ەلدەن جىراقتا وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا جۇرگەن قازاق جاۋىنگەرلەرىن قولداۋ ماقساتىندا 1942 جىلدىڭ قاراشا ايىنان كالينين مايدانىندا «العا جاۋعا قارسى» گازەتى شىعا باستادى. 1946 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جارىق كورگەن ۇنپاراقتا حالىق جازۋشىسى ديحان ابىلەۆ اسكەري ءتىلشى, كەيىن رەداكتورى بولىپ قىزمەت ەتتى.
بۇگىندە اتالعان مايدان گازەتىنىڭ تىگىندىلەرى پاۆلوداردىڭ بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىندە ساقتالىپ تۇر. گازەتتىڭ سارعايعان ءار پاراعىنان سوعىس رۋحى, قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ قايتپاس قايسار ەرلىگىنىڭ لەبى ەسەدى.
– بۇل گازەتتى كەزىندە سوعىس ارداگەرى, اقىن, جازۋشى ديحان ابىلەۆ جيناقتاپ, ساقتاعان. قازىرگى كۇنى مۋزەيىمىزدەگى قۇندى قۇجاتتار قاتارىندا تۇر. قالامگەر ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا ەلمەن بىرگە مايدانعا اتتانىپ, قولىنا قارۋ الدى. ال 1942 جىلى «العا جاۋعا قارسى» گازەتى اشىلعاندا ءتىلشى بولىپ ورنالاسادى. ول سوعىستىڭ قاۋىرت وقيعالارىن بەينەلەپ, مايدانداعى قاھارمان قيمىلدار مەن جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىك وبرازىن جاساۋدا پوەزيا الەمىندە زور قىزمەت اتقاردى. جاۋدىڭ قالىڭ قولى قارا بۇلتتاي تۇنەرىپ, وق قارداي بوراپ تۇرعان ساتتە جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ رۋحىن كوتەرۋ ءۇشىن گازەت بەتتەرىندە حالىق اندەرى مەن حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىن, ەلدەن كەلگەن حاتتاردى, قازاق اقىن-جاۋىنگەرلەرىنىڭ جىرلارىن جاريالادى. ءوزىنىڭ شىعارمالارىن دا ءجيى بەرىپ تۇرعان. كولەمدى دۇنيەسىنىڭ ءبىرى – «مايدانبەك» پوەماسى. ونداعى باستى كەيىپكەر – جىلقىشى مايدانبەك, قاراپايىم جاۋىنگەردىڭ تەبىرەنىسى ارقىلى سول تۇستاعى قازاق ساربازدارىنىڭ جان دۇنيەسىن كورسەتەدى, – دەيدى بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ باسشىسى ەربول قايىروۆ.
كەيىن وسى پوەماسى ءۇشىن اقىنعا جالا جابىلىپ, «نەمىس تىڭشىسى» دەپ ايىپتالادى. 1943 جىلى مالىك عابدۋللين ءۇش مىڭ جولدان تۇراتىن الگى پوەمانى ءبىر ءتۇننىڭ ىشىندە ورىس تىلىنە اۋدارىپ, وندا ەشقانداي ساياسي قاتەلىك جوق ەكەنىن دالەلدەپ بەرگەن. ءسويتىپ, قالامگەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالادى. بۇل پوەما كەيىن كىتاپشا بولىپ جارىق كورگەن.
گازەت بەتتەرىن پاراقتاپ وتىرىپ, سول تۇستاعى تىلشىلەردىڭ قازاقتىڭ ەرلىك كورسەتكەن ازاماتتارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا ۇمتىلعانىن بايقاۋعا بولادى. «مايدانبەك» پوەماسىنان وزگە, د.ابىلەۆتىڭ ء«بيبىنۇر» پوەماسى, اڭگىمەلەرى جارىق كوردى. قالامگەرلەر فەلەتون, وچەرك جانرلارىن دا ۇمىت قالدىرماعان. تىلدا ەڭبەك ەتىپ جاتقان ميلليونداعان قازاق حالقىنىڭ مايدانعا كومەگى تۋرالى دا ءجيى جازىلىپ تۇرعان.
ەندى ءبىر نومىرلەرىندە قازاقتىڭ بەلگىلى حاندارى مەن باتىرلارى, اتاقتى اقىن-جىراۋلار تۋرالى دا ماتەريالدار بەرىلگەن. مىسالى, ابىلاي حان مەن ونىڭ جورىقتارى تۋرالى جايىلحان كەنەتاەۆتىڭ كولەمدى ماتەريالىن كوزىمىز شالدى. بۇعان قوسا ابايدىڭ جىرلارى دا جاريالانعان.
مايداندىق قازاق گازەتىندەگى وچەركتەردە بەرلين ءۇشىن بولعان ۇرىستار, بەرليننىڭ الىنۋى, گەرمانيانىڭ تىزە بۇگۋى, كەڭەس وداعىنىڭ جەڭىسكە جەتۋ سالتاناتى تۋرالى دا كەڭ كولەمدە قامتىلعان.
«العا جاۋعا قارسى» گازەتىنىڭ اتاۋى 1944 جىلى «جاۋعا قارسى اتتان» بولىپ وزگەرگەن. د.ابىلەۆ 1943 جىلدىڭ سوڭىنا تامان گازەتتىڭ رەداكتورى بولىپ قىزمەت ەتە باستاعان. جالپى, باسىلىم 1947 جىلعا دەيىن, ياعني مايدانداعى كەڭەس اسكەرى تاراتىلعانشا جارىق كورگەن.
پاۆلودار وبلىسى
