سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
سىن ساعاتتا جۇرت بولىپ جۇمىلدىق
قاسىم-جومارت توقاەۆ, ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ايماعىنداعى تابيعات اپاتى سالدارىن ەڭسەرۋگە بايلانىستى جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى شارالارعا توقتالىپ, سۋ تاسقىنى باستالعاننان بەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دا ورتاق ىستەن شەت قالماي, بەلسەندى ءارى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. مۇنىڭ ءبارى ءوزارا جاناشىر جانە تىلەۋلەس بولۋدىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەنىن ايتتى.
– بارشاڭىز كۋا بولىپ وتىرسىزدار, قازىر الەمدە ءتۇرلى تابيعات اپاتى كوبەيىپ بارادى. شىن مانىندە, اپات دەگەن ايتىپ كەلمەيدى ەكەن. قازاقستان دا ۇلكەن قاتەرگە تاپ بولدى. ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماعىندا الاپات سۋ تاسقىنى بولىپ جاتىر. ءبىز ءۇشىن ەڭ باستى ماقسات – ازاماتتاردىڭ اماندىعى. سوعان ساي ۇكىمەت بارلىق قاجەتتى ءىس-ارەكەتتەردى جاساپ جاتىر, ءتيىستى قاراجات ءبولىندى, ءىرى كومپانيالار مەن بيزنەس وكىلدەرى قول ۇشىن بەرۋدە.
وسىعان دەيىن دە ايتتىم, جويقىن سۋ تاسقىنىنان بۇزىلعان ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋ, زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ قالىپتى ومىرگە قايتا ورالۋىن قامتاماسىز ەتۋ – ءدال قازىر پرەزيدەنت رەتىندە مەنىڭ الدىمدا تۇرعان اسا ماڭىزدى مىندەت. سوندىقتان مەن ەلىمىزدە بۇرىن جوسپارلانعان حالىقارالىق ءىس-شارالاردى قىسقارتۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما بەردىم.
بيىل استانا حالىقارالىق فورۋمىن وتكىزبەيتىن بولدىق. ارينە, بۇل – ەلىمىزگە قاجەت, وتە ماڭىزدى جيىن. دەگەنمەن ونى كەيىنگە قالدىرا تۇرۋعا بولادى. ال كەزەك كۇتتىرمەيتىن كەزدەسۋلەر مەن ءىس-شارالاردىڭ ءجونى بولەك. بۇل ەل يگىلىگى ءۇشىن كەرەك.
اسسامبلەيا سەسسياسى جىل سايىن بىرلىك كۇنى قارساڭىندا وتەدى. ال بيىلعى باسقوسۋ مەملەكەتىمىز ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلدى. شىن مانىندە, بۇل سەسسيانى ءدال وسى كەزدە وتكىزۋدىڭ ءمانى زور. بىرلىك پەن ىنتىماق – ەشقاشان ەسكىرمەيتىن قۇندىلىقتار. بۇعان وسى كۇندەردە كوزىمىز جەتتى دەۋگە بولادى.
حالقىمىز وتە اۋىر سىناققا تاپ بولدى. قازاقستان اۋماعىنىڭ جارتىسىن تاسقىن سۋ باسىپ قالدى. ەلىمىزدىڭ مىزعىماس بىرلىگى وسى قيىن كۇندەردە ايقىن كورىندى.
قۇتقارۋشىلار, ۆولونتەرلەر, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, ساربازدار, ءتارتىپ ساقشىلارى, قوعام بەلسەندىلەرى, بيزنەس وكىلدەرى جانە جاستار – ءبارى بىرگە ءجۇر. ورتاق ىستەن ەشكىم شەت قالعان جوق. بۇكىل ايماقتا قوعامنىڭ بارلىق وكىلدەرى ءبىر كىسىدەي جۇمىلدى. وتانداستارىمىز زارداپ شەككەن جاندارعا جاپپاي قولۇشىن سوزدى. ءبىر-بىرىنە شىنايى جاناشىر بولدى. مەن قارعىن سۋمەن كۇرەسۋگە زور ۇلەس قوسقان ناعىز وتانشىل ازاماتتارعا شەكسىز ريزامىن.
ءبىز سىن ساعاتتا جۇرت بولىپ جۇمىلدىق. ۇكىمەت, مەملەكەتتىك ورگاندار, قۇزىرلى مەكەمەلەر جانە ەرىكتىلەر بىرلەسە جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ارقاسىندا 119 مىڭنان استام ادام دەر كەزىندە قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. ونىڭ 45 مىڭعا جۋىعى – بالالار. ەڭ باستىسى, ءبىز ادام ءومىرىن بارىنشا ساقتاپ قالدىق.
كەزىندە ءبىر عانا بوگەننىڭ بۇزىلۋى ۇلكەن قايعىلى وقيعاعا اكەپ سوقتىرعانىن بىلەسىزدەر.
مەن جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن بىرقاتار ايماقتا بولدىم. تۇرعىندارمەن ارنايى كەزدەستىم. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار اپات سالدارىن جويۋعا بار كۇشىن جۇمساپ جاتىر. جاعدايدىڭ ودان ءارى ۋشىعىپ كەتپەۋى – باستى نازاردا. قۇتقارۋشىلار كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ۇلتتىق ۇلان, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, قارۋلى كۇشتەر, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ جەكە قۇرامى دا بەلسەنە اتسالىسىپ جاتىر, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ تاپسىرماسىمەن مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆتى پايدالانۋعا رۇقسات بەرىلگەنىن دە اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق جەدەل شتابتار جۇمىس ىستەپ جاتىر. قوعام بەلسەندىلەرى جانە ۆولونتەرلەر گۋمانيتارلىق كومەك جيناۋدى قولعا الدى.
– حالقىمىزدىڭ ىنتىماعى مەن جوعارى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى وسى كەزدە ايقىن كورىندى. بىرقاتار ايماق ينفراقۇرىلىمدى جانە ب ۇلىنگەن ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە كىرىسىپ كەتتى. بۇل شارۋاعا ءىرى بيزنەس وكىلدەرى قوسىلدى. قوعام بەلسەندىلەرى دە زور ۇلەس قوسىپ جاتىر. ەلىمىزدەگى كومپانيالار, جەكە كاسىپكەرلەر ءتۇرلى كومەك قورىنا قوماقتى قارجى اۋداردى. قاراجات كۇن سايىن ءتۇسىپ جاتىر, كومەك قورى ۇلعايادى دەپ سەنەمىن. كاسىپكەرلەرگە زور العىس ايتامىن. بولاشاقتا دا حالقىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بىرگە جۇمىس ىستەيمىز دەپ سەنەمىن.
جينالعان قاراجات ەلدى مەكەندەردى قالپىنا كەلتىرۋگە جۇمسالادى. سونداي-اق اپاتتىڭ كەسىرىنەن قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتارعا كومەك رەتىندە بەرىلەدى. ەشكىم ەلەۋسىز قالمايدى. مەملەكەت شىعىندى تۇگەل وتەيدى. تاسقىننىڭ زاردابىن جويۋ ءۇشىن بيۋدجەت شىعىستارى قىسقارتىلاتىن بولدى. مەملەكەت قارجىسىن قاتاڭ ۇنەمدەۋ رەجىمى ەنگىزىلەدى. ارينە, ماڭداي تەرمەن تىرنەكتەپ تاپقان دۇنيە-م ۇلىكتى ءبىر ساتتە جوعالتۋ وڭاي ەمەس. مەن مۇنى تۇسىنەمىن. زارداپ شەككەن ازاماتتارعا تاعى دا ايتامىن: بۇكىل حالىق سىزدەرمەن بىرگە. كوپ ۇزاماي بارشاڭىز قالىپتى ومىرگە قايتا ورالاسىزدار. ول ءۇشىن مەملەكەت ءبارىن جاسايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت تاسقىن باستالعاننان بەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بەلسەندى ءارى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا دا توقتالدى. جۇرتقا جان-جاقتى كومەك بەرۋ ءۇشىن دەرەۋ اسسامبلەيانىڭ رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق شتابتارى قۇرىلدى. «جۇرەكتەن – جۇرەككە!» اۋقىمدى اكتسيا جۇرگىزىلىپ جاتىر. اپات ايماقتارىنا 1500 توننادان استام ازىق-ت ۇلىك جانە ەڭ قاجەتتى تاۋارلار جولداندى. ونىڭ جالپى سوماسى شامامەن 770 ميلليون تەڭگە بولدى.
– سۋ تاسقىنىمەن كۇرەسكە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ 12 مىڭعا جۋىق وكىلى قوسىلدى. ولار قايىرىمدىلىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك جيناۋعا جۇمىلدى. سونداي-اق جۇرتتى قاتەردەن حاباردار ەتۋگە جانە قاۋىپسىز جەرگە كوشىرۋگە اتسالىستى. مۇنىڭ ءبارى – ءوزارا جاناشىر جانە تىلەۋلەس بولۋدىڭ ايقىن كورىنىسى.
مەن باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىنا ارنايى باردىم. كەزدەسۋ كەزىندە جۇرتشىلىق اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە زور ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
اسسامبلەيا – كەيبىر ادامدار ايتىپ جۇرگەندەي, جاساندى ۇيىم ەمەس. اسسامبلەيا – ەل بىرلىگىن ءىس جۇزىندە ورنىقتىرا تۇسەتىن ءتيىمدى قۇرىلىم. بۇگىندە بۇل – كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسى بار ماڭىزدى قوعامدىق ورگان. اسسامبلەيا وتە اۋقىمدى قايىرىمدىلىق شارالارىن دەر كەزىندە جانە جەدەل ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى كوپجىلدىق جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى ەكەنى ءسوزسىز.
اسسامبلەيا مۇشەلەرى «قايىرىمدىلىق كەرۋەنى» جوباسى ارقىلى مۇقتاج جاندارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ ءجۇر. بىلتىردىڭ وزىندە قۇنى 1,7 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن كومەك بەرىلدى, – دەگەن پرەزيدەنت بىرلىگى مىقتى حالىقتىڭ كۇش-قۋاتى ازاماتتاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن وسىنداي قامقورلىعىنان ايقىن كورىنەتىنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ءتۇرلى سىن-قاتەرگە قاراماستان, ەلىمىز ستراتەگيالىق ماقسات-مىندەتتەرىنەن اينىمايتىنىنا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, از ۋاقىت ىشىندە جۇرگىزىلگەن ساياسي رەفورمالار ناتيجەسىندە بيلىكتىڭ بارلىق تارماعى ادامنىڭ زاڭدى مۇددەسىن, قۇقىعى مەن ەركىندىگىن قورعاۋعا جانە ونى ىلگەرىلەتۋگە نەگىزدەلگەن جاڭا جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەي باستادى. ەندىگى مىندەت – ادىلدىك, ينكليۋزيۆتىلىك, پراگماتيزم قاعيدالارىنا نەگىزدەلگەن جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا ەكونوميكا ۇلگىسىنە كوشۋ.
وتانشىلدىق – باستى باعدارىمىز
– ءتۇرلى سىن-قاتەرگە قاراماستان, ءبىز ستراتەگيالىق ماقسات-مىندەتتەرىمىزدەن اينىمايمىز. از ۋاقىت ىشىندە جۇيەلى ساياسي رەفورمالار جاسادىق, ەكونوميكانى جاڭعىرتاتىن جانە قوعامدىق ەتيكانى جاڭارتاتىن اۋقىمدى شارالاردى قولعا الدىق. ساياسي وزگەرىستەر ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا الدەن-اق تىڭ سەرپىن بەرىپ ۇلگەردى. وتانداستارىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ماڭىزى بار شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگى ەداۋىر ارتتى.
بيلىكتىڭ بارلىق تارماعى ادامنىڭ زاڭدى مۇددەسىن, قۇقىعى مەن ەركىندىگىن قورعاۋعا جانە ونى ىلگەرىلەتۋگە نەگىزدەلگەن جاڭا جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەي باستادى. ءبىز ادىلدىك, ينكليۋزيۆتىلىك, پراگماتيزم قاعيدالارىنا نەگىزدەلگەن جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا ەكونوميكا ۇلگىسىنە كوشىپ جاتىرمىز. وسىلايشا, ءار ازاماتتىڭ باقۋاتتى ءومىر سۇرۋىنە بارلىق جاعداي جاسالىپ, تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرىلەتىن مەملەكەت قۇرامىز. قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي اۋقىمدى رەفورما جاسالماعان. بىراق بۇعان توقمەيىلسىپ وتىرۋعا بولمايدى, رەفورمانى ساپالى جۇزەگە اسىرا بەرۋىمىز كەرەك.
ەلىمىز قارقىندى دامۋى ءۇشىن ونداعان جىل بويى قوردالاعان كوپتەگەن ماسەلەنى شەشۋىمىز قاجەت. ءبىز كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا بولاشاق جەتىستىكتەردىڭ بەرىك تۇعىرىن قالاپ, ساياساتتا, ەكونوميكادا, مادەنيەتتە جانە الەۋمەتتىك سالادا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاساي الامىز, – دەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ اسسامبلەيانىڭ بۇگىنگى سەسسياسى «بىرلىك. جاسامپازدىق. ورلەۋ» دەپ اتالعانىن, بارشا حالقىمىزدىڭ ستراتەگيالىق باعدارىنىڭ تۇپكى ءمانىن وسى ءۇش ۇعىم ءدال ءارى ناقتى بىلدىرەتىنىن, بىرلىك پەن ىنتىماق باستى قۇندىلىعىمىز جانە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ بۇلجىماس باعدارى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتتى.
– ءبىرىنشى. اسسامبلەيا جۇمىسىن ەلىمىزدىڭ جاڭا گۋمانيتارلىق يدەولوگيالىق دوكتريناسىمەن ۇيلەستىرۋ قاجەت. ءبىز قۇرىلتايدىڭ اتىراۋداعى وتىرىسىندا نەگىزگى يدەولوگيالىق تۇجىرىمداردى جيناقتاپ, جۇيەلەپ الدىق. جالپىعا ورتاق قۇندىلىقتاردى ايقىندادىق. بۇل – ەڭ الدىمەن, تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق. ودان كەيىن – بىرلىك جانە ىنتىماق. كەلەسى – ادىلدىك پەن جاۋاپكەرشىلىك. سونداي-اق – زاڭ جانە ءتارتىپ. بۇدان سوڭ – ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبيلىك. جانە – جاسامپازدىق پەن جاڭاشىلدىق. بۇل – ءبىزدىڭ ساياسات پەن ەكونوميكادان باستاپ, ءبىلىم مەن مادەنيەتكە دەيىنگى بارلىق سالاداعى باعىت-باعدارىمىز. مۇنىڭ ءبارى حالقىمىزدىڭ ازاماتتىق بىرەگەيلىگىن نىعايتادى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بولاشاق كەلبەتىن قالىپتاستىرادى. اسسامبلەيا جۇمىسىنا ارقاۋ بولىپ وتىرعان قاعيدالار وسى قۇندىلىقتارمەن تولىق ۇندەسەدى.
مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدان سوڭ ونىڭ قورىتىندىسى تۋرالى قوعامدىق تالقىلاۋدى ءجىتى باقىلاپ وتىردىم. ساراپشىلاردىڭ جانە ەل ىسىنە بەيجاي قارامايتىن ازاماتتاردىڭ پىكىرىن, ۇسىنىستارى مەن تىلەكتەرىن وقىدىم. مەنىڭشە, وي-پىكىردىڭ كوپشىلىگى اتىراۋداعى قۇرىلتاي, شىن مانىندە, ۇلتىمىزدىڭ دامۋىنا قاتىستى جاڭا فيلوسوفيا مەن يدەولوگيانىڭ باستاۋىنا اينالدى دەگەن پايىمعا كەلىپ توعىسادى. دەگەنمەن قۇرىلتايدا ايتىلعان جالپىۇلتتىق دوكترينا, ياعني تۇعىرناما جەتەكشى قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ بارلىعى قولداسا عانا تولىق جۇمىس ىستەي الاتىنىن ۇعىنعان ءجون. سىزدەردىڭ, قوعامنىڭ قولداۋى بولماسا, بۇل دوكترينا قاعاز جۇزىندە قالادى. مۇنى مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. ونداعى نەگىزگى قاعيداتتاردى ورنىقتىرۋ ىسىندە اسسامبلەيا باستى ءرول اتقارۋعا ءتيىس.
