سولتۇستىكتەگى سالاماتتى اۋىلدار

بۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن بۇل اۋىل كەزىندە جۇزدەن ارتىق ءتۇتىنى بار ىرگەلى ەل ەدى. قازىر جاستاردىڭ كوبى قالالىق جەرلەردە جۇمىس ىستەۋدى مۇرات تۇتىپ, كوشىپ كەتكەن. بالا-شاعاسى قالادا بولعان سوڭ, ارتتا قالعان ءبىراز تۇرعىن دا سولاي قاراي جىلجىعان. قازىر بۇل اۋىلدا 88 جانى بار 27 شاڭىراق قانا قالىپتى. مەكتەپ ءۇيى جابىلعان. الايدا اۋىلدا باتالى اقساقالدار بار. سولاردىڭ شەشىمىمەن كەيىنگى ون شاقتى جىلدا «اۋىلدا ىشىمدىك ىشىلمەسىن, دۇكەندە دە ساتىلماسىن» دەگەن شەشىم قابىلدانعان.

«سول شەشىم ىسكە اسقاننان بەرى كەيىنگى جەتى جىلدا بۇل اۋىلدا بىردە-ءبىر قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن ەمەس», دەيدى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور قانات جانعارين.

«اۋىل حالقى ءتارتىپتى, ورتاق ماسەلە تۋىنداسا, بىرىگىپ شەشۋگە تىرىسادى. ءبىر-بىرىنە جاناشىر. بيىلعى قالىڭ قاردا جول ارشۋ, بوراندا باتىپ قالعان جاندار بولسا, كومەك قولىن سوزۋ سياقتى جۇمىستاردا ەشكىم دە ىركىلىپ قالعان جوق. مەن اۋىل تۇرعىندارىنا سول ءۇشىن ريزامىن», دەيدى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى بولات بەيسەنباەۆ.

قازىر اۋىلداعى جالعىز ماسەلە – ينتەرنەت الاياقتارعا الدانىپ قالماۋ. ۋچاسكەلىك ينسپەكتور بۇل ماسەلە تۋرالى ۇنەمى ايتىپ, تۇرعىنداردى قۇلاقتاندىرىپ جۇرگەن كورىنەدى.

ىشىمدىكتەن باس تارتقان اۋىلدار ەسىلمەن كورشىلەس ايىرتاۋ اۋدانىندا دا بار. مۇنداعى قاراساي, بىرلەستىك اۋىلدارىنىڭ اقساقالدارى دا وسىنداي باستاما كوتەرىپ, قازىر اۋىلدا بار­لىق توي-تومالاق اراق-شاراپسىز وتكىزىلەدى. وسىعان وراي بيە ساۋىپ, قىمىز اشىتاتىن وتباسىلار دا كوبەيگەن. كەز كەلگەن قوناققا ادال سۋسىن ۇسىنعانداردى جولاۋشىلار دا سىيلاپ, قۇرمەت كورسە­تەدى. قاراساي اۋلىنا قارايتىن ارىقبالىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى ابىلاي رامازانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل اۋىلدا دا كەيىنگى 7-8 جىلدا بىردە-ءبىر قىلمىس تىركەلمەگەن.

ءبىر قىزىعى, ءسپيرتتى ىشىمدىكتەن باس تارتۋدى وبلىستا العاشقى بولىپ باستاعان اۋىل – تايىنشا اۋدانىندا ورنالاسقان تەڭدىك اۋلى. تەڭدىكتىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەردە وزگە ەتنوس وكىلدەرى كوپ تۇرادى, سوعان قاراماي العاشقى بولىپ, وسىدان 22 جىل بۇرىن اراق-شاراپتان باس تارتۋ تۋرالى باس­تاما كوتەرگەن. اۋىلدا 2002 جىلى كوك كۇمبەزدى مەشىت تۇرعىزىلعان. سول جىلى اۋىل اقساقالى ورىنباي قاجىنىڭ باستاماسىمەن اۋىل تۇرعىندارى ءبىراۋىزدان ءسپيرتتى ىشىمدىكتەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. سودان بەرى بۇل اۋىل­دا ءتۇرلى قىلمىس تۇگىلى, ورىنسىز ايعاي, دورەكى سوزدەر دە ايتىلعان ەمەس. اۋىل تۇر­­عىندارىنىڭ اراسىندا موڭعوليادان كوشىپ كەلگەن قانداستار, «وڭتۇستىكتەن – سولتۇستىككە» باستاماسىمەن قونىس اۋدارعان اعايىندار دا بار. قازىر اۋىلدا 85 ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان 300-دەن ارتىق تۇرعىن بار.

جەرگىلىكتى كاسىپكەر اقان ءالجان اۋىلعا, اكىمشىلىككە, مەكتەپكە كومەگىن كورسەتىپ كەلەدى. شەتتەن كەلگەن كىسىلەرگە ءۇي بەرىپ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى.

«كوشىپ كەلگەندەرگە اۋىلدا ىشىمدىك ىشىلمەيتىنىن بىردەن ەسكەرتەمىز», دەيدى اۋىل اكىمى ەرجان قاسقۇلاقوۆ. بۇل اۋىل وبلىس ورتالىعىنان الىس, 200 شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقان. الايدا تۇرمىسى ءتاۋىر, حالىق مال, ەگىن وسىرۋمەن اينالىسادى. دۇكەندەرىندە ءسپيرتتى ىشىمدىكتىڭ اۋىر تۇرلەرى تۇگىلى سىرا, شاراپ سياقتى جەڭىلدەرى دە ساتىلمايدى. بارلىق مەرەكە مەن توي-تومالاقتا تەك قىمىز, شىرىن سۋسىنى پايدالانىلادى.

بۇل اۋىلدار تەگىس قازاق قونىستانعان اۋىلدار بولسا, ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنداعى تاحتابرود اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن كوۆىلنوە اۋلىندا قازاقتارمەن قاتار باسقا ەتنوس وكىلدەرى دە كوپ تۇرادى. بۇل اۋىل دا ءسپيرتتى ىشىمدىكتەردەن باس تارتىپ, ونى وزدەرى عانا تۇتىنباي, دۇكەندەرىندە دە ساتقىزبايدى. اۋىلدى ۇستاپ وتىرعان «اقسەلەۋ» جشس باسشىسى سەرىك مولداحمەتوۆ بۇل باستامانى 16 جىل بۇرىن كوتەرگەن ەكەن, ونى تۇرعىندار تەگىس قولداپ, قازىر ەشكىم بۇل اۋىلدا اۋزىنا اراق المايدى. «سونىڭ ارقاسىندا ءتارتىپ بار, ەشقانداي ۇرلىق, ۇرىس-كەرىس, توبەلەس مۇندا بولمايدى. ەڭبەك ءتارتىبى دە بۇزىلمايدى», دەيدى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور داۋلەت مولداحمەتوۆ.

ء«بىز ءتىپتى زاتتارىمىزدى دا ەسىك الدىنا تاستاپ كەتە بەرەمىز, ەشكىم ۇرلىق جاسامايدى», دەيدى اۋىل تۇرعىنى سۆەتلانا گونچارەنكو ماقتانىشپەن.

«بىرلىك بار جەردە – بەرەكە بار». اۋىل تۇرعىندارى «اقسەلەۋ» جشس-نا رازى. مەكتەپتە بالالارعا ءبىر مەزگىل ىس­تىق تاماقتى تەگىن بەرەدى. نان 90 تەڭگە, اۋىلدا اسحانا, مونشا بار. بارلىق ۇيلەر­گە سۋ تارتىلعان. سوندىقتان دا بولار اۋىلعا كوشىپ كەلگىسى كەلەتىندەر كوپ كورىنەدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى