنشا ەركەلەۋ بولىپ ءوستى, بىراق شەكتەن شىققان كەزى جوق. ال مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان ساتتەن باستاپ, ءتارتىپتى وقۋشىلار قاتارىنان كورىندى.
ورتا مەكتەپتى تامامداعان سوڭ ءۇش جىلداي ءوزى تۋىپ-وسكەن تسەلينوگراد (قازىرگى اقمولا) وبلىسىنىڭ تسەلينوگراد اۋدانىنداعى كەڭەس اۋىلىندا جاڭادان اشىلعان جىلىجاي شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەپ, سودان كەيىنگى ءومىرىن وبلىس ورتالىعى – تسەلينوگراد (قازىرگى استانا) قالاسىمەن بايلانىستىرعاندى ءجون كوردى. قالاعا تابان تىرەگەن 1984 جىلدان 1999 جىلعا دەيىن وبلىستىق باسپاحانادا (قازىر «استاناپوليگرافيا») ءلينوتيپشى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. ودان كەيىنگى ءۇش جىلدا رەسپۋبليكا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كادر بولىمىندە قىزمەت اتقاردى. ءتارتىپ ساقشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن بولاشاق جارى ايتماعانبەتتى دە وسى قالادا كەزدەستىردى. اتالعان سالادا ۇزاق جىل قىزمەت اتقارىپ, پولكوۆنيك شەنىندە زەينەت دەمالىسىنا شىققان تسەلينوگراد قالاسىنىڭ تۋماسى بۇگىندە جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى.
«ادام ءوزىن باقىتتى سەزىنۋ ءۇشىن ءۇش نارسە بولۋ كەرەك: ءبىرىنشى – سەنى جاقسى كورىپ قانا قويماي, تۇسىنە بىلەتىن, سىيلاپ, قۇرمەتتەيتىن ومىرلىك جارىڭ; ەكىنشى – جانىڭا جاعاتىن, قاناعات اكەلەتىن كۇندەلىكتى جۇمىسىڭ; ءۇشىنشى – قۋانىشىڭ مەن قايعىڭدى بولىسە بىلەتىن, سىرىڭدى ۇعاتىن سەنىمدى دوستارىڭ» دەگەن ءتامسىل بار. ارينە, ومىرلىك سەرىگىڭ – جار تاڭداۋدا قاتەلىك جىبەرمەۋ ماڭىزدى. قاتەلىك سوڭى كەيدە بۇكىل تاعدىرىڭدى تەرىس اينالدىرىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن», دەيدى ارىپتەسىمىز.
ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جالپى ىشكى ۇيلەسىمى – ناعىز تارازى. ويتكەنى ءومىر تارازىسىن تەڭ ۇستاي بىلگەندەر عانا باقىتتى, تاتۋ-ءتاتتى وتباسىن قۇرا الادى. وسى ۇستانىم ۇدەسىنەن شىعا الماعاندار اراسىندا ۇرىس-كەرىس, ايتىس-تارتىس كوبەيىپ, ىدىس-اياق ءجيى سىلدىرلايدى. ۇيدەن تاتۋلىق, تۇسىنىستىك قاشقان سوڭ, ىرىس-بەرەكەنىڭ اۋىلى دا الىستاي بەرەتىنى تۇسىنىكتى. ال ءلاززات بولسا, ايتماعامبەتتەي ادال جار, قامقور اكە, ونەگەلى اتا سىيلاعان تاعدىرىنا ءدان ريزا. ەكەۋى شەكەسى تورسىقتاي ءبىر ۇل, التىن اسىقتاي ءبىر قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. وقىتتى, توقىتتى. قازىر ۇلى – ەكونوميست, قىزى – زاڭگەر. بالالارى جۇبايى ەكەۋىنە ەكى نەمەرە, ءتورت جيەن سۇيگىزىپ وتىر.
«ەگەر بىرەۋ مەنەن: «ومىردەگى ۇلگى الارىڭ كىم؟» دەپ سۇراسا, «اكەم» دەپ جاۋاپ بەرەر ەدىم. ارينە, اركىمنىڭ اكەسى وزىنە عوي. اۋىلدا قاراپايىم بۋحگالتەر بولىپ ىستەگەن ول كىسىدە «كوممۋنيست» دەگەننەن باسقا اتاق تا جوق ەدى. ءيا, ەكىنشى جاھاندىق سوعىسقا قاتىستى. كەۋدەسىندە سىڭعىرلاعان ماراپاتتارى دا ءبىرشاما-تۇعىن. بىراق اكەم ماعان اق كوڭىلىمەن, بارشاعا دەگەن ىزگى نيەتىمەن, دوسىنىڭ قاتەلىگىن كەشىرە بىلەتىندىگىمەن, تىرناق استىنان كىر ىزدەيتىندەرگە كەك ساقتامايتىندىعىمەن ۇلگى-ونەگە ەدى. جاردەم سۇراعان جانعا بارىن بەرىپ, قايتارىمىن كۇتپەيتىنى دە بازبىرەۋلەردى تاڭعالدىراتىن. قىسقاسى, ءومىردىڭ نەبىر بۇرالاڭ جولدارى ونىڭ رۋحىن ەش سىندىرا المادى. قانداي جاعدايدا دا ادىلدىكتىڭ جولىنان اتتاعان جوق. وسىنداي اق-ادال بولمىسىمەن بالالارىنا, نەمەرەلەرىنە اداميلىقتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتتى. ءبىز دە اتا-انامىزعا ءسوز كەلتىرمەۋگە تىرىستىق», دەيدى ل.نۇرپەيىسوۆا.
اتا-انا دەمەكشى, 12 ۇل-قىز تاربيەلەپ ءوسىرۋ ءلاززاتتىڭ ءۇي شارۋاسىنداعى اياۋلى اناسىنا دا وڭايعا تۇسپەگەنى انىق. ءار بالانى ءبىر-ءبىر الەم دەسەك, ولاردىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, ويىنداعىسىن ءدوپ باسۋ استە دە قيىن شارۋا. اۋىلدارداعى قازاقتىڭ كوپبالالى كوپتەگەن انالارىنداي كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىگىنە كونبىستىك تانىتقان قاليمان شەشەسىنىڭ الدىندا قانشا رەت باس يسە دە ازدىق ەتەتىنىن كەيىپكەرىمىز جاقسى تۇسىنەدى. قالادا تۋىپ-ءوسىپ, اۋىلعا كەلىن بولىپ تۇسكەن اناسىنىڭ «التىن القا» يەگەرى – «باتىر انا» اتانعانىن ءار كەز ماقتان تۇتادى. قالا قىزدارىنا كوپبالالى انا اتانۋعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ تولىققاندى قاراستىرىلماۋى كوپ كەدەرگى كەلتىرىپ كەلگەنىن, بۇگىن دە كەلتىرىپ وتىرعانىن كولدەنەڭ تارتادى. مۇنداي ۋاجبەن قالادا تۇرامىز دەپ شەشكەن كەشەگى-بۇگىنگى جاس وتباسىلاردىڭ تولىقتاي كەلىسەتىنى كۇمانسىز.
قازىرگى كەزدە ايەلدەر قاۋىمى قوعام مەن مەملەكەت ىسىندە ەر ازاماتتاردان كەم بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعان جوق. ياعني ايەلدەر وت باسى, وشاق قاسىندا قالىپ قويماي, زامان تالابىنا ساي مەملەكەتتىك قىزمەتتە, بيزنەستە, وقۋ-اعارتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا, باسقا دا ءتۇرلى مەكەمەلەردە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ل.نۇرپەيىسوۆا دا ءوز زامانداستارىنان قالىپ قويماي, بەلسەندى ايەلدەر قاتارىنان تابىلۋعا ۇمتىلدى ءارى بۇل ۇمتىلىسى ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى.
«ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى – «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە جۇمىسقا قابىلدانعان 2002 جىلدان بەرى دە زۋ ەتىپ 22 جىل وتە شىعىپتى. قازاقىلىعى باسىم باس باسىلىمعا كەلۋگە اۋەلدە جۇرەكسىنگەنىم راس. ويتكەنى مەن بۇعان دەيىن جۇمىس ىستەگەن جەرلەردەگى ورتا وزگەشەلەۋ, ءدىلى بولەكتەۋ ەدى. ءتۇبىم اۋىلدىڭ قىزى بولعاندىقتان دا شىعار, «ەگەمەندەگى» ارىپتەستەرىممەن تەز ءتىل تابىسىپ كەتتىم. وسىنداعى جاسى ۇلكەن اعا-اپالارىمنىڭ قامقورلىعى دا جاڭا ورتاعا تەز بەيىمدەلۋىمە سەپتىگىن تيگىزدى», دەيدى ءلاززات مەيرامبەكقىزى. قازىر ءوزى كەيىنگىلەرگە جاناشىر, قامقور.
گازەتتەگى جۇمىسىن ارىپتەسىمىز تەرىمشى-وپەراتور بولىپ باستادى. ىجداعاتتىلىعىنىڭ ناتيجەسىندە بۇرىن ىستەپ كورمەگەن جۇمىسىن تەز مەڭگەرىپ اكەتتى. ارادا ەكى جىل وتەر-وتپەستەن اۆتورلاردىڭ, وڭىرلەردەگى تىلشىلەردىڭ, الماتىداعى بولىمشە جۋرناليستەرىنىڭ ماتەريالدارىن قابىلداپ, ولارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى جۇمىس – ەلەكتروندى بايلانىس وپەراتورى قىزمەتىنە جوعارىلاتىلدى. بۇل جەردە كەلگەن ماتەريالداردى مازمۇنىنا قاراي سۇرىپتاپ ءبولىپ, ءتيىستى بولىمگە جەتكىزىپ بەرۋ, ءتۇرلى ساياسي-ەكونوميكالىق, مادەني-رۋحاني باعىتتاعى ۇلكەندى-كىشىلى جيىندارعا شاقىرعان كوپتەگەن ءباسپاسوز پاراقشاسىن ءبولىم باسشىلارىنا ۋاقتىلى حابارلاپ وتىرۋ, اقوردادان باستاپ پارلامەنت, ۇكىمەت ءۇيى سياقتى اتىنان ات ۇركەتىن بيىك مەكەمەلەردەن, مينيسترلىكتەردەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن قوعامدىق ۇيىمداردان تۇسەتىن رەسمي-بەيرەسمي اقپاراتتاردى دەر كەزىندە قابىلداپ ۇلگەرىپ, قاجەتتىلىك تۋىنداعان جاعدايدا سولارمەن كەرى بايلانىس ورناتۋ ايتارلىقتاي ىجداعاتتىلىقتى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. اۆتورلاردىڭ ءبارى بىردەي بيازىلىق تانىتا بەرمەيدى, اتى مەن اتاعىن العا تارتىپ, مىنەز كورسەتەتىندەرى دە كەزدەسىپ قالادى. سولاردىڭ بارىمەن ءتىل تابىسىپ, مامىلەگە شاقىرا ءبىلۋ دە ونەر دەسەك, ارتىق ايتپاعانىمىز.
كەز كەلگەن قوعامدىق جۇمىسقا دا بەل شەشە كىرىسىپ كەتەتىن قيمىلى شالت, ءىسى ءونىمدى, ءار كەز ك ۇلىمدەپ تۇراتىن مۇڭسىز ادەمى كوزدەرى قاراتورى جۇزىنە ءار بەرگەن, جايدارى دا اشىق مىنەزىمەن بۇكىل ۇجىم الدىندا سىيلى, بويىنا قازاق ايەلىنە ءتان بارلىق قاسيەتتى مولىنان سىڭىرگەن ءلاززات نۇرپەيىسوۆا ارىپتەسىمىزگە ارنالعان بۇگىنگى شاعىن ماقالامىزدى حالىق جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋيننىڭ: «الەمدەگى ەڭ سۇلۋ – قازاق ايەلى: مەنىڭ جارىم, مەنىڭ انام, مەنىڭ قىزىم. قازاقتى قازاق قىلعان وسى ايەل بولاتىن, سۇلۋ عانا ەمەس, سىمباتتى, مىنەزدى, اقىلدى, ادال جار, اياۋلى انا, اعايىنعا قامقور, اۋىل-ايماققا قۇت, ەردىڭ ماقتانى, ەلدىڭ كوركى», دەگەن سيپاتتاماسىمەن قورىتىندىلاعاندى ءجون كوردىك.