ازاماتتاردى الەۋمەتتىك ورتاعا كىرىكتىرۋ جۇيەسى وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, پاتريوتيزم يدەالدارىن ناسيحاتتاۋعا جانە حالقىمىزدىڭ مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپى مەن سالت-ءداستۇرىن قۇرمەتتەۋگە نەگىزدەلۋى كەرەك دەپ سانايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلگە قاجەتتى قۇندىلىقتار, كوزقاراستار مەن تۇسىنىكتەر قالىپتاستىرۋ جانە قوعامداعى تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى نىعايتا ءتۇسۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن ايتقان قاسىم-جومارت توقاەۆ: «بۇل ماسەلەنى باقىلاۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى. ونىڭ ءبارىن اسسامبلەيا دا, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار دا ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋعا ءتيىس», دەدى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت بالالاردى ىرگەلى قۇندىلىقتارعا سۇيەنە وتىرىپ تاربيەلەۋگە باسا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن دە ايتتى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمى تاريحقا قاتىستى وكپە-رەنىشتەن, دوگماتيزمنەن جانە مادەني ستەرەوتيپتەردەن ادا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى. «جاستارىمىز ءاردايىم العا ۇمتىلۋى قاجەت. ولاردىڭ دۇنيەتانىمى وتكەندى, بۇگىندى جانە بولاشاقتى ءبىرتۇتاس ۇلتىمىزدىڭ ەش بولىنبەيتىن ورتاق مۇراسى رەتىندە ەموتسياسىز, ساياسي استارسىز شىنايى قابىلداۋعا نەگىزدەلۋى وتە ماڭىزدى», دەدى بۇل جايىندا مەملەكەت باسشىسى.
– ءبىز, قازاقستان حالقى, وزگەلەردىڭ تەرىس ىقپالىنا تۇسپەيتىن ءوز يدەولوگيامىزعا سۇيەنۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ يدەولوگيامىزدىڭ تىرەگى – مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى. ەڭ باستىسى – دۇرىس سويلەپ, جاقسى نيەت ءبىلدىرۋ عانا ەمەس, ناقتى جۇمىس ىستەپ, يگىلىكتى ىسكە كۇن سايىن كۇش جۇمساۋ. بىزگە بوس ءسوز ەمەس, ناقتى ءىس كەرەك. وقىتۋ-تاربيەلەۋ ۇدەرىسىندە ء«بىز ءارتۇرلىمىز, بىراق ءبارىمىز تەڭبىز», «قازاقستاننىڭ حالقى ءبىرتۇتاس» دەگەن قاعيداتتار كورىنىس تابۋعا ءتيىس. بۇل – مىزعىماس ءارى بەرىك قاعيداتتار. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى وزەگى جانە جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتاتىن نەگىزگى فاكتور – بىرلىك.
ورتاق وتانىمىزدىڭ تاعدىرىنا جاناشىرلىعىمىز ءبىزدىڭ ازاماتتىق سانا-سەزىمىمىزدىڭ وزەگى بولىپ قالا بەرەدى. ال ۇلتتىق تولەرانتتىق, وتكەن زاماننىڭ داستۇرلەرىنە جانە ءتۇرلى مادەنيەتكە دەگەن قۇرمەت, مەملەكەتتىك ءتىلدى جانە باسقا دا تىلدەردى ءبىلۋ – قازاقستان ازاماتتارىنا ءتان قاسيەتتەر.
بۇدان بولەك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسپان تۇستەس تولقۇجاتى ەلىمىزدىڭ جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىگىنىڭ ەڭ قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى بەلگىسى ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. كوك پاسپورتى بار ءاربىر ادام ۇلتىنا, كوزقاراسى مەن نانىم-سەنىمىنە قاراماستان, قازاقستان ازاماتىنىڭ بارلىق قۇقىعىن يەلەنەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەز كەلگەن ازاماتى الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە جۇرسە دە, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ قورعاۋىندا بولادى. ءبىز ەشقاشان ءوز ازاماتتارىمىزدى تاعدىر تالكەگىندە قالدىرمايمىز.
ەستەرىڭىزدە بولسا, جەر ءجۇزىن كوروناۆيرۋس ىندەتى جايلاپ, كوپتەگەن ەل شەكاراسىن تارس جاپقاندا, قازاقستان دەرەۋ ءوز ازاماتتارىن جەر شارىنىڭ ءار قيىرىنان ەلگە اكەلۋدى ۇيىمداستىردى. سونداي-اق ءبىز 2021 جىلى اۋعانستانداعى, 2023 جىلى گازا سەكتورىنداعى احۋال, ءتىپتى ۋكرايناداعى جاعداي كۇرت شيەلەنىسكەندە ازاماتتارىمىزدى ول جاقتان شۇعىل شىعارىپ الدىق. ءار جولى, قانداي دا ءبىر ەلدە ازاماتتارىمىزعا قاۋىپ تونسە, ءبىز ولاردىڭ وتانىنا تەزىرەك ورالۋى ءۇشىن جەدەل شارالار قابىلدايمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ءبىزدىڭ كوك پاسپورتىمىزعا ەلىمىزدىڭ تۇعىرى سانالاتىن باستى قۇندىلىقتاردىڭ ءبارى سىيىپ تۇرعانىن دا ايتتى. «ونى بۇكىل الەم زاماناۋي وزىق مەملەكەتتىڭ قۇجاتى رەتىندە تانيدى. قازاقستان ازاماتتارى ونداعان مەملەكەتكە ۆيزاسىز بارا الادى جانە ءبىزدىڭ تاباندى جۇمىسىمىزدىڭ ارقاسىندا مۇنداي ەلدەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
– قازىر قازاقستان الەم تولقۇجاتتارى يندەكسىندە 66-ورىندا تۇر. بۇل – جامان كورسەتكىش ەمەس. بىراق بۇل يندەكستى جاقسارتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرا بەرەمىز. بۇدان بولەك, كەيىنگى جىلدارى قازاقستان ازاماتتىعىنان باس تارتقان ادامداردىڭ سانى ايتارلىقتاي ازايدى. كەرىسىنشە, قازاقستان ازاماتتىعىن العىسى كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانىن, ءبىزدىڭ ەلگە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتا تۇسكەنىن جانە مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلى جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ جاستاردىڭ يدەولوگيالىق تاربيەسىن ايرىقشا نازاردا ۇستايتىنىن العا تارتتى. «بۇل – بولاشاقتا نە بولارىن بولجاپ ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس, قازىرگىدەي الماعايىپ الەمدە اسا ماڭىزدى ماسەلە» دەگەن پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ ەتنوسارالىق كوممۋنيكاتسيا ورتالىقتارىن دامىتۋمەن جانە وسىنداي جاڭا ورتالىقتار اشۋمەن اينالىساتىنىنا, سونداي-اق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردى قولداپ, ەرىكتىلەردى جانە جەرگىلىكتى بىرلەستىكتەردى ىنتالاندىرۋمەن شۇعىلداناتىنىنا توقتالدى.
– مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا قازىر ەلگە قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعان بەس كەسەلگە توقتالدىم. اسسامبلەيا ناشاقورلىق, قۇمارپازدىق (لۋدومانيا), تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, ۆانداليزم جانە ىسىراپشىلدىق سياقتى الەۋمەتتىك كەسەلدەرمەن كۇرەسۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن وسىنداي قاتەرلى قۇبىلىستاردان ءبىرجولا ارىلۋىمىز كەرەك. بۇل – اسىرەسە, ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى. ءبىز بالالار مەن جاستاردى بارىنشا قورعاپ, دۇرىس تاربيەلەۋىمىز قاجەت. قوعامدىق كەسەلدەردى تۇبىرىمەن جويامىز دەسەك, ورتاق ىسكە بۇكىل ەل بولىپ جۇمىلعان ءجون. ۇلتىنا, دىنىنە, الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماستان, وعان بارلىعى اتسالىسۋى كەرەك.
« ۇلى ىستەر شاعىن ارەكەتتەردەن باستالادى». سول سياقتى كىشىگىرىم قادامدار اۋقىمدى وزگەرىستەرگە جول اشادى. ءار ادامنىڭ وي-ساناسى جانە مىنەز-قۇلقى جاقسارسا, تۇتاس قوعام جاقسارادى. ماقسات-مۇراتى بيىك بولسا, ەلدىڭ رۋحى دا بيىك بولادى. «ادال ازامات» بولۋ اسا ماڭىزدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, كەلەڭسىز ۇردىستەردەن جاي عانا جيرەنۋ جەتكىلىكسىز. ونى جويۋعا دا بەلسەنە اتسالىسۋ كەرەك, – دەدى بۇل جونىندە پرەزيدەنت.
مىندەت – ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمدى ارتتىرۋ
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت بۇگىندە جاھاندىق كاتاكليزم بەلەڭ الىپ, ءتۇرلى مەملەكەتتەر اراسىندا اسكەري-ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق تەكەتىرەس, ءتىپتى مادەني-گۋمانيتارلىق تارتىس كۇشەيىپ بارا جاتقانىنا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى قوعامدا ۇلتىنا قاراي ەرەكشەلەنۋگە, وقشاۋلانۋعا ۇمتىلعان كەز كەلگەن ارەكەتكە, اسىرەسە ازاماتتاردى تىلىنە, ۇلتىنا, دىنىنە نەمەسە مادەنيەتىنە بولا ارانداتۋعا, يا بولماسا كەمسىتۋگە مۇلدە جول بەرمەيتىن ورتا قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
– ەكىنشى. ءبىز جاھاندىق كاتاكليزم بەلەڭ الىپ, ءتۇرلى مەملەكەتتەر اراسىندا اسكەري-ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق تەكەتىرەس, ءتىپتى مادەني-گۋمانيتارلىق تارتىس كۇشەيىپ بارا جاتقانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. راديكالدى يدەولوگيانى دارىپتەۋ جانە كسەنوفوبيا وتىن تۇتاتۋ ءۇشىن حالىقارالىق تۇراقسىزدىقتى پايدالانىپ قالعىسى كەلەتىندەردىڭ ارەكەتى انىق كورىنۋدە.
كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ گەوستراتەگيالىق امبيتسياسىنان ەتنودىني استار ىزدەۋگە تىرىساتىنداردىڭ, ءتىپتى ونى وركەنيەتارالىق قاقتىعىس رەتىندە كورسەتكىسى كەلەتىندەردىڭ ءۇنى قاتتى شىعا باستادى. سونىڭ سالدارىنان قازىر الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە ءتۇرلى ەكسترەميستىك كۇشتەردىڭ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالىپ وتىر.
لاڭكەستىك قاۋىپ-قاتەرلەر تاعى دا العى شەپكە شىقتى. تاياۋدا ماسكەۋ ىرگەسىندە جۇرتتى قانعا بوكتىرگەن لاڭكەستىك وقيعا جۇرەگىمىزگە وتە اۋىر ءتيدى. كوپتەگەن ازامات قايعىلى وقيعانىڭ قۇرباندارىنا جاناشىرلىق, تىلەۋلەستىك تانىتىپ, رەسەيدىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى مەن كونسۋلدىعى عيماراتتارىنىڭ الدىنا گۇل شوقتارىن قويدى. الەمنىڭ بارلىق دەرلىك ەلى وسىنداي كورىنىسكە كۋا بولدى.
قازاقستان حالىقارالىق قۇقىقتى جانە گۋمانيستىك يدەالداردى بەرىك ۇستاناتىن ەل رەتىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردى بەيبىت حالىققا جاسالعان سۇمدىق قاتىگەز ارەكەتتى ايىپتاۋعا شاقىردى.
بارشا ادامزات ءوزارا ديالوگ ورناتىپ, كۇش بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا حالىقارالىق قاتىناس سالاسىنداعى كۇيرەۋ مەن ىدىراۋ ۇردىسىنە توتەپ بەرەدى, بەرەكەسىزدىك پەن سەنىمسىزدىكتى ەڭسەرە الادى.
جەر جۇزىندە ءبارىمىزدى الاڭداتاتىن ءتۇرلى وقيعالار بولىپ جاتىر. ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ءدال وسى كەزدە ءبىزدىڭ ماقساتىمىز دا, نيەتىمىز دە ءبىر بولۋعا ءتيىس. قوعامدا ۇلتىنا قاراي ەرەكشەلەنۋگە, وقشاۋلانۋعا ۇمتىلعان كەز كەلگەن ارەكەتكە, اسىرەسە ازاماتتاردى تىلىنە, ۇلتىنا, دىنىنە نەمەسە مادەنيەتىنە بولا ارانداتۋعا, يا بولماسا كەمسىتۋگە مۇلدە جول بەرمەيتىن ورتا قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سەسسيا بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ءتىل ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ءتىل تاقىرىبىنىڭ كوپتەگەن مەملەكەت ءۇشىن وزەكتى ەكەنىن ايتقان پرەزيدەنت بۇل ماسەلەنىڭ دۇرىس شەشىلۋى كەز كەلگەن ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا ەداۋىر ىقپال ەتەتىنىن تاريحتىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىرعانىن دا العا تارتتى.
– قازاقستاندا دا سولاي. ءبىز وسى اسا شەتىن ماسەلەگە كەلگەندە سىرتقى-ىشكى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ستراتەگيالىق ۇستامدىلىق جانە تولەرانتتىق تانىتۋىمىز قاجەت. بىراق بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى جان-جاقتى دامىتۋعا باسا نازار اۋداراتىنىمىزدى جوققا شىعارمايدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋعا ىقپال ەتەدى.
مەن قازاق ءتىلى ۋاقىت وتە كەلە ەتنوسارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن. ءبىز بىرتىندەپ وسىعان كەلە جاتىرمىز. بۇگىن ءبىز ءوز بەتىنشە قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ, ونى قوعامدا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ جۇرگەن ازاماتتاردى ماراپاتتايمىز. بۇل وتە پايدالى ءارى ساياسي تۇرعىدان ماڭىزدى جۇمىس دەپ ويلايمىن. مەملەكەت ولاردىڭ ءتۇرلى جەتىستىكتەرىنە, سونىڭ ىشىندە ساياسي سيپاتتاعى تابىستارىنا دا نازار اۋدارادى جانە ولاردى بارىنشا قولدايدى.
قازاقستان – قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل سانالاتىن كوپتىلدى ەل, بولاشاقتا دا سولاي بولا بەرەدى. بۇل – ءبىز ءۇشىن وراسان زور باسىمدىق.
بيلىك ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارا قولداناتىن بولادى. كىم ايتسا دا, مۇنداي باعىتتاعى ءتۇرلى قيتۇرقىلىق پەن پالەقورلىقتى قوعام قاتاڭ سىنعا الادى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا سوعان سايكەس ارەكەت جاسايدى, – دەدى بۇل جونىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قوعامدا الاۋىزدىق تۋدىراتىن كەز كەلگەن ارەكەتكە قاتاڭ توسقاۋىل قويۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالدى. ازاماتتارىمىزدىڭ بىزگە قاتىسى جوق اقپارات مايدانىنا ارالاسىپ, وشپەندىلىكتى ناسيحاتتاۋى ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىققا جانە قوعامدىق كەلىسىمگە زور قاتەر توندىرەتىنىن ايتقان پرەزيدەنت:
– ارقايسىسىمىز ازاماتتاردىڭ قۇقىعى تەڭ جانە ەركىن بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن اتا زاڭىمىزدىڭ ءاربىر ءسوزىن بۇلجىتپاي ۇستانۋىمىز قاجەت. زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ءاردايىم جانە بارلىق جەردە ساقتالۋى, زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ سوزبەن دە, ىسپەن دە ورنىعۋى ماڭىزدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – قوعامدا ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمدى نىعايتا ءتۇسۋ. سونداي-اق ءدىني, ايماقتىق نەمەسە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الشاقتىقتى بولدىرماۋ ءۇشىن بارشاعا ورتاق جاڭا قاعيداتتار مەن ۇستانىمدار ويلاستىرۋ. اسسامبلەيانىڭ وسى كۇردەلى ماسەلەگە بايلانىستى اتقارىپ جاتقان قىزمەتى ايرىقشا ماڭىزدى, – دەدى.
بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا
پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق الەۋەتىن نىعايتۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالىپ, ۇيىمنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, پارلامەنتپەن جانە ماسليحاتتارمەن قارىم-قاتىناسىن جاقسارتا ءتۇسۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ اسسامبلەيا جەتەكشىلەرىنە مەملەكەتتىك شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە جانە رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋ, ەتنو-الەۋمەتتىك شيەلەنىس وشاقتارىن انىقتاۋ جانە ونداي وقيعالاردىڭ الدىن الۋعا باسا ءمان بەرۋ, اسسامبلەيانى الەۋمەتتىك تۇتاستىق پەن وتانشىلدىقتى دارىپتەيتىن ينستيتۋت رەتىندە نىعايتۋ مىندەتتەرىن جۇكتەدى.
– ءۇشىنشى. اسسامبلەيانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق الەۋەتىن نىعايتۋ قاجەت. ونىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, پارلامەنتپەن جانە ماسليحاتتارمەن قارىم-قاتىناسىن جاقسارتا ءتۇسۋ كەرەك.
كەيىنگى جىلدارى اسسامبلەيانىڭ قىزمەتى ايتارلىقتاي وزگەردى. بۇل قۇرىلىم قوعامداعى اسا ماڭىزدى ينستيتۋتقا جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ باس شتابىنا اينالدى.
اسسامبلەيا بارلىق دەڭگەيدەگى مەكەمەلەرمەن ءتۇرلى باعىتتا سەرىكتەستىك ورناتىپ, باسقالارعا ۇلگى بولۋعا ءتيىس. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە ماسليحاتتارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ ءۇشىن ءتيىمدى تاسىلدەر تابۋعا باسا ءمان بەرگەن ءجون.
اكىمدەر كۇندەلىكتى تۋىندايتىن كوپتەگەن ماسەلەمەن اينالىسادى. ولاردىڭ جۇمىسى وتە كوپ, بۇل – تۇسىنىكتى جاعداي. بىراق ەل بىرلىگىن نىعايتۋ – ايرىقشا ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى. ونى ەشقاشان نازاردان تىس قالدىرماۋ كەرەك.
مەنىڭ تاپسىرماممەن ايماق باسشىلارى كەمىندە ەكى ايدا ءبىر رەت اسسامبلەيا وكىلدەرىمەن بىرگە ەتنوسارالىق احۋالعا قاتىستى جينالىس وتكىزەدى. اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى ءىس-شارالارىنا وبلىس جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرى تىكەلەي وزدەرى قاتىسۋعا ءتيىس. مەن مۇنى ورىنباسارعا ىسىرا سالۋعا بولمايتىنىن ناقتى ەسكەرتتىم. وزگەلەردىڭ, اسىرەسە پارلامەنتتىڭ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءدال وسىلاي جاساعانى ابزال.
اسسامبلەيا مەملەكەتتىك شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە جانە رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋى كەرەك. سوندىقتان ونىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق الەۋەتىن دامىتۋ قاجەت. ەتنو-الەۋمەتتىك شيەلەنىس وشاقتارىن انىقتاۋعا جانە ونداي وقيعالاردىڭ الدىن الۋعا باسا ءمان بەرىلۋگە ءتيىس.
الماتى, جامبىل جانە تۇركىستان وبلىستارىنىڭ ماماندارى ەتنومەدياتسياعا قاتىستى جۇمىستى قولعا الدى. ونىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, بۇل تاجىريبەنى اسسامبلەيانىڭ بارلىق ۇيىمىنا تاراتۋ قاجەت.
اسسامبلەيانى الەۋمەتتىك تۇتاستىق پەن وتانشىلدىقتى دارىپتەيتىن ينستيتۋت رەتىندە نىعايتۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن, اقساقالدار كەڭەسى جانە انالار كەڭەسى سياقتى ءتيىمدى قۇرىلىمداردى دامىتا تۇسكەن ابزال. مينيسترلىكتەر جانە اكىمدىكتەر ولاردىڭ قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتۋى قاجەت. ارنايى گرانتتار ءبولىپ, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستار بەرۋى كەرەك, – دەدى بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت سەسسيادا سويلەگەن سوزىندە جاستاردىڭ بەلسەندىلىگى مەن بىرلىگىنە ەرەكشە توقتالىپ, جاس بۋىننىڭ اسسامبلەيا قىزمەتىنە تىڭ سەرپىن اكەلگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيا قۇرىلىمدارى مەن ەتنومادەني بىرلەستىك باسشىلارىنىڭ ءبىر ورىنباسارىن جاستاردان تاعايىنداۋدى ۇسىندى. سونداي-اق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگاندار اسسامبلەيانىڭ جاستارعا, اسىرەسە ۆولونتەرلەرگە قاتىستى جوبالارىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى ماڭىز قويعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – جالپىۇلتتىق ىقپالداستىق ءۇشىن قاجەتتى ءارى بارلىق ايماقتا اسسامبلەيانىڭ اۋقىمدى باستامالارىن جۇزەگە اسىراتىن سەنىمدى ورنى دوستىق ۇيلەرىنە قاتىستى. بۇل ورتالىقتار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جۇزدەن استام جوبانى ىسكە اسىرۋعا ۇيىتقى بولدى.
– الايدا دوستىق ءۇيىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرىپ, كۇشەيتە ءتۇسۋ ماسەلەسىن ويلاستىرعان ءجون. ولار قوعامدىق كەزدەسۋلەر مەن تالقىلاۋلار وتەتىن جانە تىڭ باستامالار مەن يدەيالار تۋىندايتىن كوميۋنيتي-ورتالىققا اينالۋعا ءتيىس. مەن بۇل باستامانى قولدايمىن. دوستىق ءۇيى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر باس قوساتىن ورىن عانا بولىپ قالماۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە ول جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردىڭ دامۋىنا جول اشىپ, تىرەك بولاتىن, بىرلىك, جاسامپازدىق, ورلەۋ سياقتى قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن ورتالىق بولۋى قاجەت.
ءبىز كەلەسى جىلى اسسامبلەيانىڭ وتىز جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. بۇل – ساياسي تۇرعىدان وتە ماڭىزدى ءىس-شارا. اتالعان مەرەيتويعا تىڭعىلىقتى دايىندالۋ كەرەك. بۇل قۇرىلىم ءوزىن ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ جولىندا سىندارلى ساياسات جۇرگىزە الاتىن ءتيىمدى قۇرال رەتىندە تانىتتى.
اسسامبلەيا بىرەگەي ازاماتتىق ينستيتۋت رەتىندە ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمنىڭ قوعامدا ورنىعا تۇسۋىنە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءبىز الداعى مەرەيلى بەلەستى اسسامبلەيا قىزمەتىن حالىققا ءتۇسىندىرىپ, ناسيحاتتاۋعا جانە ازاماتتاردى ەل بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى اۋقىمدى جۇمىسقا جۇمىلدىرۋعا ۇتىمدى پايدالانامىز.
ۇكىمەت قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەيدى. مەملەكەتتىك ورگاندار, ساياسي پارتيالار, قوعامدىق ۇيىمدار, عىلىم جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى, قوعام وكىلدەرى قاتىساتىن وسى ءىس-شارانىڭ ءبارى ىسكەرلىك سيپاتتا بولۋعا ءتيىس. جوسپاردا ءبىزدىڭ «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» دەگەن باستى قاعيدامىزدى پاش ەتەتىن ءىس-شارالار مەن الەۋمەتتىك سيپاتتاعى جوبالاردىڭ بارلىعى ءوزارا ۇيلەسىم تابۋى كەرەك, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى ايتىپ جۇرەتىن «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداسى بۇكىل الەمگە ورتاق, بۇۇ-عا تيەسىلى ەكەنىن دە مالىمدەدى.
ەلدىكتى نىعايتاتىن مىندەتتەر
مەملەكەتتىك ساياسات پەن قوعامدىق قىزمەتتىڭ ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنا قاتىستى نەگىزگى مىندەتتەرىن اتاپ وتكەن پرەزيدەنت سەسسيا كەزىندە ەل بىرلىگىن نىعايتۋدى كوزدەيتىن سان قىرلى شارۋانى قورىتىندىلاپ, جاڭا مىندەتتەردى ايقىندادى.
– سەسسيا قارساڭىندا ايماقتاردا دا مازمۇندى ءارى ناتيجەلى پىكىرتالاستار بولعانىن بىلەمىن. بارشاڭىزعا ۇتىمدى ۇسىنىستارىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن. ونىڭ ءبارى سارالانىپ, جۇمىس بارىسىندا ەسكەرىلەدى.
اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ قوعامدىق نەگىزدەگى ورىنباسارلارى اۋريكا گەورگيەۆنا دياككە جانە اكبارجون ياحياحوجاەۆيچ يسمايلوۆقا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ولار ءبىر جىلدىڭ ىشىندە اسسامبلەيانىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى.
وسى ورايدا سىزدەرگە اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ جاڭا ورىنباسارلارى يۋري گەرمانوۆيچ ءشيندى جانە لۋگمار حاركيەۆيچ بۋلاروۆتى تانىستىرعىم كەلەدى. ولار – اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ اراسىندا بەدەلى بار, سونداي-اق ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتار. ەلىمىزدەگى وسىنداي ماڭىزدى قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىن ودان ءارى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن مۇنىڭ ءمانى زور. سەسسيا شەشىمدەرى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلسا, قازاقستاننىڭ بارشا ازاماتىنىڭ بولاشاعى جارقىن بولۋى ءۇشىن بۇكىل قوعامدى جۇمىلدىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى دەپ سەنەمىن.
مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن, اسىرەسە اسسامبلەيامەن سىندارلى ديالوگ جانە سەنىمدى سەرىكتەستىك ورناتسا, العا قويعان مىندەتتىڭ بارلىعىن ورىنداي الامىز. ءبىز الاپات تاسقىن سالدارىن جويىپ, بارلىق سالادا تۇبەگەيلى وزگەرىس جاساۋدى جالعاستىرىپ جاتقان وسى بەتبۇرىستى ساتتە مۇنىڭ ءمان-ماڭىزى زور, – دەدى پرەزيدەنت.
سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرىپ, قيىن ساتتە ۇجىمداسىپ, شۇعىل جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنىپ كەلە جاتقانىمىزدى ايتقان مەملەكەت باسشىسى مۇنىڭ ءبارى – باعا جەتپەس تاجىريبە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەرتە مە, كەش پە, كەز كەلگەن مەملەكەت ءتۇرلى سىناققا تاپ بولۋى مۇمكىن. سونداي كەزدە ەل ومىرىندە كۇردەلى ءارى تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاسالادى. ءبىز دە وسىنداي جاڭعىرۋ جولىمەن ءجۇرىپ كەلەمىز. بۇعان دەيىن توقسانىنشى جىلداردىڭ تاۋقىمەتىن ءجيى ايتاتىن ەدىك. سول كەزدەگى قيىندىقتاردى قازىر كوپشىلىك ەسكە الا بەرمەيدى.
ەلىمىز كەيىنگى جىلدارى اسا كۇردەلى سىناقتاردىڭ تاعى ءبىر تاريحي كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر. بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا بۇل قيىندىقتىڭ ءبارىن جەڭەمىز. شىنىعىپ, شيراپ, بۇرىنعىدان دا مىقتى بولىپ شىعامىز.
اۋقىمدى سۋ تاسقىنى بولىپ جاتقان قازىرگىدەي ساتتەردە حالقىمىزدىڭ ۇجىمداسىپ, جۇمىلا ءبىلۋ قابىلەتى شىڭدالا تۇسەدى. ازاماتتاردىڭ ىنتىماعى مەن ءوزارا تىلەۋلەستىگى ايقىن كورىنەدى. مەملەكەتتىك اپپارات داعدارىسقا قارسى كۇرەستە زور تاجىريبە جيناقتايدى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جانە وزدەرىن بلوگەر سانايتىن كەيبىر ازاماتتار تابيعات اپاتىنا قاتىستى دۇربەلەڭ تۋدىرىپ, بايبالام سالۋ, بيلىكتى ورىنسىز ايىپتاۋ قوعامدى ورتاق ىسكە ۇيىستىرۋعا بوگەت بولاتىنىن, مەملەكەتتىك ورگاندار احۋالدى ۋىسىنان شىعارىپ الدى دەگەن جالعان ۇعىم قالىپتاستىراتىنىن تۇسىنۋگە ءتيىس.
مۇنداي ارەكەت الەۋمەتتىك كۇيزەلىس تۋدىرادى. ونىڭ سالدارى حالقىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى. سوندىقتان بيلىك وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن ادامدارعا زاڭ جۇزىندە شارا قولدانادى.
سونىمەن بىرگە بارلىق دەڭگەيدەگى بيلىك وكىلدەرى جۇرتشىلىقپەن, اسىرەسە بەدەلدى ءارى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى بەلسەندى ازاماتتارمەن تىعىز بايلانىستا بولۋى كەرەك. حالىقتىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسۋى, ەڭ باستىسى, جەدەل جانە دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا ءتيىس. قازىر مەملەكەت قوردالانىپ قالعان كوپتەگەن تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا ءماجبۇر. ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى مۇنى تۇسىنەدى, – دەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ ءبىر جاعىنان كوپتەگەن سالانى جانتالاسا رەتتەۋىنە, ەكىنشى جاعىنان, ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنا مىقتى نەگىز قالىپتاستىرۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
– اپاتتارعا قارسى كۇرەستىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋدى كوزدەيتىن كۇردەلى شارۋا شەشىمىن تابۋى كەرەك. سوندىقتان تابيعات اپاتتارىمەن كۇرەسەتىن پارمەندى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن عىلىمنىڭ ىقپالداستىعىن ءىس جۇزىندە قايتادان ءتۇزۋ قاجەت.
مەنىڭ تاپسىرماممەن تارازداعى قازاق گيدرومەليوراتسيا-قۇرىلىس ينستيتۋتى قايتا قۇرىلادى. سونداي-اق الماتىداعى سەيسمولوگيا ينستيتۋتىنىڭ الەۋەتى كۇشەيەدى. كليمات وزگەرىستەرىن زەرتتەپ, تەجەۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىلادى. سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىن باسقارۋ جۇيەسى, ونىڭ ىشىندە «قازسۋشار», «نۇرا توپتىق سۋ قۇبىرى» سياقتى كومپانيالار دا تۇگەل قايتا قۇرىلادى.
ەلدەگى بوگەتتەر مەن بوگەندەردىڭ بارلىعى دەرلىك وتكەن عاسىردىڭ 50-70 جىلدارى سالىنعان. زامان تالابىنا ساي سۋ قويمالارى تاپشى بولعاندىقتان, بيىلعى تاسقىننىڭ زاردابى ءتىپتى اۋىر بولدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ 11 ايماعىندا جاڭادان 20 بوگەن سالىنادى, تاعى 15-ىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. سوندا 134 ەلدى مەكەندى سۋ باسۋ قاتەرى ەداۋىر ازايادى.
سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا تاسقىننىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ سالدارىن ازايتۋ شارالارى قوسىلادى. بۇل شارالار حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنەدى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتامىز. ونىڭ ارنايى تەحنيكاسىنىڭ, تىكۇشاقتارى مەن ۇشاقتارىنىڭ سانىن كوبەيتەمىز. ۇلتتىق گيدروگەولوگيا قىزمەتى قايتا قۇرىلادى. بۇل قىزمەت جەراستى سۋ رەسۋرستارىن بارلاۋ جانە قورعاۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى.
قورشاعان ورتانىڭ جاي-كۇيىنە ءبارىمىز جاۋاپتىمىز, مۇنى ەستەن شىعارماۋ كەرەك. قوعامدا ەكولوگيا مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, تابيعاتتى ايالاۋ قاعيداسىن دارىپتەگەن ءجون, – دەدى بۇل جونىندە پرەزيدەنت.
«تازا قازاقستان» – مادەنيەتتىلىكتىڭ ولشەمى
پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق ناۋقانى ءوتىپ جاتىر. مۇنداي ءىس-شارالار سۋ تاسقىنى بولعان ايماقتاردا دا ۇيىمداستىرىلادى. مەملەكەت باسشىسى مۇنىڭ بىررەتتىك ءىس-شارا ەمەس ەكەنىن ەسكەرتتى.
– بارلىق وڭىردە اۋماقتاردى كوگالداندىرۋعا جانە تازالاۋعا كوپ كوڭىل ءبولۋ كەرەك. اركىم ورتاق ىسكە ۇلەس قوساتىن بولسا, ەلىمىز كوركەيە تۇسەدى. ءبىز قالالار مەن اۋىلداردى اباتتاندىرۋىمىز قاجەت. ءاربىر ءۇي, اۋلا, تۇرعىن ءۇي كەشەنى, ساياباق جانە باسقا دا نىساندار اكىمدەردىڭ دە, جۇرتشىلىقتىڭ دا نازارىنان تىس قالماۋعا ءتيىس. سالاماتتى ءارى جايلى ورتا قالىپتاستىرامىز دەسەك, ازاماتتار بارىنشا بەلسەندىلىك تانىتۋى كەرەك. بۇل جالپى ازاماتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ دەڭگەيىن, كەرەك دەسەڭىز ۇلتىمىزدىڭ كەلبەتىن كورسەتەدى.
قوعام مۇلكىنە زالال كەلتىرەتىن ادامداردى زاڭمەن جاۋاپقا تارتامىز. اكىمدەر ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ جەرگىلىكتى جولداردى جوندەۋگە كىرىسۋى قاجەت. بۇل جۇمىستار اكىمدەردىڭ قىزمەتىن باعالايتىن نەگىزگى ينديكاتورلار تىزىمىنە ەنگىزىلەدى.
تابيعات اپاتىن ەڭسەرەتىن كۇن الىس ەمەس. توپان سۋ كەتكەن سوڭ ودان زارداپ شەككەن ايماقتار قالپىنا كەلتىرىلەدى. بۇل – كۇردەلى ءارى جاۋاپتى جۇمىس. ەڭ الدىمەن, ازاماتتارعا شىعىندارىن وتەۋ ءۇشىن ءتيىستى وتەماقى تولەنەدى. ءۇي-جاي قۇرىلىسى باستالادى, باسپانا بەرىلەدى, ب ۇلىنگەن ينفراقۇرىلىم جوندەلەدى. پرەزيدەنت رەتىندە مەن بۇل جۇمىستارعا قارجى جۇمساۋدان ايانىپ قالمايمىن. مەن ءۇشىن, ەڭ باستىسى, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل قارجىنى نە ءۇشىن جىلدار بويى جيناپ كەلدىك؟ ونى قاجەتىمىزگە جاراتپاي, جاي عانا شەت مەملەكەتتەردىڭ باعالى قاعازدارىندا ۇستاۋ ءۇشىن جينادىق پا؟ جوق, بۇل – ازاماتتاردىڭ نەسىبەسى.
وسى قىرۋار جۇمىس وتە از ۋاقىتتا, ياعني جاز بەن كۇزدىڭ بەس-اق ايىندا اياقتالۋعا ءتيىس. بىراق ءبىز بىرلەسىپ, بۇل شارۋانى ابىرويىمەن اتقارىپ شىعامىز دەپ سەنەمىن.
الاپات تاسقىننىڭ كەسىرىنەن مىڭداعان ادام مال-مۇلكىنەن ايىرىلىپ, تابىسسىز قالدى. سوندىقتان مەملەكەت ازاماتتاردى قولداۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداپ جاتىر. زارداپ شەككەن ءار شاڭىراققا بىررەتتىك كومەك بەرىلەدى. بۇدان بولەك, شىعىندى ساناعاننان كەيىن جويىلعان نەمەسە زاقىمدالعان م ۇلىك ءۇشىن دە وتەماقى بەرىلەدى. مەملەكەت ب ۇلىنگەن باسپانالاردى جوندەيدى, قيراپ قالعان ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭاسىن سالادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت وزەن جاعاسىنا ءۇي سالۋ قاۋىپتى, ونى قايتادان سۋ شايىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتىپ, قۇرىلىس سالاتىن جەردى تاڭداعاندا ەلدى مەكەننىڭ گيدرولوگيالىق جانە گەوگرافيالىق ەرەكشەلىگىن قاپەردە ۇستاۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى.
– اكىمدىكتەر ءتيىستى ەرەجە تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋعا جانە ازاماتتارعا تۇرعىلىقتى جەرىنەن كوشۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسىندىرۋگە ءتيىس. تۇرعىنداردىڭ ءومىرى مەن مۇلكىن قاۋىپتى جاعدايدا قالدىرۋعا بولمايدى.
الداعى اۋقىمدى قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرتقا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ازاماتتار ەكونوميكالىق الەۋەتى زور جانە ەكولوگيالىق احۋالى جاقسى ەلدى مەكەندەردەن باسپانا الىپ نەمەسە ءۇي سالىپ, قونىس اۋدارا الادى.
قاۋىپتى جەردە ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردى كوشىرۋ تۋرالى شەشىم تاسقىن سۋدان زارداپ شەككەن ءاربىر وتباسىنىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, جان-جاقتى ويلاستىرىپ قابىلدانادى. بۇل رەتتە ەشقانداي ماجبۇرلەۋگە, كۇشتەۋگە جول بەرىلمەيدى.
ءۇيىن ءوز كۇشىمەن قالپىنا كەلتىرەمىن دەگەن ازاماتتارعا وتەماقى تولەۋدىڭ بولەك جولدارى قاراستىرىلادى. ەڭ باستىسى, قاراجات باسپانانى جوندەۋگە جۇمسالۋى كەرەك. شىعىندى وتەۋ جانە م ۇلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى ءوتىنىم بەرۋ ۇدەرىسى تسيفرلىق فورماتتا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل جونىندە ۇكىمەتكە ارنايى تاپسىرما بەرىلدى.
ءاربىر ەلدى مەكەن جۇرتقا جاردەم بەرۋگە نيەت بىلدىرگەن ءىرى كاسىپكەرلەرگە بەكىتىلىپ بەرىلەدى. سوندا ولار وزدەرى بولگەن قارجىنىڭ قايدا جۇمسالىپ جاتقانىن ناقتى كورە الادى. تۇرعىن ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن ءوزىم جەكە باقىلاۋعا الامىن.
قارعىن سۋدان زارداپ شەككەن ادامداردىڭ نەسيەسىن تولەۋ مەرزىمى ءۇش ايعا دەيىن شەگەرىلەدى. سونداي-اق توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى تولەم ۋاقىتىن وتكىزىپ العان بورىشكەرلەرگە ايىپپۇل جانە ءوسىمپۇل سالىنبايدى.
بۇدان بولەك, مەملەكەت تابيعات اپاتىنان زارداپ شەككەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە, سۋ شايىپ كەتكەن اۋداندارداعى شارۋالارعا قولداۋ كورسەتەدى.
اتاپ ايتقاندا, وسى وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلەر مەن شارۋالاردىڭ نەسيەسىنە جانە ليزينگ تولەمدەرىنە قاتىستى پايىزدىق ءوسىمدى تولەۋ مەرزىمى كەيىنگە شەگەرىلەدى. سونداي-اق ەگىس ناۋقانىن ۋاقتىلى جانە ويداعىداي وتكىزۋ ءۇشىن ديقاندارعا قاجەتتى كومەك بەرىلەدى. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن: وسى قيىن-قىستاۋ كەزدە ەشكىم ەسكەرۋسىز قالمايدى. مەملەكەت بارلىق مىندەتتەمەسىن تولىق ورىندايدى, – دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى الداعى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ مۇلكىن ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىنە جان-جاقتى توقتالدى. «دامىعان ەلدەردە الاپات اپاتتان كەلگەن شىعىننىڭ باسىم بولىگىن ساقتاندىرۋ كومپانيالارى ءوز موينىنا الادى. ارينە, ول ءۇشىن ەكونوميكا مەن قارجى جۇيەسىن ودان ءارى دامىتىپ, قوعامدا ءتيىستى مادەنيەت قالىپتاستىرۋ كەرەك», دەگەن پرەزيدەنت بۇل ماسەلەمەن ۇكىمەت اينالىسۋى كەرەك ەكەن اتاپ ءوتتى.
– حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى بولىپ قالا بەرەدى. ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ تۇجىرىمداماسى – قۇر ءسوز ەمەس, ناقتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارۋا. ول ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدانىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە ۇدايى جول اشىلىپ جاتىر. مىسالى, مەنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىنداعى 4 ينفراقۇرىلىمدىق باستامامنىڭ اياسىندا 1 مامىردان باستاپ «ناۋرىز» اتتى جاڭا يپوتەكا باعدارلاماسى ىسكە قوسىلادى. ونى ىسكە اسىرۋعا 8 جىل ىشىندە 1,7 تريلليون تەڭگە جۇمسالادى. ناتيجەسىندە, 70 مىڭعا جۋىق وتباسى باسپانالى بولادى, – دەدى پرەزيدەنت.
ورلەۋ, جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باسامىز
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ەلىمىز سوڭعى جىلدارى اسا كۇردەلى سىناقتاردىڭ تاعى ءبىر تاريحي كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتقانىن ايتىپ, بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا بۇل قيىندىقتىڭ ءبارىن جەڭەتىنىمىزگە, شىنىعىپ, شيراپ, بۇرىنعىدان دا مىقتى بولىپ شىعاتىنىمىزعا سەنىم ءبىلدىردى.
– قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ساقتاۋ – ەڭ باستى مىندەت. ءبىز قوعامعا ىرىتكى سالاتىن ءاربىر ارەكەتكە توسقاۋىل قويامىز. مەن بۇرىن دا ايتقانمىن, قازاقتىڭ مەملەكەتتىگىنە قارسى كەيبىر تەرىس پيعىلدى ادامدار قاراپ وتىرمايدى. «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتە» دەگەن. ولار قوعام ىشىنە ىرىتكى سالۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىدە ءتۇرلى قيتۇرقى ارەكەتتەرگە باراتىنى انىق. ءبىر سوزبەن ايتساق, حالىق اراسىندا جالعان مالىمەت تاراتادى. سوندىقتان ءبارىمىز كەز كەلگەن اقپاراتقا سىن كوزبەن قاراپ, تەك رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنۋىمىز قاجەت.
جۇرتىمىز ەل تاعدىرى سىنعا تۇسكەن ساتتە قايسارلىق تانىتىپ, ىنتىماعىن ساقتاي بىلگەن. جاناشىرلىق, تىلەۋلەستىك سياقتى ادامي قاسيەتتەردى بارىنەن بيىك قويعان.
ءبىز تاريحتىڭ تاعى ءبىر سىناعىنان ءوتىپ جاتىرمىز. بىرنەشە اپتا بويى حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن تاباندىلىعى جانە تەڭدەسسىز تابيعات اپاتىن ابىرويمەن ەڭسەرۋ قابىلەتى سىنعا تۇسۋدە.
كەز كەلگەن داعدارىس ءبىز ءۇشىن سىناق قانا ەمەس. ول ارقايسىمىزدىڭ بويىمىزدا بۇعىپ جاتقان كۇش-قۋاتىمىز بەن قارىم-قابىلەتىمىزدى اشىپ, تىڭ مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن نارسەنىڭ ءبارى ەرتە مە, كەش پە, تاريح قويناۋىنا ەنىپ, كەلمەسكە كەتەدى. ەندەشە, قازىرگى تابيعات اپاتى بايبالامعا سالىپ, ومىردەن تۇڭىلەتىندەي نارسە ەمەس. ءوسىپ-وركەندەۋ جولىندا ءتۇرلى كەدەرگى كەزدەسەدى. بىراق ونىڭ ارتىنان جاقسىلىق كەلەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت بۇل الاپات تاسقىن ءبىز ءۇشىن جالعان جەتىستىككە الدانىپ, «زايا كەتكەن كەزەڭنەن» اجىرايتىن جولايرىق بولۋعا ءتيىس ەكەنىن دە ايتتى. «قازاقتا «الپىس كۇن تاسىعان داريا التى كۇندە قايتادى» دەگەن ءسوز بار. كوپ ۇزاماي قارعىن سۋ كەتىپ, جۇرت كۇندەلىكتى ومىرگە ورالادى. ء«ار قيىندىقتىڭ قايىرى بار» دەيدى حالقىمىز», دەدى بۇل جايىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ.
– بىرىنشىدەن, تاسقىن كەزىندە ەل بىرلىگى نىعايا ءتۇستى. ارقاداعى اعايىنعا, جايىقتاعى جۇرتقا بۇكىل قازاقستان حالقى كومەكتەسۋگە ۇمتىلدى. اپات ايماعىندا تۇراتىن ادامدار بارشا وتانداسىمىزدىڭ شىنايى جاناشىرلىعىن سەزىندى.
ەكىنشىدەن, ەلدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ەشكىم قيىندىقتىڭ كەلۋىن كۇتىپ وتىرمايتىنى انىق. دەگەنمەن مۇنداي اپاتتار ءبىراز شارۋانى شۇعىل قولعا الۋعا سەبەپكەر بولادى. تاسقىن اياقتالعان سوڭ كەيبىر اۋىلدار تىڭ جەرگە قونىستانىپ, جاڭادان بوي كوتەرەدى. جول سالىنادى, سۋ تارتىلادى. اۋىلدارىمىز مۇلدە جاڭا كەلبەتكە يە بولادى.
جالپى, الەمدەگى ۇلكەن داعدارىستاردىڭ قارقىندى دامۋعا جول اشاتىنى بەلگىلى. قازىرگى الاپات تاسقىن دا, تۇپتەپ كەلگەندە, ەلىمىزگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. سىن ساعاتتا جۇدىرىقتاي جۇمىلعان جۇرتىمىز وسى قالپىندا ورلەۋ, جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باسادى. ءبارى دە جاقسى بولادى.
ءبارىمىز – ءبىر ەلدىڭ ازاماتىمىز. تاريح توعىستىرعان تاعدىرىمىز – ءبىر, سەنىممەن قادام باساتىن كەلەشەگىمىز – ءبىر. ءبىز ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ءاردايىم بابالار اماناتىنا ادال بولامىز. قاسيەتتى قارا شاڭىراعىمىز – قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعىن بىرگە جاسايمىز. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ايقىن, بۇل – ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ.
مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋدى پرەزيدەنت رەتىندەگى ەڭ باستى مىندەتىم دەپ سانايمىن. وسى قاستەرلى مىندەت ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جانە بەلسەندى ءارى سىندارلى سىرتقى ساياسات جۇرگىزۋ ارقىلى عانا ورىندالادى.
بيىك ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى كەدەرگىدەن وتەمىز, بارلىق قيىندىقتى جەڭەمىز. اۋقىمدى مىندەتتەردى ورىندايمىز. ءبىز ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى مەن باعىت-باعدارىنان اينىمايمىز. مەملەكەتتىلىگىمىزدى نىعايتىپ, تاۋەلسىزدىك تۋىن ءاردايىم بيىك ۇستايمىز. مەن بۇعان نىق سەنەمىن جانە سول ءۇشىن ءبارىن جاسايمىن. بۇل – مەنىڭ پرەزيدەنتتىك ءارى پەرزەنتتىك پارىزىم, – دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى.
سالتاناتتى جيىندا رەسپۋبليكالىق تاجىك ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى اكبارجون يسمايلوۆ, قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان كورەيلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى يۋري شين, «اسسامبلەيا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى تيمۋر جۇمىرباەۆ, قاراعاندى وبلىسىنداعى «اسسامبلەيا جاستارى» ۇيىمى وكىلدىگىنىڭ توراعاسى الەكساندر ۋرماشوۆ, جەتىسۋ وبلىسىنداعى دوستىق ءۇيىنىڭ ديرەكتورى رۋفينا ۋسانوۆا ءسوز سويلەدى.
سونىمەن قاتار قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن حالىقتار اراسىندا بەيبiتشiلiكتi, دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا سiڭiرگەن ەڭبەگi ءۇشiن بىرقاتار ازاماتقا مەملەكەتتىك ناگرادالار تاپسىرىلدى.
اتاپ ايتقاندا, ءىى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن استانا قالاسى قايىربەكوۆ اتىنداعى №2 مەكتەپ مۇعالىمى ەليزاۆەتا شنايدەر, «ەل بىرلىگى» وردەنىمەن «قازاقستان ۋكرايندارىنىڭ راداسى» بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى يۋري تيموششەنكو, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۋرات احماديەۆ, «دۋستليك» قازاقستان وزبەكتەرىنىڭ ەتنومادەني قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى حاسان شاريپوۆ, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ستەپنوگورسك بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى نيكولاي دۋراچەنكو, اتىراۋ قالالىق №3 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ مۇعالىمى تاتيانا ليۋبينا, «شاپاعات» مەدالىمەن وسكەمەن مەتاللۋرگيا كەشەنى مىرىش زاۋىتىنىڭ كۇيدىرۋشىسى سەرگەي پاناسيۋك, ۇلىتاۋ وبلىسى قوجامقۇلوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ اككومپانياتورى اركادي پوبەدينسكي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ بولىمشە كومانديرى كيريلل پونومارەنكو, اقمولا وبلىسى ارايلى اۋىلى ورتا مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى اناستاسيا يرۋباەۆا ماراپاتتالدى.
بۇعان قوسا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى شىعىس قازاقستان وبلىسى عىلىمي-ەكسپەرتتىك توبىنىڭ توراعاسى نەللي كراسنوباەۆاعا, قاراعاندى وبلىسىنداعى «اسسامبلەيا جاستارى» وكىلدىگىنىڭ توراعاسى الەكساندر ۋرماشوۆقا, جەتىسۋ وبلىسى «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەسىنىڭ باسشىسى رۋفينا ۋسانوۆاعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ العىسى جاريالاندى.
