«نورد-وستتان» دا اسىپ ءتۇستى
سوڭعى رەت سولتۇستىك كورشىمىزدە وسىعان ۇقساس ءىرى تەراكت 22 جىل بۇرىن, ياعني 2002 جىلدىڭ 23-26 قازان كۇندەرى بولعان ەدى. ول كەزدە «نورد-وست» تەاترىنا باسا-كوكتەپ كىرگەن قىرىق شاقتى قارۋلى قىلمىسكەر 916 ادامدى كەپىلگە العان بولاتىن. وسى قاندى وقيعانىڭ زاردابىنان 135 ادام قازا تاۋىپ, 700-دەيى جاراقات الدى.
ال «كروكۋس سيتي حوللدا» بولعان تەراكت قازا تاپقاندار سانى جانە قانقۇيلىلىعى جاعىنان «نورد-وستتان» دا اسىپ ءتۇستى. بۇل جولى تەرروريستەر ەشكىمدى كەپىلگە دە المادى, بيلىككە تالابىن دا قويمادى, ولار عيماراتقا كىرگەننەن-اق الدىنان كەزدەسكەن ادامداردىڭ بارىنە وق جاۋدىردى. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا 144 ادام قازا تاۋىپ, 182 ادام جاراقات العان. جۇزگە تارتا ادام قازىر اۋرۋحانادا جاتىر, ءبىرازىنىڭ جاعدايى وتە اۋىر. قۇرباندار سانى ءالى دە ءوسۋى مۇمكىن.
23 ناۋرىزدا وقيعاعا وراي پىكىر بىلدىرگەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قىلمىسكەرلەردىڭ ارەكەتىن اشىقتان-اشىق ادام ءولتىرۋ قىلمىسىن جاساعان گيتلەرلىك جەندەتتەردىڭ قانىپەزەرلىگىمەن تەڭەدى. حالىقارالىق تەرروريزممەن كۇرەستە وزگە دە تىلەۋلەس ەلدەرمەن كۇش بىرىكتىرۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزگەن رەسەي باسشىسى «كروكۋس سيتي حوللداعى» قىرعىننىڭ ارتىندا ۋكراينا تۇرعانىن ەمەۋرىنمەن ءبىلدىردى. ويتكەنى قىلمىسكەرلەر سول ەلگە قاراي كەتىپ بارا جاتقان جولدا شەكاراعا جاقىن ماڭنان ۇستالعان. ونىڭ ايتۋىنشا, شەكارادا ۋكراينا تاراپىنان تەرروريستەر ءۇشىن ارعى بەتكە وتەتىن «تەرەزە» دايىن تۇرىپتى. بىراق ول بۇل سوزىنە ناقتى دالەل كەلتىرگەن جوق.
وسى كۇنى ۆلاديمير پۋتينمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەسكەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ماسكەۋ وبلىسىنداعى لاڭكەستىك ارەكەت سالدارىنان كوپتەگەن ادامنىڭ قازا تابۋىنا بايلانىستى قازاقستان حالقىنىڭ اتىنان قايعىرا كوڭىل ايتىپ, بەيبىت تۇرعىندارعا قارسى زورلىق-زومبىلىقتى قاتاڭ ايىپتايتىنىن جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە رەسەيمەن بىرگە ەكەنىن جەتكىزدى.
سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆتىڭ مالىمەتىنشە, «كروكۋس سيتي حوللدا» قازا تاپقاندار مەن جاراقات العاندار اراسىندا ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى جوق. ء«بىز قازىر وقيعانىڭ ەگجەي-تەگجەيىن انىقتاپ جاتىرمىز. ماسكەۋدەگى ەلشىلىك جەرگىلىكتى بيلىكپەن جانە ءتيىستى قىزمەتتەرمەن بايلانىستا. قازا تاپقاندار نەمەسە جاراقات العاندار اراسىندا قازاقستان ازاماتتارى تۋرالى اقپارات تۇسكەن جوق. قوسىمشا مالىمەتتەر بولسا تاعى دا حابارلايمىز. قازىرگى تاڭدا ەلشىلىكتە 8 (925) 897-71-14 تەلەفون ءنومىرى بويىنشا قاۋىرت جەلى جۇمىس ىستەپ تۇر», دەدى ول.
