تەمىرتاۋ قالاسىندا 2020 جىلدان باستاپ قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقان ورتالىق بىلتىر 25 ماۋسىمنان باستاپ ەلوردادا اشىلعان. سودان بەرى از ۋاقىت وتسە دە, سۇرانىسقا يە ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالعان. وڭالتۋ ورتالىعىندا 13 كاسىبي مامان جۇمىس ىستەيدى. اشىلعان ساتتەن باستاپ جۇزدەن اسا بالا ەم-شارا قابىلداعان.
– بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە كەشەندى وڭالتۋ قىزمەتىن كورسەتەدى. ورتالىعىمىزدا نەۆرولوگ, بوبات تەراپەۆت, نەيروپسيحولوگ, پسيحولوگ, لوگوپەد-دەفەكتولوگ, اۆا-تەراپيا, ماسساج بويىنشا قىزمەتكەرلەر جۇمىس اتقارادى. بىزگە بالالار كوبىنەسە پسيحيكالىق دامۋدىڭ كەشىگۋى (پدك), اۋتيزم دياگنوزىمەن كەلەدى. اتا-انالار ءبىزدىڭ كومەگىمىزگە جۇگىنىپ كەلگەندە, الدىمەن اۆا-تەراپيا بويىنشا 2 ساعات باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى. العاشقى ساعاتىندا بالانىڭ ءىس-ارەكەتىنە, ءوزىن-ءوزى ۇستاۋىنا, سىرتقى اسەرلەردى قالاي قابىلدايتىنىنا قارايمىز. قالعان ساعاتىندا اتا-انامەن سويلەسەمىز. سودان سوڭ بالاعا قالاي كومەك بەرە الاتىنىمىزدى انىقتايمىز. ءار مامان ءوز قىزمەتى بويىنشا بالاعا تالداۋ جۇرگىزەدى. قاي تۇستى دامىتۋ قاجەت بولسا, ارى قاراي سول بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى, – دەيدى «بالا» وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ازامات باقىتبەكوۆ.
بالا دەنساۋلىعى بەيجاي قارايتىن نارسە ەمەس. وكىنىشتىسى, ءبىزدىڭ قوعامدا ءالى دە «اكەسى بەس جاسىندا سويلەگەن, ەشتەڭە ەتپەيدى» دەۋمەن بالانىڭ بولاشاعىنا نەمقۇرايدى قارايتىندار كەزدەسەدى. بۇل تۋرالى ورتالىق پسيحولوگى سامال ماناپقىزى ايتىپ بەردى.
– بىزگە ءارتۇرلى جاستاعى بالالار كەلەدى. سايكەسىنشە, ءار بالانىڭ دياگنوزى ءار الۋان بولادى. مەنىڭ كومەگىمە كوبىنەسە اۋتيست بالالار جۇگىنەدى. العاشقىدا اتا-انالار بالاسىنىڭ سىرقاتىن مويىندامايدى. قازىر قوعامداعى باستى قاتەلىك – وسى. ارينە, ءار انا ءوز بالاسىنىڭ دەنى ساۋ بولعانىن قالايدى. ءبىز بالانىڭ ءوزىن-ءوزى ۇستاۋىنان, ءىس-ارەكەتىنەن دياگنوزدى بىردەن انىقتايمىز. اتا-انالارعا اۋرۋدىڭ سيمپتومدارىن انىقتاپ كورسەتۋ ارقىلى تۇسىندىرەمىز. ناۋقاس بالالارمەن 20 جىلدان اسا جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا بالا دەنساۋلىعىنىڭ وڭالۋى ماماننىڭ مۇمكىندىگىنشە ەرتەرەك ىسكە كىرىسۋىنە بايلانىستى. ياعني سىرقاتتى ەرتە باستان دياگنوستيكالاۋ جانە وعان قاجەتتى ەمدەۋ-وڭالتۋ شارالارىن بىردەن باستاپ كەتۋ – جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدىڭ, اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنىڭ الدىن الۋدىڭ باستى شارتىنىڭ ءبىرى, – دەيدى پسيحولوگ سامال ماناپقىزى.
بۇگىندە ورتالىقتا تۇراقتى ەم قابىلداپ جاتقان وتىزعا جۋىق بالا بار. ورتالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ جۇرگەندە, جۇزىنە كۇلكى ۇيىرىلگەن, كوزىندە ءۇمىت وتى قايتا جانعان بىرنەشە اتا-انانى بايقادىق. اڭگىمەگە تارتىپ كورىپ ەدىك, ءبارى ءبىراۋىزدان ورتالىق ماماندارىنا ءدان ريزا ەكەندەرىن ايتتى.
– «بالا» وڭالتۋ ورتالىعىنا قىزىمدى اكەلىپ جۇرگەنىمە ءبىر جارىم اي بولدى. 2,5 جاسىندا پدك دياگنوزى قويىلدى. دۇرىس سويلەمەيدى, ويىن دۇرىس جەتكىزە المايتىن ەدى. ءوزىنىڭ جاسىنا ساي نورماتيۆتەردى ورىنداي المايتىن. سودان بەرى ارنايى ماماندارىنىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ كەلەمىن. كەيىن وسى ورتالىق تۋرالى ەستىدىم. كەلگەنىمىزگە از ۋاقىت بولسا دا, قىزىمنىڭ دامىپ-جەتىلۋىندە وزگەرىس وتە كوپ. انا رەتىندە بۇعان قاتتى قۋانىپ ءجۇرمىن, – دەيدى انا جاينا بولاتبەك.
ورتالىق جۇمىسىن مامانداردىڭ كاسىبيلىگىمەن قاتار بالاعا جاسالعان جاعدايىنا قاراپ باعالايتىن اقمارال حانىم دا ريزالىعىن ءبىلدىردى.
– بالاما وڭالتۋ ورتالىقتارىن ءبىراز ىزدەستىردىم. كوبىسىندە جاعداي جاسالماعان, سانيتارلىق تازالىق ساقتالماعان. ءسويتىپ, جۇرگەنىمدە Instagram جەلىسى ارقىلى وسى ورتالىقتى تاپتىم. بىزگە ماماندار 2 ساعات كەڭەس بەرىپ, قانداي ەم-شارا قابىلداۋىمىز كەرەگىن ايتتى. سودان بەرى مىنە, 10 كۇن بولدى. ناتيجە بار, شۇكىر, – دەدى اقمارال.
ورتالىق كانادا, رەسەي, تۇركيا سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەلى دارىگەرلەرىمەن دە بايلانىس ورناتقان. برازيليا مەملەكەتىمەن بايلانىس جاساپ جاتىر. ماماندارىنىڭ كاسىبيلىگىن, ءبىلىمىن ۇنەمى جەتىلدىرۋدى ويلايتىن ورتالىق شەتەلدەن دارىگەرلەر الدىرىپ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىن ءوتىپ وتىرادى ەكەن. مىسالى, مامىر ايىندا رەسەيدەن ينەمەن ەمدەۋ دارىگەرى ەلەنا كۋليكوۆا ارنايى كەلىپ, ورتالىق ماماندارىنا كۋرس وتپەكشى. ەرەكشە بالالاردىڭ جاڭا قىرىن اشىپ, قوعامعا بەيىمدەلۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ جاتقان ورتالىقتىڭ جۇمىسى ارى قاراي جاندانا بەرسىن دەمەكپىز.
ەركەناز قورداباي,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى
