ءبىلىمنىڭ باستى شارتى – ىنتىماقتاستىق. ءوز ىشىمىزدە ءتۇرلى ۋنيۆەرسيتەت, عىلىمي ورتالىق, مادەني ورتامەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ, شەتەلگە ۇتقىرلىق بايلانىسپەن شىعۋ, الەمنىڭ مىقتى ءبىلىم-عىلىم ورتالىعىندا وقۋ نەمەسە تاعىلىمدامادان ءوتۋ – نەگىزگى جول وسى بولۋعا كەرەك. ەندىگى ماسەلە – مۇنى ساپالاندىرۋدا جانە قالىپتاسقان داستۇرمەن ۇيلەستىرۋدە. قازىرگى ۋاقىت ءوز بەتىمەن ءبىلىم الۋدى, ونلاين (قاشىقتان) ءبىلىم ىزدەۋدى قولدايدى. باستى شارت – ءوز دەڭگەيىڭدى, ءوز قابىلەتىڭدى باعالاي ءبىلۋ. تسيفرلىق الەمدە اداسپاۋ, قيىننان جول تابۋ.
ماڭىزدى باسىمدىق – ارالاس ءبىلىم الۋدى جولعا قويۋ. تەحنيكالىق باعىتتاعىلار ەكونوميكالىق ءبىلىمدى, گۋمانيتارلىق باعىتتاعىلار تەحنولوگيالىق نەمەسە ءىت ءبىلىمدى قوسا مەڭگەرۋ – بۇگىنگى زاماننىڭ سۇرانىمى. لوندوننىڭ يمپەريالىق كوللەدجى «بولاشاق ارالاس بىلىمدە» دەگەن قورىتىندى جاساپ وتىر.
بىلىمدەگى يكەمدى جۇيە مەن وقىتۋ, وقۋداعى شىعارماشىل ىزدەنىستەر دە – جاڭا زامان تالابى. وسى كۇنى كومپيۋتەر, سمارتفون – كوزى اشىق جاستىڭ قالامى مەن كىتابى. ونىڭ مۇمكىندىگىن نەشە پايىز مەڭگەرىپ ءجۇرمىز؟ 30-40, ءتىپتى 60 پايىز شىعار. ءبىزدىڭ قولىمىزدا وتە اقىلدى قۇرالدار بولۋى كەرەك. مىسالى, مىنا كوكتەمگى سەل مەن تاسقىندى بولجاي الدىق پا؟ نەمەسە قازىر دنك دەڭگەيىندەگى زەرتتەۋلەر – الىپپە سياقتى بولىپ قالدى. قازاقستاننىڭ سۋپەركومپيۋتەرلەرى وسىنى جانە باسقانى «جاڭعاقتاي شاعا ءبىلۋى» كەرەك.
ءۇزىلىسسىز ءبىلىم ءبارىمىز ءۇشىن كەرەك. جاستارعا دا, ۇلكەندەرگە دە. قازىر «نانو-دەڭگەي» دەگەن ۇعىم شىقتى. ءمانى – كەرەكتى ءبىلىمنىڭ قاجەتىن تەز اڭعارىپ, ونى از ۋاقىتتا مەڭگەرۋ.
وكىنىشكە قاراي, ءبىز (جانە تمد) ۋنيۆەرسيتەت پەن ينستيتۋتتىڭ قادىرىن كەتىرىپ الدىق. جوعارى مەكتەپ – جاي «ديپلوم» ەمەس, «عىلىم» دەگەن ءسوز.
الەم عىلىمى قازىر نەگە باس قاتىرىپ جاتقانىن بىلگەن ورىندى. «ميدىڭ كوننەكتوميكاسى» دەگەن پروبلەما بار. بۇل نەيرو-عىلىم دەۋگە بولادى. ءمانى – نەيرو-حيميا, نەيرو-فيزيكا, نەيرو-بيولوگيا دەڭگەيىندە ادام ميىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ. «كوننەكتوم» – ميدىڭ تولىق جۇيەسى. بۇل – سان عىلىمنىڭ تۇيىسكەن جەرى. «استروحيميا» دەگەن سالا پايدا بولىپ كەلە جاتىر. بۇل جەردەگى جانە اسپان دەنەلەرىندەگى بارشا قوزعالىس توركىنىن زەرتتەيدى. كوسموستاعى جۇلدىزدار كەڭىستىگىندەگى ورگانيكالىق مولەكۋلالاردى ىزدەستىرەدى. «ادامزات قالاي پايدا بولدى؟» دەگەن سۇراققا جاڭا جاۋاپ تابادى. «نەيترينو فيزيكاسى» دەگەن دە جاڭا سالا قاز-قاز تۇرىپ جاتىر. قازىر «ۇلكەن اندروندى كوللايدەر» (عارىشتىق تەحنولوگيا) جۇمىسقا كىرىستى. ەندى اقش پەن رەسەيدىڭ عارىشتىق باسەكەسى ارتتا قالدى. نەيترينو بۇكىلالەمدىك تارتىلىس كۇشىن جاڭا قىرىنان ءتۇسىندىرىپ بەرمەك.
«جىلۋ قۋاتىن ساقتاۋ جۇيەسى». مۇنىمەن الەمنىڭ وزىق عالىمدارى ءبىر ۇجىمداي اينالىسىپ جاتىر. مىسالى, بىزدە وتكەن ەكسپو-دا تانىستىرىلعان جاسىل ەنەرگيا نەمەسە كۇن قۋاتىن جاز ايلارىندا جيناپ, قىس ايلارىندا پايدالانۋ – وسى عىلىمي باعىتتىڭ زەرتتەۋ نىساناسى.
ءۇي نەمەسە تۇرمىس روبوتتارى. بۇل سالانىڭ بولاشاعى – قولىمىزداعى سمارتفوننىڭ قاجەتتىلىگىندەي جانە يكەمدىلىگىندەي بولعالى تۇر. مۇنىڭ ارعى-بەرگى جاعىندا كەشەندى تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى بار. تۇرمىستاعى, وندىرىستەگى, جۇمىستاعى, مەملەكەتتىك قۇرىلىمداعى, بيزنەستەگى تسيفرلاندىرۋ تەك عىلىم كۇشىمەن جۇزەگە اسادى. جاساندى ينتەللەكت – ءارى ىرگەلى, ءارى قولدانبالى عىلىم نىساناسىنا اينالدى. «Z», «ا» ۇرپاقپەن ىمداسىپ ەمەس, شىنداسىپ سويلەسۋ, ەڭ قيىنى – قۇندىلىقتاردى بىرلەسە ءسىڭىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل دا – عىلىمعا بايلاۋلى قادام.
ءبىز وسى عاسىر باسىنداعى ءۇشىنشى وندىرىستىك توڭكەرىستى – اقپاراتتىق تەحنولوگيا, ينتەرنەت زامانى دەپ بەلگىلەسەك, ەندى ءتورتىنشى وندىرىستىك توڭكەرىس – كيبەرفيزيكالىق جۇيەنى ءوندىرىستىڭ بار سالاسىنا, ادامنىڭ تۇرمىسى مەن يگىلىگىنە دەيىن ەنگىزۋ ءجۇرىپ جاتقانى ءمالىم.
اتا-بابامىز ءبىلىمدى ازاماتتى, كىتاپ اتاۋلىنى ايرىقشا قادىرلەگەن. ەۋروپا باعىتتا 1841 جىلعى جاڭگىر حان مەكتەبىنەن 1918 جىلعى اباي اتىنداعى قازپي-ءدىڭ باستاۋىنا دەيىنگى جول – ىبىراي, شوقان, اباي, الاش زيالىلارى ۇلت ءبىلىمىن ساپالاندىرعان كەزەڭ. باستاپقى «مولدا بول!», كەيىنگى «مۇعالىم (مۇعالىم) بول!» دەگەن باتانىڭ استارىندا اعارتۋشىلىق وي جاتىر. سوڭعىسىنىڭ وزەگىندە «عالىم» تۇر. مۇعالىمنىڭ حح عاسىر باسىنداعى ءرامىزى – احمەت بايتۇرسىن ۇلى بولسا, عىلىمدى تەمىرقازىق ەتكەن 50-60 جىلدارداعى ءرامىزى – قانىش ساتباەۆ. بۇل تۇلعالاردىڭ قارىم-قاتىناسى ۇستاز بەن شاكىرتتەي ەكەنى ايدان انىق.
دانا قايراتكەر ءاليحان بوكەيحان: «كۇش-قۋاتىن يگىلىك جولىنا جۇمساعان جۇرت تارقى ەتۋ جاعىنا شىعادى» دەيدى. مۇنداعى «تارقى» («تاراققين» ياكي ەۋروپا قارپىندە «تەراككي» – ارابشا ءوسۋ) – پروگرەسس ياعني عىلىم دەگەن ءسوز. ارادا عاسىردان استام ۋاقىت وتسە دە وسى ۇستانىم ءالى كوكەيكەستى.
