ديماش احمەت ۇلى بىلاي جازادى: ء«بىز ورتالىق كوميتەتتىڭ تاپسىرماسىمەن قىزىلوردا وبلىسىنا باردىق. ءبورىباي سۋ ارناسىنىڭ باس جاعىندا وتە قاتەرلى اپات ورىن العان ەدى: بوگەتتى بۇزىپ وتكەن كوكتەمگى ەرىگەن قار سۋى قىزىلوردانى باسىپ قالۋ جانە ورتالىق پەن ورتا ازيا اراسىنداعى تەمىرجول قاتىناسىن ءۇزۋ قاۋپىن تۋعىزعان ەدى.
بۇزىلعان جەردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ۇلكەن كۇش جۇمىلدىرىلدى. بۇل جۇمىستار مەنىڭ جەتەكشىلىگىممەن جۇرگىزىلدى. تاشكەنت پەن الماتىدان گيدروتەحنيكتەر جانە اسكەري بولىنىستەر تارتىلدى.
الايدا اسكەري قىزمەتكەرلەر مەن تەمىرجولشىلار قانشا تىرىسسا دا, تاسقىن سۋدىڭ بۇزىپ وتكەن جەرىن بىتەي المادى. سودان ءبىر كۇنى ماعان جاسى ۇلعايعان ءبىر قاريا كەلىپ:
– تەككە اۋرەلەنبەڭدەر! سۋدى بوگەۋ ءۇشىن «قارابۋرا» ءادىسىن قولدانۋ قاجەت, – دەدى (كىتاپتا ورىس تىلىندە «كارابۋرى» دەپ جازىلعان – ە.ز.)
– «قارابۋرا» دەگەن نە؟ – دەپ سۇرادىم مەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, جەرگە ۇزىندىعى 15-20 مەتر ارقاندى تارتىپ, ۇستىنە قامىس, سابان, توپىراق توسەپ, ونى تىعىزداپ وراۋ كەرەك. سوسىن وسى ورامدارمەن تاسقىننىڭ جولىن بوگەۋ قاجەت. بارى وسى عانا.
– باسەكە, ماعان بەس-ون سارباز بەرىڭىز, مەن ءوزىم-اق ىستەيمىن, – دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا قاريا.
«قارابۋرا» ءادىسىن قولدانۋ ارقاسىندا سول كۇنى سۋ بۇزىپ وتكەن جەر تولىقتاي بىتەلدى. كەيىن بىلگەنىمدەي, ءامىر تەمىر زامانىندا بۇل حالىقتىق ءادىس بوگەت جاساۋ جانە وزەندەردى توقتاتۋ ءۇشىن قولدانىلىپتى. اپاتتىڭ بەتى قايتقان سوڭ, ول تۋرالى مالەنكوۆقا حابارلاندى.
سوندا ماعان مىناداي وي كەلدى: ءبىز زاماناۋي تەحنيكانىڭ الاپات كۇشى مەن ينجەنەرلىك شەشىمدەرگە يەك ارتامىز دا, حالىق دانالىعى مەن ونىڭ ۇلى تاريحي تاجىريبەسىنە تىم نەمقۇرايدى قارايدى ەكەنبىز. ءوزىمىز كورگەندەي, قاراپايىم عانا ءبىر قاريا بارلىق اسكەري باتالوندار مەن ونداعان ءىرى مامان جاساي الماعان ءىستى جالعىز ءوزى جايپاپ تاستادى. كورسەتكەن عىلىمىڭىز ءۇشىن راحمەت, اقساقال!..»
تاياۋ كۇندەرى ەلىمىزدىڭ ونداعان وڭىرىندە سۋ تاسقىنى باستالعاندا قوناەۆتىڭ كىتابىنان وقىعان وسى ءادىس بىردەن ەسىمە ءتۇستى. الەۋمەتتىك جەلىگە ارنايى پوست جازىپ, سۇراپ كورىپ ەدىم, مۇنداي ءادىستىڭ بارىنان حاباردار ادام تابىلا قويمادى. سودان ينتەرنەتتى اقتارىپ كوردىم. ول جەردە دە «قارابۋرا» تۋرالى مالىمەت جوقتىڭ قاسى. دەگەنمەن ورىسشا سايتتاردان از-ماز دەرەكتەر تاپتىق.
«Hydrotehnik.com» سايتىنداعى مالىمەتكە كوز جۇگىرتسەك, قارابۋرا – تال مەن قامىستان وراپ جاسالاتىن اۋىر فاشينانىڭ ايرىقشا ءتۇرى. نەگىزىنەن ورتالىق ازيا حالىقتارى كوپ قولدانعان ءادىس. قارابۋرانىڭ ۇزىندىعى 6-7 مەتر, ديامەترى 0,7-1 مەتر بولادى.
سۋرەتتەن كورىپ وتىرعانداي, ونى جاساۋ ءۇشىن الدىمەن تەگىس جەرگە ءار 0,7 مەتر سايىن جىپتەردى نەمەسە ارقانداردى كەرەدى دە, ونىڭ ۇستىنە قالىڭدىعىن 20-25 ەتىپ شىبىقتاردى توسەيدى. سوسىن ونىڭ ۇستىنە 5-10 سم سابان, ودان كەيىن قالىڭدىعى 10-25 سم ەتىپ ىرىلەۋ قيىرشىق تاستاردى توسەپ شىعادى. سودان سوڭ ونى دوڭگەلەكتەپ وراپ, جىپپەن تارتىپ بايلايدى. مىنە, قارابۋرا دايىن. ەگەر شىبىق, سابان, قيىرشىق تاس بولماسا, ولاردىڭ ورنىنا قامىس, شىم نەمەسە توپىراقتى پايدالانۋعا دا بولادى.
دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەستەلىگىنەن كورگەنىمىزدەي, بۇل كونە ءادىس زاماناۋي تەحنيكانىڭ كۇشى جەتپەيتىن تاسقىندى بوگەۋگە دە قاۋقارلى ەكەن. ەندەشە, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا نازار اۋدارارلىق دۇنيە. بىراق ونىڭ جاسالۋ جولىن جەتكىلىكتى بىلەتىن ادامدار بار ما؟ ەگەر بار بولسا, كوكتەمگى قارعىن سۋدىڭ الدىن الىپ, بەتىن قايتارۋ ءۇشىن قولدانۋعا ابدەن بولار ەدى. «جاڭاشىلدىق – ۇمىتىلعان ەسكى ءداستۇر» دەگەن ءسوز بار. «قارابۋرانى» دا زامان ىڭعايىنا ساي نەگە جاڭعىرتپاسقا؟
سۋرەتتە: «قارابۋرانى» دايىنداۋ جولى:
1 – قادا
2 – قيىرشىق تاستار
3 – شىبىقتار مەن سابان
4 – دايىن قارابۋرا
