جەڭىس كۇنى قارساڭىنداعى كورمەگە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان كەڭەس جانە قازاقستان سۋرەتشىلەرىنىڭ 50-دەن اسا تۋىندىسى ۇسىنىلدى. جيۆوپيس, گرافيكا, ءمۇسىن ونەرى شەبەرلەرىنىڭ يدەياسى «جەڭىس» دەپ اتالاتىن ورتاق ءبىر تاقىرىپ توڭىرەگىنە توپتاسقان. ء«بىز بۇل كورمەدە بۇرىن ەكسپوزيتسيالارعا قاتىسپاعان قىزىقتى ءارى ماڭىزدى جۇمىستاردى عانا كورسەتۋدى ماقسات تۇتتىق. 1970 جىلدان بەرى جىل سايىن جەڭىس كۇنىنە وراي كورمە وتكىزىلىپ كەلەدى. تاريح بەتىنە قاسىرەتتى تاڭباسىن قالدىرىپ كەتكەن ماڭىزى زور مەرەكەگە بيىل دا تىڭعىلىقتى دايىندىقپەن كەلىپ وتىرمىز. كورمەگە بەلارۋس, ليتۆا, گرۋزيا, تاتارستان, قازاقستان سۋرەتشىلەرىنىڭ شىعارمالارى ۇسىنىلدى. وسى ارقىلى بارلىق ۇلت مەن حالىقتىڭ سوعىس پەن قايعىعا قارسى تۇرعان ورتاق مۇراتىن پاش ەتكىمىز كەلدى», دەيدى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي ىستەر جونىندەگى ورىنباسارى سۆەتلانا كوپجانوۆا.
كورمەگە كەلگەن الماتىلىقتار اسكەري-تاريحي مۋزەيدىڭ ديرەكتورى ا.بايقاداموۆانىڭ قولداۋىمەن ۇسىنىلعان گەنەرال ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ جەكە زاتتارى مەن بۇيىمدارىن تاماشالاۋعا مۇمكىندىك الدى. سونداي-اق قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اتى اڭىزعا اينالعان نار تۇلعاسىنىڭ شىن ساردارلىق كەلبەتىن اشاتىن, بولاتتاي بەرىك بيىك بولمىسىنان حابار بەرەتىن قىلقالام تۋىندىلارى دا از ەمەس.
«جەڭىستىڭ جۇلدىزدى ساعاتى» كورمەسىنىڭ مازمۇنى سان قىرلى. ونەرتانۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, سوعىس تاقىرىبىنا كەز كەلگەن سۋرەتشى قالام تەربەي المايدى. مايدان دالاسىن كوزىمەن كورگەن ادام بولماسا, كەز كەلگەن سۋرەتشىگە جالىنان ۇستاتا قويمايدى. ال مۇنداعى تۋىندىلاردىڭ دەنى مايدانگەر سۋرەتشىلەردىڭ قالامىنان تۋعان. ءۇ.اجيەۆ, پ.اندريۋك, پ.انتونەنكو, ك.بارانوۆ, ي.بوندارەنكو, ي.ۆينوگرادوۆ, ن.گاەۆ, گ.يلياەۆ, ل.گەربانوۆسكي, ج.قاناپيانوۆ, چ.كەنجەباەۆ, ۆ.كولودەنكو, ا.مولدابەكوۆ, ە.مولدانيازوۆ, ر.مەيراموۆ, ن.ناسەدكين, ن.نۇرمۇحاممەدوۆ, ي.پەتكو, ح.راحيموۆ, پ.رەچەنسكي, ا.ستەپانوۆ, ا.حايداروۆ, ك.قوجىقوۆ, تاعى باسقا وتاندىق سۋرەتشىلەر شايقاس الاڭىنداعى ءار ءساتتى توقتاتىپ قويىپ سۋرەتكە تۇسىرگەندەي, سوعىستىڭ شەجىرەسىن سىرلى بوياۋدىڭ تىلىمەن جۇرەكتى شىمىرلاتا جازىپ قالدىرعانداي شىعارمالارىنا تانىس, تۇسىنىكتى رەڭك بەرگەن.
ەكسپوزيتسياعا قويىلعان تۋىندىلاردىڭ ىشىندە تانىمال قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ دە, ەسىمى ەلەۋسىز سۋرەتشىلەردىڭ دە, ءتىپتى يليا گلازۋنوۆ سەكىلدى الەمدىك داڭققا بولەنگەن ايگىلى تۇلعانىڭ دا شىعارمالارى كەزدەسەدى. كورمەنى تاماشالاعاندار اتاقتى سۋرەتشىنىڭ «شايقاس جولدارىمەن» اتتى پولوتنوسىمەن جانە ونىڭ بۇرىن بەيمالىم بولۋ سىرىمەن تانىسا الادى. «ي.گلازۋنوۆ بۇل تۋىندىسىن 1950 جىلدارى سالعان, ول كەزدە كەڭەس يدەولوگياسىنا باعىنعان قۋاتتى ەلدىڭ حالقىنا تەك جەڭىس تۋى جەلبىرەگەن سوعىستىڭ جىلتىراعان بەرگى جاعى عانا كورسەتىلەتىن. ال گلازۋنوۆتىڭ شىعارماسىندا 1941 جىلدىڭ شىندىعى بەينەلەنگەن – كەڭەس اسكەرى كەيىن شەگىنىپ بارادى, قۇدىق باسىنا جينالعان ادامداردىڭ كوڭىلى قۇلازىپ, ەڭسەسى تۇسكەن. بۇل بولاشاق سۋرەتشىنىڭ ديپلومدىق جۇمىسى بولعان جانە ارمانشىل يلياعا سىيلاعان ازابى دا از بولماعان. ءسويتىپ, 1950 جىلى باستاپ جازىلعان جۇمىس اياقتالماعان كۇيى قالادى. تالانتتى سۋرەتشى تانىمالدىلىققا قول جەتكىزگەن سوڭ عانا سورەدەگى ەسكى جۇمىسىن جاڭا يدەيامەن تولىقتىرىپ, 1980 جىلى قايتا جارىققا شىعارادى», دەيدى س.كوپجانوۆا.
تىرشىلىگىندە جاس ۇرپاقتىڭ جۇرەگىن مۇزداتۋدان سەسكەنىپ, سوعىستىڭ سۇمدىعىن ايتۋدان تىكسىنىپ تۇراتىن سوزگە ساراڭ سۋرەتشىلەردىڭ بار سەزىمى, ىزگىلىككە وراۋلى ويلارى كەنەپتىڭ ۇستىنە قاز-قالپىندا ءىز تاستاعان. ولاردىڭ ءبارى دە پارىز, ەلگە تونگەن قاتەر, باستىسى, جەڭىس تۋرالى اڭگىمەلەيدى. «جەڭىستىڭ جۇلدىزدى ساعاتى» كورمەسى ءبىر ايعا دەيىن جالعاسادى.
الماتى
