ءبىر وكىنىشتىسى, جاساندى ينتەللەكت قازاق تىلىنە ءالى دە شورقاقتاۋ. دەگەنمەن ىزدەنىس بار. جاقىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت» ينستيتۋتى قازاقشاعا جەتىك «ۇماي» كومەكشىسىن جاساپ شىعاردى.
«ۇماي» – شىنايى ايەل بەينەسى رەتىندە تسيفرلىق جۇيەدە جاسالعان, قازاق تىلىندە سويلەيتىن ۆيرتۋالدى كومەكشى. ونىڭ مۇمكىندىگى بىرنەشە سالانى قامتيدى. اتاپ ايتساق, عىلىم, تاريح, تەحنولوگيا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى سۇراقتارعا ەركىن جاۋاپ بەرەدى. ISSAI جەتەكشىسى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ينجەنەرلىك جانە تسيفرلىق عىلىمدار مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى اتاكان ۆارولدىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن ۇلكەن دەرەكتەر جيىنتىعىنىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى قازاق ءتىلىن تسيفرلى الەمدە شەكتەيتىن ەدى. ەندى ەكى مىڭنان استام ادامنىڭ ءۇش ءجۇز ساعاتتىق جازباسىن جيناۋ ناتيجەسىندە قازاق ءسوزىن اۆتوماتتى تۇردە تانۋ جوباسى ىسكە قوسىلدى.
ء«بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – وتاندىق زياتكەرلىك كۇشتىڭ, اتاپ ايتقاندا شاعىن «ISSAI» كومانداسىنىڭ وزىق مۇمكىندىكتەرىن كورسەتۋ. عالىمدارىمىز تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىندە الەمدىك باسەكەگە ىلەسە الاتىنىن ءىس جۇزىندە كورسەتە ءبىلۋى كەرەك. «ۇماي» جۇمىسىندا ءبىزدىڭ ينستيتۋت ازىرلەگەن بىرقاتار نەگىزگى تەحنولوگيالاردى قولدانادى. اتاپ ايتساق, ءماتىن ءسوزىن تۇرلەندىرىپ, داۋسىن قۇبىلتا الادى. سونداي-اق شىنايى بەينەدەگى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ نەگىزىندە نەيروماشينالىق اۋدارما جاسايدى», دەدى پروفەسسور.
جوبا جەتەكشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇيەگە تۇركى ميفولوگياسىنا قاتىستى اتاۋ بەرىلۋىندە دە ۇلكەن ءمان-ماعىنا بار. بىرىنشىدەن, اتاۋ ءتول مادەنيەتىمىزبەن تىكەلەي بايلانىستى. ەكىنشىدەن, قازاقشا تسيفرلىق تۇلعانىڭ العاشقى بەينەسى بولعاندىقتان, ول بولاشاق تسيفرلى كومەكشىلەردىڭ «اناسى» رەتىندە قابىلدانۋى بەك مۇمكىن.
جاقىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن نازارباەۆ قورى جوعارى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. كەڭەس مۇشەلەرى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جوعارى فۋنكتسيونالدى زەرتحانالارىمەن, عالىمداردىڭ جاڭا ازىرلەمەلەرىمەن, اتاپ ايتقاندا اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىمەن, يمپۋلستىك ۇدەتكىش زەرتحاناسىمەن تانىستى. سونىمەن قاتار تانىستىرىلىم بارىسىندا جاساندى زەردەنىڭ قازاق تىلىندە قىزمەت ەتۋى تۋرالى, ونىڭ بولاشاعى جايىندا ءسوز قوزعالدى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى «اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەربول ابسالياموۆ جاساندى ينتەللەكتىنى قازاقشا سويلەتۋگە ۇلەس قوسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «قازىرگى تاڭدا ChatGPT اعىلشىن تىلىندە قىزمەت ەتەدى. كەلەشەكتە ءوزىمىزدىڭ قازاق ChatGPT كەڭ قولدانىستا بولۋىنا الدە دە قىزۋ جۇمىس اتقارىپ جاتىرمىز. سوندا «ۇماي» جۇيەسى ءتول قۇندىلىقتارىمىزعا ساي بىزبەن ەركىن سويلەسە الادى», دەدى ول.
ISSAI جەتەكشىسى دوكتور ۆارولدىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ نەگىزگى تەحنيكالىق قيىندىعى جۇيەنى بىرىكتىرۋ بولعان. ياعني «ۇماي» OpenAI پلاتفورماسىنىڭ ChatGPT چات-بوتى ارقىلى سۇراقتارعا جاۋاپ تابادى. بىراق بۇل بوتتىڭ قازاق تىلىندەگى جۇمىسى ءالى ساپاسىز ەكەنى بارىنە ءمالىم. بۇل شەكتەۋدى جەڭۋ ءۇشىن «ۇماي» نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ISSAI ازىرلەگەن «Tilmash» نەيروماشينالىق اۋدارماسىنىڭ جەتىلدىرىلگەن ۇلگىسىن پايدالانادى. سوندا بۇل جۇيە پايدالانۋشىلاردىڭ سۇراقتارىن الدىمەن اعىلشىن تىلىنە اۋدارىپ, كەيىن ChatGPT بەرگەن جاۋاپتاردى قايتادان قازاق تىلىنە اۋدارادى.
ء«بىزدىڭ ينستيتۋت «Tilmash» دەپ اتالاتىن ءتورت تىلگە اۋدارما جاسايتىن جۇيە جاساپ شىعاردى. ءارتۇرلى ستيلدەگى ۇلكەن ماتىندىك قوردان قۇراستىرىلعان بۇل جۇيە «Google» جانە «Yandex» اۋدارماشىلارىمەن باسەكەلەسە الادى. ياعني ول قازاق تىلىندە قويىلعان سۇراقتاردى الدىمەن اعىلشىن تىلىنە اۋدارادى, سودان كەيىن سۇرانىس ChatGPT-گە بارادى. كەيىن اعىلشىن تىلىندە بەرىلگەن جاۋاپتاردى «Tilmash» قايتادان قازاق تىلىنە اۋدارادى. سوسىن ارنايى تەحنولوگيا ارقىلى ءبىز ءماتىندى داۋىسقا اينالدىرامىز», دەدى «ۇماي» ازىرلەۋشىلەرىنىڭ ءبىرى, ISSAI-ءدىڭ اعا دەرەكتەر تالداۋشىسى اسحات كۇزدەۋوۆ.
«اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى» (ISSAI) ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالاردىڭ ورتالىعى رەتىندە 2019 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قۇرىلعان بولاتىن. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ C4 زەرتتەۋ عيماراتىندا ورنالاسقان ينستيتۋت ونەركاسىپ پەن قوعامنىڭ ناقتى ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن ماشينالىق ينتەللەكت بويىنشا پانارالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. ISSAI – ازيا, ەۋروپا جانە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ۇلگىلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ۇلتتىق الەۋەتتى دامىتۋعا باعىتتالعان.
«Unreal Engine 5» باعدارلامالىق جاساقتاماسىمەن جۇمىس ىستەيتىن «ۇماي» ISSAI-دا ازىرلەنگەن بىرنەشە قۇرىلعىنى بىرىكتىرەدى. مىسالى, ول قازاق تىلىندە تابيعي جانە ەركىن قىزمەت ەتۋ ءۇشىن اۆتوماتتى تۇردە سويلەۋدى تانۋ (ASR) جانە ماتىننەن سويلەۋگە اينالدىراتىن (TTS) تەحنولوگيالار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. جوسىقسىز جاڭالىقتار جان-جاقتان تاسقىن بولىپ توگىلگەن بۇگىنگى اقپارات زامانىندا «ۇماي» سەكىلدى قازاقشا جۇيەلەر ءبىزدىڭ قوعامعا قاجەت-اق.
