جينالعان ماتەريالدى قىسقا-قىسقا بولىمدەرگە ءبولىپ بەرۋ, مازمۇنىن اشاتىن تاقىرىپتار قويۋ جانە ءار بولىمگە ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ, ويۋلاردىڭ سۋرەتتەرى سالىنۋى دا – وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ مۇراسىن تانىستىرۋ, ەستە قالدىرۋ ءۇشىن ورىندى قولدانىلعان ءادىس. كىتاپتىڭ ءوتىمدى بولۋى جاقسى ويلاستىرىلعان: مۇقاباسى قاتتى ەمەس, جەڭىل قاعازعا باستىرىلعان, سوندىقتان ونى وزىڭمەن بىرگە الىپ ءجۇرۋ ىڭعايلى.
اۆتورلار ەڭ الدىمەن وزبەكالى جانىبەكوۆ تۋرالى تولىمدى اقپاراتتى جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەن. كوركەم تۋىندى ەمەس, تالدامالىق ماتەريال. كەرەك كىتاپ. ومىردە بولعان وقيعالارعا نەگىزدەلگەندىكتەن, قىزىقتىرىپ, تەز وقىلادى. باس كەيىپكەردىڭ قىزمەتكە ادال بەرىلگەن, ادامدارمەن قارىم-قاتىناسىندا شىنشىل, وزىندىك ۇستانىمى بار بەينەسى سومدالۋى – جاستارعا ۇلگى بولارلىق. دەگەنمەن كەيبىر تۇستاردا وزبەكالى جانىبەكوۆتى جالتاقتاماي, ويىن تىك ايتاتىن ادام ەتىپ كورسەتەمىن دەپ, اۋزىنا دورەكى سوزدەر سالعانى قۇپتارلىق ەمەس. ومىردە سولاي بولعان دا شىعار, بىراق, ونى بىزگە جەتكىزىپ وتىرعانداردىڭ قانداي پيعىلمەن ايتقانىن دا وي تارازىسىنا سالعان ءجون-اۋ...
«بازارعا بارعان ءجۇز كىسى – اركىم تانىعانىنا سالەم بەرەدى» دەمەكشى, مەنى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ تورعايدا قىزمەت ەتكەن كەزەڭى قالاي جازىلعانى قىزىقتىردى. ويتكەنى ول كەزدە مەن جوعارى سىنىپتا وقيتىنمىن, ارقالىقتا بولىپ جاتقان مادەني-ساياسي وقيعالاردىڭ كوبىنە ءبىزدىڭ بۋىن كۋامىز. ۆلاديمير چەرنەنكو قالالىق, بەكبولات بىرباەۆ وبلىستىق جاستار ۇيىمىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانعان كومسومول كونفەرەنتسيالارىنا دەلەگات بولدىم. ايتقانداي, سوندا قازىر «ارقالىقتىڭ اق تاڭى» سوعان ارنالدى دەگەن بولجام ايتىلاتىن زاۋرەش ءۇشىنشى حاتشى بولىپ سايلانعان.
70-جىلدارى ارقالىقتا ءبىز وقىعان جالعىز قازاق مەكتەبى بولدى – قالاعا كەلگەن عالىم, باتىر, اقىن-جازۋشىلاردىڭ ءبارىن دەرلىك كەزدەسۋگە اكەلەدى. ينستيتۋت ءالى اشىلعان جوق, قازاق اقىن-جازۋشىلارى ءۇشىن جالعىز اۋديتوريا بولدىق. قاسىم قايسەنوۆ, قادىر مىرزاليەۆ, اسەت بەيسەۋوۆ, ءجۇسىپ قىدىروۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ... باسقا دا كوپتەگەن تۇلعالاردى ءبىرىنشى رەت وسىندا كورگەنبىز. ءشامشى قالداياقوۆ پەن مۇحتار شاحانوۆتىڭ ساپارىندا دا مەكتەپتە كەزدەسۋ وتكەن – ءبىز كومپوزيتور اعامىزدىڭ بەزەكتەپ, پيانينودان قاشقاقتاعانىن ءالى كۇنگە ك ۇلىپ ەسكە الامىز.
سونداي كەزدەسۋلەر بويىمىزدا ادەبيەتكە, مادەنيەتكە, تاريحقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمىزدى وياتتى. كىتاپقا قۇمارلىعىمىز ارتتى, سپورتتىق سايىستارعا بەلسەنە قاتىستىق, مادەني ءىس-شارالاردان قالماۋعا تىرىساتىنبىز. تەاتردىڭ اشىلۋى قارساڭىندا اينالاسىندا سەنبىلىك وتكىزىپ, «ايمان-شولپانمەن» شىمىلدىعى اشىلعاندا العاشقى كورەرمەندەرى بولدىق. ودان كەيىن «اي تۇتىلعان ءتۇن» قويىلدى.
«تورعاي اۋەندەرى» فەستيۆالى العاش رەت وتكەندە ءبىز قازىرگىنىڭ تىلىمەن ايتقاندا «ماسسوۆكادامىز». وزبەكالى اعانىڭ قاۋمالاعان قىز-جىگىتتىڭ ىشىندە تولقىندى قارا شاشى دۋدىراپ, قالىڭ ەلمەن جارقىلداي امانداسىپ جۇرگەن بەينەسى كوز الدىمدا. بۇكىل تورعاي جۇرتى ءۇشىن الدەبىر قاسيەتتى جانداي قارايتىن, اركىم-اق قاسىنا بارۋعا, ونىمەن ءبىر تىلدەسىپ قالۋعا ىنتىق سياقتى كورىنەتىن ماعان. ءبىز بولساق الىستان كورگەنىمىزگە ءمازبىز. ارادا ءبىر-ەكى جىل وتكەندە اڭىز-ەرتەگىلەردەن كەلگەن قاھارمانداي تۇلعامەن بەتپە-بەت كەزدەسەم دەپ ويلاپپىن با؟
ءبىرىنشى كۋرستىڭ قىسقى كانيكۋلىندا پويىزدىڭ ارقالىققا باراتىن تىركەمە ۆاگونىنا مىنسەم, كۋپەدە ءبىر جىلى ءجۇزدى اپاي وتىر ەكەن. «اتىم قاليحان» دەگەندە «بۇل كىسىگە دە ەر ادامنىڭ اتىن قويىپتى عوي» دەپ ويلاعانىم ەسىمدە. ءوزى بالالارىمەن الماتىدا تۇرادى ەكەن, جولداسى – ارقالىقتا قىزمەتتە. «جانىبەكوۆ دەگەن كىسىنى بىلەسىڭ بە؟» دەپ سۇرادى. بىلگەندە قانداي! ول كىسىنىڭ اتقارىپ جۇرگەن ىستەرى, حالىقتىڭ پىكىرى تۋرالى ايتىپ وتىرىپ, تاريحتاعى كوشباسشى ادامدار تۋرالى وقىعانىممەن پاراللەل كەلتىرىپ قويام وزىمشە. اپايعا جۇبايى تۋرالى پىكىرلەر ۇناعانى انىق, جىميىپ تىڭدادى.
جول بويى «اشقۇرساق ستۋدەنتسىڭ عوي» دەپ ءتاتتىسى مەن جىلى-جۇمساعىن اۋزىما توسقان اپاي ءوز انامداي قاراپايىم, ءوز انامداي مەيىرىمدى جان ەكەن. قيماي قوشتاستىق. قايتاتىن كۇنى پويىزعا بارسام, مىنا قىزىقتى قاراڭىز, ولار دا ۆاگون الدىندا تۇر – اعاي شىعارىپ سالۋعا كەلىپتى. اپاي تۋىسىن كورگەندەي قۋانىپ كەتتى, اعايعا ايتىپ, مەنى ءوز كۋپەسىنە اۋىستىرتىپ الدى. قوشتاساردا وزبەكالى اعاي بەتىمە ويلانا قاراپ: «اپاڭ ء«بىلىمدى قىز» دەپ ماقتاپ وتىر, جاقسى وقى» دەدى. مەن تەك باسىمدى يزەي بەردىم...
كىتاپتى وقىپ وتىرىپ, وسى جايلاردى جىميا ەسكە الدىم. بالا كەزىمدى, جاستىق شاعىمدى ەسكە تۇسىرگەن ەپيزودتاردى قۋالاي وقىسام دا, كوڭىلىمنىڭ تۇكپىرىندە ءبىر سۇراق تۇر ەدى. كىتاپ جازۋ زاڭدىلىعى بويىنشا ول سۇراعىما جاۋاپتى سوڭىنا قاراي تابام دەگەن ويمەن مۇقيات وقىدىم. بىراق, تاپپادىم.
وزبەكالى جانىبەكوۆ زەينەتكە شىققان سوڭ «ارقاس» دەگەن قوعامدىق قور قۇرىپ, سونىڭ اياسىندا تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ, ءتىلدى وركەندەتىپ, دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارعان. جارعىنىڭ وزىندە «ارقاس» قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن ءوربىتۋ قورى» دەپ جازىلعان. ال سول قوردىڭ جارعىسىن جازىپ, ادىلەت ورگاندارىنان تىركەۋدەن وتكىزگەن, وزبەكالى اعامىزدىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن قاسىندا جۇرگەن, ۇلدارىمەن جاقسى ارالاسقان زاڭگەر ازاماتپەن مەن جوعارعى كەڭەستە قىزمەتتەس بولدىم. قازىر ادۆوكات, الماتىدا تۇرادى.
قوردىڭ ءمورى, جارعىسىنىڭ 2 تىلدە جازىلىپ, بەكىتىلگەن تۇپنۇسقاسى ءالى سول كىسىنىڭ قولىندا, ماعان كوشىرمەسىن بەردى. «بۇل – مۋزەيدە تۇرۋى كەرەك زاتتار عوي», دەگەنمىن. زاڭگەر عوي «زاڭدى تۇردە راسىمدەپ السا, بەرەمىن» دەدى.
ايتايىن دەگەنىم, بۇعان دەيىن جازىلعان ەڭبەكتەردە دە وزبەكالى اعامىزدىڭ ساياسي-مادەني ارەناداعى حالىق رۋحىن وياتقان ىستەرى, جاڭاشىل قادامدارى, انسامبل قۇرعانى, تەاتر اشقانى, ءتىل ءۇشىن كۇرەسكەنى... قامتىلىپ, جازىلعانىمەن, وسى ءبىر جۇمىسى تۋرالى ەشتەڭە جازىلماعان سياقتى. ايتەۋىر, مەنىڭ كوزىمە تۇسپەدى. مىنا كىتاپتا دا ەشتەڭە ايتىلماپتى.
كامال الپەيىسوۆا,
جازۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