وقيعا قالاي ءوربىدى؟
وسى كۇنى «كروكۋس سيتي حوللدا» «پيكنيك» روك-توبىنىڭ كونتسەرتى وتۋگە ءتيىس ەدى. ءبىر مەزگىلدە 7 200 ادامعا دەيىن سىياتىن بۇل عيمارات – ماسكەۋ مەن ونىڭ توڭىرەگىندەگى ەڭ ۇلكەن كونتسەرت زالدارىنىڭ ءبىرى. وعان بيلەتتەردىڭ ءبارى ساتىلىپ كەتكەن. تەرروريستىك شابۋىل باستالار الدىندا زالعا كورەرمەندەردىڭ كوپ بولىگى كەلىپ, ورىندارىنا جايعاسىپ ۇلگەرگەن.
كونتسەرت ساعات كەشكى 20.00-دە باستالۋعا ءتيىس ەدى. بىراق ءدال وسى كەزدە عيمارات الدىنا سۋىت كەلىپ توقتاعان اق ءتۇستى «Renault» اۆتوكولىگىنەن تۇسكەن قارۋلى ءتورت ادام باستى كىرەبەرىس ەسىككە كەلىپ, ەڭ الدىمەن سول جەردەگى كۇزەتشىلەردى اتىپ ولتىرەدى. قولدارىندا رەزەڭكە شوقپار مەن ەلەكتروشوكەردەن باسقا قارۋى جوق سەكيۋريتيلەر ادام ولتىرۋگە ازىرلەنىپ كەلگەن قىلمىسكەرلەرگە ەشقانداي قارسىلىق كورسەتە الماعان.
عيماراتقا ەركىن كىرىپ ۇلگەرگەننەن كەيىن تەرروريستەر كەزدەسكەننىڭ ءبارىن اۆتوماتتى قارۋمەن جايپاي باستاعان. بۇل كۇنى «پيكنيك» توبىنىڭ كونتسەرتىنەن بولەك وسى جەردە سپورتتىق بيدەن بالالار اراسىندا رەسەي چەمپيوناتى دا ءوتىپ جاتقان ەدى. ياعني عيمارات ىشىندە جاسوسپىرىمدەر دە كوپ بولاتىن.
«كروكۋس سيتي حولدا» اتىس ءجۇرىپ جاتقانى تۋرالى العاشقى مالىمەت Telegram-كانالداردا ساعات 20.15-تە جاريالانا باستاعان. رەسەي اقپارات كوزدەرىنىڭ حابارلاۋىنشا, كونتسەرتتە مەملەكەتتىك دۋمانىڭ تاتارستان اتىنان سايلانعان دەپۋتاتى ايدار مەتشين دە وتىرعان. ول – قىرعىننان امان قالعان ادامداردىڭ ءبىرى. «زال ىشىندە اتىس جوعارى جاقتان باستالدى. مەن تومەنگى جاقتاعى پارتەردە وتىرعان ەدىم. امان قالعانىم دا سونىڭ ارقاسىندا. ۇزدىكسىز تارسىلداتىپ اتقان اۆتومات دىبىسى باستالعاندا زالدىڭ ۇستىڭگى جاعىنداعى ادامدار تومەنگە قاراي جاپپاي قاشا باستادى. بىرەۋلەر ورىندىقتىڭ استىنا تىعىلىپ جاتتى. مەن مۇنىڭ جاي نارسە ەمەس, تەراكت ەكەنىن بىردەن ءتۇسىندىم. قاسىمداعى ادامدارمەن بىرگە ساحنانىڭ ارت جاعىنداعى بولمەگە قاشىپ كىردىك. مۇندا «پيكنيك» توبىنىڭ انشىلەرى ادەمى كيىمدەرىن كيىپ, مۋزىكالىق اسپاپتارىن اسىنىپ, ساحناعا شىعۋعا دايىن وتىر ەكەن. ءبارىمىز قىزمەتتىك ەسىك ارقىلى سىرتقا قاشىپ شىقتىق», دەيدى ول.
تەرروريستەر ادامداردى اتىپ قانا قويماي, زالدىڭ ىشىنە تەز جانعىش سۇيىقتىقتى توگىپ, ءورت قويعان. اقپارات كوزدەرىنىڭ حابارلاۋىنشا, قۇربان بولعانداردىڭ كوبى دە ورتتەن, ۋلى گازدان جانە كونتسەرت زالىنىڭ توبەسى وپىرىلىپ تۇسۋىنەن ومىرىمەن قوش ايتىسىپتى. كەيىن «كروكۋس سيتي حوللدىڭ» اجەتحانالارىنان وننان استام ادامنىڭ مۇردەسى تابىلدى. ولار تەرروريستەردىڭ وعىنان قۇتىلعانىمەن, ۋلى گازدان قۇتىلماي, جاسىرىنىپ وتىرعان جەرىندە كوز جۇمعانى بەلگىلى بولدى.
بۇل وقيعانىڭ تۇسىنىكسىز تۇسى – قىلمىسكەرلەر تەك ءولتىرۋ جانە دۇربەلەڭ تۋدىرۋ ءۇشىن كەلگەن. عيماراتقا وپ-وڭاي باسىپ كىرىپ, 18 مينۋتتىڭ ىشىندە جۇزدەگەن ادامدى جايپاپ سالىپ, زالدىڭ توبەسىن ورتاسىنا ءتۇسىرىپ, ارتىنشا كەلگەن كولىكتەرىمەن ەش كەدەرگىسىز قاشىپ كەتۋى كوڭىلگە كوپ كۇدىك ۇيالاتادى.
لاڭكەستەر كىمدەر؟
كەلەسى كۇنى فەدەرالدى قاۋىپسىزدىك قىزمەتى بريانسك وبلىسىندا تەرروريستەر مىنگەن كولىكتى توقتاتىپ, «كروكۋس سيتي حوللدا» اتىس سالعان ءتورت كۇدىكتىنى جانە وسى تەراكتىنى ۇيىمداستىرۋعا قولعابىس ەتكەن تاعى جەتى ادامدى قولعا ءتۇسىردى. رەسەي اقپارات كوزدەرىنىڭ حابارلاۋىنشا, تەراكت جاسادى دەپ ايىپتالىپ وتىرعان ءتورت ادامنىڭ ەسىمدەرى – دالەردجون ميرزوەۆ, سايداكرامي راچاباليزودا, شامسيدين فاريدۋني, مۋحاممادسوبير فايزوۆ. ءبارى دە 19 بەن 32 جاس ارالىعىنداعى تاجىكستاننان شىققان ازاماتتار. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ ۇستىنەن سوت باستالىپ كەتتى. ەگەر قىلمىستارى دالەلدەنسە, ولارعا ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالۋى مۇمكىن.
اقپارات كوزدەرىنەن بۇل لاڭكەستىك ارەكەتتى «يسلام مەملەكەتى» ۇيىمى (يگيل قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) ءوز موينىنا العانى بەلگىلى بولدى. بىراق بۇعان سەنۋشىلەر دە, سەنبەۋشىلەر دە بار.
وسى ورايدا الەۋمەتتىك جەلىلەردە بۇل وقيعا ۇلتارالىق قاقتىعىسقا سەبەپ بولىپ, رەسەي مەن تاجىكستان اراسىن ناشارلاتىپ جىبەرمەي مە دەگەن كۇدىك تە ايتىلىپ جاتىر. بەيرەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, بۇگىندە بۇل ەلدە ءبىر ميلليوننان اسا تاجىك ازاماتى جۇمىس ىستەيدى. وسىعان وراي تاجىكستان ەلشىلىگى ءوز ازاماتتارىن قوعامدىق كوپشىلىك ءىس-شارالارعا قاتىسپاۋعا, جۇمىستان كەيىن مۇمكىندىگىنشە ۇيدەن شىقپاۋعا كەڭەس بەردى.
تەراكتىدەن كەيىن ولاردىڭ ءبىرسىپىراسى ءوز قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن الاڭداپ وتاندارىنا قايتۋى عاجاپ ەمەس. سونىمەن بىرگە تاجىكستاننان رەسەيگە جۇمىس ىزدەپ باراتىندار قاتارى دا باسەڭسۋى مۇمكىن. بىراق ءوز ەلدەرىندە بارىنە بىردەي ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابىلمايتىنى تاعى راس.
ازىرگە بۇل قىرعىنعا قاتىستى سۇراق كوپ, جاۋاپ ماردىمسىز. تەراكتىنىڭ ارتىندا كىمدەر تۇر؟ ولاردىڭ كوزدەگەن ماقساتى نە؟ الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى قىزمەتتەر جاۋاپسىز سان سۇراقتىڭ ءمان-جايىن انىقتاپ, الاساپىراننىڭ اقيقاتىن ايتار دەپ ۇمىتتەنەمىز.
