ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى جىلدارى وسى ءبىر رۋحاني سالانىڭ كەنجەلەپ قالعانى راس. جۇرتشىلىق نە ىستەرىن بىلمەي, ابدىراپ قالعان توقسانىنشى جىلدارداعى الاساپىران ۋاقىتتا مىڭداعان كىتاپحانانىڭ جابىلعانى دا ەستەن شىعا قويعان جوق. سول كەزەڭدە ميلليونداعان كىتاپ قورىنان ايىرىلعانىمىز وكىنىشتى-اق, ارينە. الايدا ءبىر قۋانىشتىسى سول – كەيىنگى ۋاقىتتا جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كەشەندى ارەكەت جاسالىپ تا جاتىر. بۇل تۋرالى تاياۋدا اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ ءوتتى. «كىتاپقۇمارلىق – جاقسى قاسيەت... شىن مانىندە, وزىق ويلى ۇلت بولۋدىڭ ەڭ توتە جولى – كىتاپ وقۋ. سوندىقتان كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قوعامدا بارىنشا ورنىقتىرۋىمىز كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
نە كوپ, بىلە بىلگەن ادامعا كىتاپ جونىندە ايتىلعان دانالىق ءتامسىل كوپ. ايتالىق, جاپون حالقىندا: «اۋەلى ميدى تويدىرايىق, سوندا ول قارىندى تويدىرادى» دەگەن دانالىق ءسوز بار. ال شىعىس تامسىلىنە ۇڭىلسەك: «دۇنيەدە ەڭ زور, ەڭ كەرەكتى, بارلىق نارسەدەن حاباردار ەتەتىن نە بار؟» دەگەن ساۋالعا ءبىر دانىشپان ويشىل «كىتاپ» دەپ جالعىز اۋىز سوزبەن جاۋاپ بەرگەن ەكەن كەزىندە.
كوركەمسوز بەن كوسەمسوزدىڭ حاس شەبەرى شەراعاڭ, شەرحان مۇرتازاشا ايتساق, «كىتاپ – عاجايىپ قازىنا. كىتاپتى سۇيمەگەن قۇدايدى دا سۇيمەيدى. ادام جانىن توت باسسا, ونى تەك كىتاپ قانا كەتىرە الادى. ارينە, اسىل كىتاپ, ادال كىتاپ».
ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەلىمىزدە مىڭداعان كىتاپحانانىڭ جابىلعانى تۋرالى جوعارىدا ايتتىق. سونداي ءبىر وتكىنشى سىننان شالعايداعى سوزاق اۋدانىنىڭ كىتاپحانا جۇيەسى سول كەزدەگى بولاشاعىن ويلاعان اۋدان باسشىلارى مەن كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ارقاسىندا قىسقارتىلماي امان قالدى. ەسەسىنە ەندىگى جەردە سونىڭ راحاتىن اۋداننىڭ كىتاپقۇمار قاۋىمى كورىپ جاتىر. ءبىر قۋانىشتىسى سول, اۋدان ورتالىعى – شولاققورعان اۋىلىنداعى ورتالىق كىتاپحاناعا مەكتەپ وقۋشىلارى ءجيى كەلىپ, ءارتۇرلى ادەبيەتتى ءسۇيىپ وقيدى. مۇنداعى كىتاپحاناشىلار كەلگەن ءاربىر وقىرماندى ك ۇلىپ قارسى الىپ, ىزەتپەن شىعارىپ سالادى. كىتاپحانادا قۇرمەتتى قوناقتارعا ارنالعان ەستەلىك البوم قويىلعان. وندا اۋدانعا كەلگەن اتاقتى اقىن-جازۋشىلار, كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى مۇنداي كىتاپ قورى مول كىتاپحانانى سيرەك كەزدەستىرگەندەرىن ايتىپ, ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, قولتاڭبالارىن قالدىرعان. ولاردى كىتاپحاناشىلار جاستارعا ۇلگى ەتىپ, ءاردايىم ناسيحاتتاپ وتىرادى.
وسىناۋ تەرىسكەي وڭىرىنەن كەزىندە اتاعى التى الاشقا ءمالىم تاكەن الىمقۇلوۆ, ساۋىربەك باقبەرگەنوۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ, تولەگەن توقبەرگەنوۆ, ءباتيما باتىربەكوۆا, ساتىبالدى نارىمبەتوۆ سىندى اقىن-جازۋشىلار شىققانىن جەرلەستەرى ورىندى ماقتان ەتەدى. ولاردىڭ ومىرشەڭ تۋىندىلارى كىتاپحانا سورەلەرىنەن لايىقتى ورىن العان. كىتاپقۇمارلار ولاردىڭ شىعارمالارىمەن تەرەڭ تانىسىپ, جانسارايلارىن بايىتادى.
وسىندايدا ەسكە تۇسەدى, كەزىندە اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانا جۇيەسىندە اقبيكەش ءىبىجانوۆا دەگەن اپايىمىز ءومىر بويى كىتاپحاناشى بولىپ, ابىروي مەن لايىقتى قۇرمەتكە بولەنىپ, زەينەتكەرلىككە شىقتى. كوپبالالى, ارداقتى انانىڭ تۇلا-بويى ۇلگى-ونەگەگە تولى ەدى. كەيىننەن سول كىسىنىڭ گۇلنار ومىربەك دەگەن قىزى دا الگى ءبىز ايتقان اناسىنىڭ جولىن قۋىپ, ۇرپاق ساباقتاستىعىن جالعاستىرىپ, اياۋلى اناسى ەڭبەك ەتكەن ۇجىمدا ۇزاق جىلدار جەمىستى جۇمىس اتقاردى. گۇلنار قارىنداسىمىز – بىرنەشە جىر جيناقتارىنىڭ اۆتورى, اۋدارماشى, وبلىسقا اتى ءمالىم اقىن.
ايگىلى ىسقاق باپ اۋليە دامىلداپ جاتقان اياداي عانا بابااتا دەگەن اۋىلدا (ەرتەرەكتە جىبەك جولى بويىنداعى قالا بولعان) ءابدىراشيد باباقۇلوۆ دەگەن اعامىز دا ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىن كىتاپحانا ىسىنە ارناعان جان ەدى. شەجىرەشى قارت بەرتىندە عانا دۇنيەدەن ءوتتى: باتاگوي, ءدىني ساۋاتى دا مول بولاتىن. اڭگىمەنىڭ مايىن تامىزىپ, قيسسا-داستانداردى جاتقا ايتاتىن. كىتاپحانادا كۇنى بويى سارىلىپ وتىراتىن ابەكەڭ كوز جانارىنىڭ السىزدىگىنە قاراماي, ءبىر ءوزى بۇكىل كىتاپ قورىن كارتوتەكالاپ شىققان ەكەن. وزات كىتاپحاناشىنىڭ كىتاپحاناسىندا اۋداندىق, وبلىستىق سەمينار-كەڭەستەر وتكەندىگىنە مىنا ءبىز كۋامىز.
كەڭەستىك كەزەڭدە سوزاق اتىرابىندا 54 كىتاپحانا جۇمىس ىستەدى. اۋدان ورتالىعىندا تۇتىنۋشىلار قوعامىنا قارايتىن ارنايى كىتاپ دۇكەنى بولاتىن, نەبىر ءىنجۋ-مارجان, تاسقا باسىلعان ادەبي دۇنيەلەردى سودان تابۋشى ەدىك.
ءبىر كەزدەرى اۋدانداعى پاراسات سارايىندا ۇلگىلى كىتاپحاناشىلار بولعان ايتجامال بايمۇرزاەۆا (مارقۇم), كۇلايشا ۇساەۆا, جانات تىلەپوۆا, ساۋلە بورانشيەۆا سەكىلدى مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالماندارى – ەتكەن ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىرعان اياۋلى انا-اجەلەر.
ايتپاعىمىز – كوپتەن بەرى ويدا جۇرگەن ۇسىنىس-تىلەك. مەنىڭ تۇرعىلاستارىم جاقسى بىلەدى, كەزىندە كىتاپقۇمارلار قوعامى دەگەن قۇرىلىم بولعان. وسى جولداردىڭ اۆتورى دا سول اۋداندىق كىتاپقۇمارلار قوعامىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى بولىپ قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس اتقارعان-دى. جۇرتشىلىقتىڭ كىتاپقا دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىرۋعا تيگىزەتىن سەبى مول ەدى. ەندىگى جەردە سول قوعامدى ومىرگە قايتا ەنگىزسەك قالاي بولار ەدى؟ ودان ۇتپاساق, ۇتىلماسىمىز انىق.
قالاي بولعاندا دا قوعامىمىز كىتاپ الەمىنە بەت تۇزەدى. جاقسى قاسيەت قايتا جاندانسا يگى.
كارىباي امزە ۇلى,
سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
تۇركىستان وبلىسى
