ورنىقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىك

يندەكستى شۆەيتساريا مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ بىرىككەن تالداۋ ۇيىمى رەتىندە تانىلعان «SolAbility» اقىل-وي ورتالىعى قۇراستىرعان. العاش رەت 2012 جىلى جاريالانعان «جاھاندىق ورنىقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى» حالىقارالىق ۇيىمداردان (دۇنيەجۇزىلىك بانك, حۆق, بۇۇ) الىنعان 190 ساندىق كورسەتكىش نەگىزىندە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتى مەن ورنىقتىلىعىن ولشەيدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە, ءار ەلدىڭ مىقتى جانە وسال جاقتارىنا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىلىپ, كەلەشەك باعىتى مەن الەۋەتىن ايقىنداۋ كوزدەلگەن.

ماماندار زەرتتەۋ بارىسىندا التى قۇرامداس بولىكتى نەگىزگە الىپ, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر مەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە تالداۋ جۇرگىزگەن. ولار:

• تابيعي كاپيتال: رەسۋرستاردى ەسەپكە العانداعى ەلدىڭ تابيعي بايلىعى جانە سول رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋ دەڭگەيى.
• رەسۋرس تيىمدىلىگى: الەم رەسۋرستارىنىڭ شەكتەۋلىگى جاعدايىندا قولدا بار رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ.
• الەۋمەتتىك كاپيتال: دەنساۋلىق, قاۋىپسىزدىك, بوستاندىق, تەڭدىك, ومىرگە قاناعاتتانۋ مەن دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
• زياتكەرلىك كاپيتال: جاھاندانعان نارىق جاعدايىندا يننوۆاتسيا مەن قوسىمشا قۇن قالىپتاستىراتىن وندىرىستەر ارقىلى بايلىقتى جيناقتاۋ مەن جۇمىس ورىندارىن اشۋ قابىلەتتىلىگى.
• ورنىقتى ەكونوميكا: ەكونوميكالىق ورنىقتىلىق پەن باسەكەگە قابىلەتتىلىك الەمدى الەۋەتتى ەتۋگە قاۋقارلى ورنىقتى ەكونوميكالىق دامۋ ارقىلى بايلىقتى جيناقتاۋ مۇمكىندىگىن بىلدىرەدى.
• باسقارۋ تيىمدىلىگى: رەسۋرستاردى تاراتۋ, ينفراقۇرىلىم, نارىق جانە جۇمىسپەن قامتۋ قۇرىلىمى تۋرالى نۇسقاۋلىق ارقىلى ورنىقتى تۇردە بايلىققا قول جەتكىزۋ فرەيمۋورگىن قامتاماسىز ەتۋ.

جاھاندىق ورنىقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى بويىنشا ەڭ جوعارعى ۇپاي جيناعان ەل كورسەتكىشى 100-دەن 61,9 قۇرايدى. جاھاندىق ورتاشا كورسەتكىش – 46 ۇپاي. ءمىنسىز ورنىقتى باسەكەگە قابىلەتتى الەمگە قول جەتكىزۋ جولىنداعى جاھاندىق الشاقتىق – 56,7. ادامزات بالاسى قورشاعان ورتامەن تەپە-تەڭدىكتە ءومىر سۇرەتىن ينكليۋزيۆتى جانە قالدىقسىز قوعامدى قامتاماسىز ەتۋدەن ءالى الىس.

يندەكستىڭ ماڭىزدى پارامەترىنىڭ ءبىرى – الەۋمەتتىك كاپيتال. ەلدىڭ الەۋمەتتىك كاپيتالى – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ جيىنتىعى. الەۋمەتتىك كاپيتال قوعامداعى اۋىزبىرشىلىكتى جانە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدەگى كونسەنسۋستى تۋدىرادى, بۇل ءوز كەزەگىندە ەكونوميكادا ورنىقتى ورتانى قامتاماسىز ەتەدى جانە تابيعي رەسۋرستاردىڭ شامادان تىس پايدالانىلۋىنا جول بەرمەيدى.

دامۋ دەڭگەيى بويىنشا ايماقتىق كورسەتكىشتەردە كوپ وزگەرىس بولمادى. سكانديناۆيا ەلدەرى تۇراقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىك بويىنشا ەڭ جوعارى ۇپاي جيناپ باتىس ەۋروپا, سولتۇستىك امەريكا جانە سولتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنەن وزىق شىقتى. ال افريكا مەن تاياۋ شىعىس تۇراقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىك بويىنشا ەڭ تومەن كورسەتكىش كورسەتتى. ازيا زياتكەرلىك كاپيتالدا ەۋروپانى باسىپ وزسا, ەۋروپا رەسۋرس تيىمدىلىگى مەن الەۋمەتتىك كاپيتال كورسەتكىشتەرىندە ازيادان باسىم ءتۇستى.

زەرتتەۋدە قازاقستان 44,7 ۇپاي جيناپ, 66-ورىندا ورنالاسقان. بۇل جاھاندىق ورتاشا ۇپايعا جاقىن كورسەتكىش. دەگەنمەن ورتا­لىق ازياداعى وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قازاقستان جەتەك­شى پوزيتسيادا.

الەۋمەتتىك كاپيتال يندەكسىنىڭ كوشباسىندا باتىس ەۋروپا مەن بالتىق ەلدەرى ورنالاسقان. اقش قىلمىس دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى, مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ تومەن قولجەتىمدىلىگى جانە تەڭسىزدىكتىڭ وسۋىنە بايلانىستى 89-ساتىدان كورىنسە, قازاقستان بۇل كورسەتكىشتە 68-ورىندا.

زياتكەرلىك كاپيتال – ورنىقتى دامۋدىڭ اجىراماس بولىگى. زەرتتەۋدە زياتكەرلىك كاپيتال يندەكسى ءبىلىم بەرۋ, عىلىم مەن زەرتتەۋ, جاڭا بيزنەستى باستاۋ كورسەتكىشتەرى تۇرعىسىنان ولشەنەدى. ويتكەنى باسەكەگە قابىلەتتىلىك پەن يننوۆاتسيانىڭ قارقىنىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتسىز مۇمكىن ەمەس. وسى ينديكاتوردا الەمدىك ورتاشا كورسەتكىش – 37 ۇپاي. بۇل سالادا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقستان الدىڭعى ورىندا.

جاھاندىق ورنىقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى مەملە­كەت­تەردىڭ دامۋ كورسەتكىشىن, الەمدىك تەندەنتسيانىڭ وزگەرىس ديناميكاسىن بەرەتىن كولەمدى زەرتتەۋگە جاتادى. ەسەپ ستاتيس­تي­كالىق مالىمەتتەر, ماماندار بەرگەن تالدامالىق قورىتىندىلار, ورنىقتى دامۋعا قاتىستى ۇكىمەتتەرگە بەرگەن كەڭەستەرىمەن ەرەك­شەلەنەدى.

اينۇر اباي,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى