قۇقىقتىق ساۋات ارتىپ كەلەدى

وزگە دە فاكتىلەرگە نازار اۋدار­ساق, جىل باسىنان بەرى 157 تۇر­عىن ينتەر­نەت الاياقتاردىڭ الداۋىنا تۇسپەي, ولار­دىڭ الداماق بول­عان قۋلىعىن سەزىپ قالىپ, ۋاقتىلى باس تارتا بىلگەن. مۇنىڭ سەبەبى حالىقتىڭ الاياقتىقتىڭ سىرىن بىرتىندەپ ۇعىپ كەلە جاتقانىندا ما دەپ توپشىلادىق. دەگەنمەن وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ايدىن قابدۇلدينوۆ بۇل ويىمىزبەن كەلىسپەيتىن سىڭايلى.

– الاياقتىقتى تولىق تانۋعا حالىق­تىڭ كوزى جەتتى دەپ ايتا المايمىز. جوق جەردەن الدانىپ, شوتىنداعى تىرنەك­تەپ جيعان بار قاراجاتىنان قاعىلىپ قالعاندار ءالى دە بار. اقپان ايىندا عانا ءبىر تۇرعىن الاياق­تىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ, بىردەن 5 ملن تەڭگەسى­نەن ايىرىلىپ قالدى. قىزمەتكەرلەرىمىز حالىق كوپ جۇرەتىن جەرلەردە الاياقتىڭ ارباۋىنا تۇسپەۋدى ەسكەرتكەن جادىنامالار تاراتىپ, اڭگىمەلەر وتكىزىپ, باق-تان دا قۇلاقتاندىرۋلار تاراتۋدى جالىقپاي جۇرگىزىپ كەلەدى. كريمينالدىق پوليتسيا بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ۇيىم مەن كاسىپورىنداردىڭ ەڭبەك ۇجىمىمەن دە ۇنەمى كەزدەسىپ, جەلىلىك الاياقتار­دىڭ ­ايلا-امالدارى تۋرالى ەسكەرتىپ, مەكتەپ­تەر­دەگى اتا-انالار كوميتەتىنە دە جۇگىنەدى. ادامدار كوپ جينالاتىن گيپەرماركەت مەن سۋپەرماركەتتەردە دە جادىنامالار تاراتىلاتىن اكتسيالار ۇدايى وتكىزىلەدى. ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار دا حالىق جينالاتىن كونتسەرتتەرگە, جيىندارعا بارىپ, الاياقتار تۋرالى ايتىپ, تۇسىنىكتەمەلەر جۇرگىزەدى. پروفيلاكتيكالىق اقپارات­تى WhatsApp مەسسەندجەرىندەگى ءۇي چاتتارىنا جىبەرەدى. باق پەن الەۋمەتتىك جەلى­لەردە الداۋدىڭ نەگىزگى سحەمالارى تۋرالى ماتەريالدار جاريالانادى. سونىڭ ارقاسىندا بولسا كەرەك, بۇگىندە كوپشىلىك ينتەرنەت الاياقتاردىڭ امالدارىن تانىپ وتىر. سىزگە بەلگىلى بولعان دەرەك تە – وسى جۇمىستاردىڭ جەمىسى, – دەگەن دەپارتامەنت باسشىسى كەيىنگى ۋاقىتتا عانا 102 نومەرىنە 157 ادام الاياقتاردىڭ وزدەرىن الداماق بولعانىن جەتكىزىپ حابار­لاسقانىن ايتىپ ءوتتى.

ال ينتەرنەت ارقىلى ساتۋ جانە ساتىپ الۋ بويىنشا جاسالاتىن الاياقتىقتىڭ جايى قالاي؟ بۇل ماسەلە دە قوعامدى مازالايتىنى انىق. وكىنىشكە قاراي, بۇل الاياقتىقتىڭ سانى جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر, تەك كەيىنگى ەكى ايدا قىل­مىس­تىڭ بۇل ءتۇرى 3,8%-عا عانا, ياعني 131-دەن 126-عا دەيىن ازايعان. ونىڭ ىشىندە 52 فاكت «بانكتەن قوڭىراۋ شالۋ» ستسەناريىمەن جۇزەگە اسقان. الداۋدىڭ كەڭ تارالعان سحەمالارىنىڭ ءبىرى – تاۋارلاردى ينتەرنەت ارقىلى ساتۋ. ۇزاق ۋاقىت بويى الاياقتاردىڭ نەگىزگى «ويىن الاڭى» «OLx.kz», «Krysha.kz», «Kolesa.kz» سەكىلدى تانىمال جارناما قىزمەتتەرى بولدى. وبلىس پوليتسەيلەرى پايدالانۋشىلاردى ەسكەرتۋ ءۇشىن وسى رەسۋرستاردىڭ اكىمشىلىگىمەن ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزگەن. ال جەدەل ۋاكىلدەر الاياقتىق بەلگىلەرى بار حابارلاندىرۋلاردى انىق­تاۋ ءۇشىن سەرۆيستەردى ۇنەمى باقىلاپ وتى­رادى ەكەن. ناتيجەسىندە قاڭتار مەن اقپان ايلارىندا تەك 8 ادام «OLx.kz»-تا, 1 ادام «Kolesa.kz» سايتىندا جالعان حابارلاندىرۋلاردىڭ قۇربانى بولعان. وبلىستىڭ باس پوليتسەيى ايدىن توقتار ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەڭ كوپ جالعان حابارلاندىرۋلار Instagramدا كەزدەسەدى ەكەن.

– وسى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى 2 اي­دا 31 قىلمىس جاسالدى. كريمينالدىق پو­ليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن ۋچاسكەلىك ۋاكىل­دەر بۇل الاياقتىقتار تۋرالى دا حالىقتى
قۇلاقتاندىرىپ, ساق بولۋدى, الدىن الا ەشقانداي تاۋارعا تولەم جاساماۋدى ەسكەرتەدى. كەيدە حالىقتىڭ اڭقاۋ­لىعىنا دا تاڭعالاسىڭ. كەيبىرەۋلەر بىزگە ەمەس, الاياق­تارعا سەنەدى. مۇنداي جاع­دايلار اسىرەسە قاريالار اراسىندا كوپ. ءتاتتى ايتىلعان جالعان سوزگە سەنىپ قالۋ سولاردىڭ تاراپىنان ءجيى بولادى, – دەيدى ا.قابدۇلدينوۆ.

دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە جالپى جەدەل جاعداي تۇراقتى. قازىر قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تىركەۋدىڭ تومەندەگەنى بايقالادى. كەيىنگى ەكى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىل­مىس 9,6 پايىزعا ازايعان.

– بيىل تۇرعىنداردىڭ مۇلكىن ۇرلاۋعا قارسى ءىس-قيمىلدار وڭ ناتيجەسىن بەرە باستاعانى بايقالادى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرساق, بۇل قىلمىس ءتۇرى 22%-عا ازايدى. ياعني, بىلتىر جىل باسىنان وسى كەزگە دەيىن 223 رەت ۇرلىق جاسالسا, بيىل 174 فاكتىگە دەيىن تومەندەدى. ءتيىستى بولىمشەلەردىڭ قىلمىستىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى دا وڭ ناتيجە بەرىپ وتىر. ماسەلەن, كامەلەتكە تولماعاندار جاساعان وتباسىلىق-تۇر­مىستىق سالاداعى قىلمىستاردىڭ سانى – 55, ماس كۇيىندە جاسالعان قىلمىس 10 پايىزعا كەمىدى. ارينە, بۇل قىلمىستاردىڭ سانى دا كوپ ەمەس, بىراق سونىڭ وزىندە بولىمشە قىزمەتكەرلەرى جۇمىسىنىڭ ساپاسى دا كورىنىپ تۇر, – دەگەن ايماقتىڭ باس پوليتسەيى بۇرىنعىعا قاراعاندا سانى وسكەن قىلمىس تۇرلەرى دە بار ەكەنىن جوققا شىعارمادى. ياعني بىرەن-ساران بولسا دا ونداي فاكتىلەر دە بار كورىنەدى. مىسالى, بوپسالاۋ قىلمىسى بىلتىرعىعا قاراعاندا 250%-عا ارتىپتى. دەگەنمەن پايىزى جان شوشىتار­لىق بولعانىمەن سانعا شاققاندا بىلتىر وسىنداي ەكى قىلمىس تىركەلگەن بولسا, بيىل وندايدىڭ سانى بەسەۋ بولعان.

سونداي-اق ايەل زورلاۋ فاكتىلەرى دە سانى 2-دەن 3-كە عانا ارتقانىمەن 150 پا­يىزعا كوبەيدى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل قىل­مىستاردىڭ ءبارى قىسقا مەرزىمدە اشىلعان.

وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جاڭا جىلدان بەرى بىردە-ءبىر مال ۇرلىعى تىركەلمەگەن. پرە­زي­دەنتتىڭ دە, قوعامنىڭ دا مال ۇرلىعى بويىن­شا جازانى كۇشەيتۋ كەرەك دەگەن تالابى ورىندالىپ, زاڭ قاتايعانى بەلگىلى. جۇرت وسىنىڭ وڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىر. ياعني بۇرىن مال ۇرلىعىن جاساعاندار ەكى جاقتى كەلىسىممەن سوتتالماي, قۇتى­لىپ كەتەتىن بولسا, قازىر ناقتى مەرزىمگە قامالادى.

قوعامدى قاتتى الاڭداتىپ وتىرعان قىلمىس ءتۇرى – ەسىرتكى ساتۋ. قولدا بار اقپاراتقا سۇيەنسەك, بيىلعى ەكى ايدا بۇل قىلمىس ءتۇرى بىلتىرعىمەن سالىس­تىر­عاندا 117 پايىزعا ارتىپ, 45-تەن 53-كە جەتىپتى. ونىڭ ىشىندە ساتۋ فاكتىلەرى 9-دان 21-گە دەيىن كوبەيگەن. ەسىرتكىنىڭ تارالۋىنا قارسى كۇرەس كۇشەيگەن سايىن ونى ساتۋ فاكتىلەرى دە كوپتەپ اشىلىپ جاتىر. وكىنىشتىسى سول, ەسىرتكى تاراتۋ مەن ساتۋدا ەشكىم ءوزىن جاپا شەگۋشىمىن دەپ ارىز جازبايدى. سوندىقتان ولاردى تەك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قىراعىلىعىنىڭ ارقاسىندا عانا تابۋعا بولادى. قىل­مىستىڭ بۇل ءتۇرى ۇلت دەنساۋلىعى مەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە جوعارى قاۋىپ توندىرەدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ەسىرت­كى قىلمىستارىن انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ بويىنشا ماقساتتى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. جۋىردا عانا پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اۋىل ارالىق تاس جولدا ەسىرتكىگە ابدەن ەلتىپ الىپ, كولىك جۇرگىزىپ بارا جاتقان جۇرگىزۋشىنى ۇستادى. بۇل ادام ۇزاماي نە ءوزى, نە بىرەۋدى مەرت قىلارى ءسوزسىز ەدى.

– الەۋمەتتىك جەلىلەردە جانە ءانو­نيمدى Telegram-بوتتا حالىققا ىڭعايلى كەرى بايلانىس ارنالارى ورناتىلدى. بۇگىندە ەسىرتكىنى «جاسىرۋشىلار» دەپ اتالاتىنداردىڭ ءبىراز بولىگى 3 ايدان استام ۋاقىت بويى زاڭسىز ارەكەتتەرىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ەسىرتكى قىلمىسى­نا قارسى ءىس-قيمىل بولىمشەلەرىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى ولاردىڭ كىم ەكەنىن ءبىلىپ, باقىلاۋعا العان. تۇتىنۋشىنى ۇستاۋ ءۇشىن ولاردىڭ ىستەرىنە كەدەرگى كەلتىرمەي, تەك باقىلاۋدا ۇستايدى. ال بەلگىلى ءبىر كولەمدى تاراتقاندا «جاسىرۋشى» دا ۇستالىپ, ءتيىستى جازاسىن الادى. ەكى ايدا زاڭسىز اينالىمنان بارلىعى 16 كگ ءتۇرلى ەسىرتكى تاركىلەندى. سونداي-اق بيىل ماريحۋانا مەن گاشيشتى تاراتۋمەن اينالىساتىن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپقا قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى, – دەيدى ا.قابدۇلدينوۆ.

جۇرتتى الاڭداتىپ وتىرعان ءبىر كەلەڭ­سىزدىك – سانى ازايماي وتىرعان جول-كولىك وقيعالارى. بار-جوعى ەكى ايدا 39 جول اپاتى تىركەلىپ, 7 ادام قازا تاۋىپ, 65 ادام ءتۇرلى جاراقاتپەن اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن. تالداۋ بارىسىندا جول اپاتتارىنىڭ نەگىزىنەن قولايسىز اۋا رايىندا, كوكتايعاق كەزىندە بولاتىنى انىقتالعان.

ايدىن توقتار ۇلى كەيبىر جولاۋشى­لاردىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جولدار­دى جاپپاي تۇرىپ تراسساعا شىعىپ ۇلگەرگەنى­نە ءماز بولىپ, جول ءجۇرىپ كەتە­تىندەرى­نە قىنجىلىس ءبىلدىردى. ايتۋىنشا, بارلىق الەۋمەتتىك جەلىلەرگە سالعان ەسكەر­تۋلە­رىن تۇرعىندار قاپەرگە دە ىلمەي­دى. ءسويتىپ, پوليتسەيلەردى الداماق بولىپ, وزدەرى قيىندىققا تاپ بولىپ, اجال قۇشقاندار دا بولعان. قازىر قۇزىرلى ورگان­دار جولداردى كۇتىپ ۇستاۋعا باقى­لاۋدى كۇشەيتكەن. اكىمشىلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 1,5 مىڭ تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, قورىتىندىسى بويىنشا 1 مىڭنان استام نۇسقاما بەرگەن.

ايتا كەتۋ كەرەك, بارلىق جول-كولىك اپاتىنىڭ 93%-ى جۇرگىزۋشىلەردىڭ كىناسى­نەن بولعان. ءبىر عانا دەرەك – كەيىنگى 2 ايدا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن 11 339 قۇقىق بۇزۋشى اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شى­لىككە تارتىلعان. اپاتقا تىكەلەي اسەر ەتەتىن 4 811 ورەسكەل جول قوزعالىسى ەرە­جە­لەرىن بۇزۋ دەرەگى انىقتالىپتى. ماس كۇ­يىندە كولىكتى باسقارعانى ءۇشىن 150 جۇر­گىزۋشى جاۋاپقا تارتىلعان. بۇ­دان بولەك بيىل جولداردى اۆتوماتتى باقىلاۋ ءۇشىن قو­سىمشا اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەن­دەردى ەنگىزۋ جوس­پار­لانعان. تاجىريبە كور­سەتكەندەي, بۇل – الدىن الۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى