سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
قاقپادان كىرگەندە كوپقاباتتى «قاسقايعان الىپ عيماراتتىڭ كەۋدە تۇسىنداعى» جازۋعا بىردەن كوز تۇسەدى, وندا «№8 مەكتەپ-ليتسەي» دەلىنگەن. ليتسەي دەگەننەن-اق جاراتىلىستانۋ باعىتىندا تەرەڭدەتىپ وقىتاتىنىن, سول سەبەپتى مەكتەپتىڭ ىشىندە بيولوگيا, حيميا, فيزيكا, ماتەماتيكا الەمى «سويلەپ تۇراتىن» شىعار دەدىك. ۇزىنا بويى دالىزدە ءا دەگەننەن كوز تارتقانى – كەرەگە مەن شاڭىراق. جوعارىعا مويىن بۇرعىزعان شاڭىراقتىڭ ۋىقتارىنا ءتۇرلى ءتۇستى ءجىپ بايلانىپ, قازاقى داستۇردەن سىر شەرتەتىن, التىباقان, بەسىككە سالۋ, اتقا مىنگىزۋ, ەت تاعامى, باۋىرساق, اساتاياق سەكىلدى ۇلتىمىزدىڭ بەينەسىن ايشىقتاعان سۋرەتتەر ءىلىنىپتى. ال توبەگە تاعىلعان ۇلكەن پلاكاتتارداعى «دەنساۋلىق», «باتىرلىق», «مەيىرىمدىلىك», «باۋىرمالدىق», «پاتريوتيزم», «ادالدىق», «ادىلدىك», «جومارتتىق», «قۇرمەت», «كەمەلدىك», «قاناعات», «جاۋاپكەرشىلىك» دەگەن جازۋلاردىڭ ءمانىسى تەرەڭدە ەكەن.
«وقۋشىلار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىپ, قورىتىندىسىندا مۇعالىمنىڭ وقۋشىعا سەنىمى مەن ءوزارا قۇرمەتتىڭ تومەن ەكەنى, بالالاردىڭ بىزدەن جىلۋلىق سەزبەيتىنى انىقتالدى. سوندىقتان تاربيە ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارۋ كەرەگىن ءتۇسىنىپ, ىزدەنىپ, ءبىلىم-يننوۆاتسيا مەكتەپتەرى, «نۇر وردا» مەكتەپتەرىندەگى تاربيە باعدارلاماسىن زەردەلەپ, سونداعى بىلىكتى ماماندارمەن تاجىريبە الماستىق. سول ارقىلى تاربيە جۇمىسى ساباقتان تىس ۋاقىتتا ەمەس, مۇعالىم ءوز پانىندە, تۋرا ساباقتىڭ ۇستىندە جۇرگىزگەندە ناتيجەلى بولاتىنىنا كوز جەتكىزدىك. سودان وسى «قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ» جوباسى بويىنشا 20 مۇعالىمىمىزدى ارنايى كۋرستان وتكىزدىك, كەيىن ولار باسقا پەداگوگتەردى وقىتتى. قازىر, مىنە, ءتورت جىلدان بەرى مەكتەبىمىزدەگى مۇعالىمدەردىڭ 80 پايىزى وسى باعدارلامامەن جۇمىس ىستەيدى. وسىعان وراي, ءبىز ءار ايعا قۇندىلىقتاردى بەكىتتىك. جوعارىدا ءسىز كورگەن جازۋلار سول قۇندىلىقتاردى بىلدىرەدى. مىسالى, قىركۇيەك ايىن «جاۋاپكەرشىلىك ايى» دەيمىز. ويتكەنى بالا ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ ساباقتان قالماۋى كەرەك, وقۋعا, ءبىلىم الۋعا وقۋشى دا, تاربيەلەۋگە, ءبىلىم بەرۋگە مۇعالىم دە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا ءتيىس ەكەنىن ۇعىندىرامىز», دەپ ءتۇسىندىردى اتالعان مەكتەپ ديرەكتورى گۇلنۇر ەرسايىنقىزى.
وقۋ وشاعى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇندىلىقتاردى سىڭىرۋگە باعىتتالاتىن ءىس-شارالار جوسپارى مۇعالىمدەرمەن عانا ەمەس, وقۋشىلارمەن دە كەڭەسىپ ازىرلەنگەن ەكەن. بۇل بالالاردى ءوز ويىن ەركىن ايتۋعا, مۇعالىمدەرىنە كومەكتەسۋگە, وزدەرىنىڭ دە ىزدەنۋىنە, ۇجىمدىق مادەنيەتكە, باۋىرمالدىققا جانە ونى ورىنداۋ ارقىلى جاۋاپكەرشىلىككە تاربيەلەيدى. سەبەبى مەكتەپ ۇجىمى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن, ءىت قۇزىرەتتى, ساۋاتتى, ادال ۇرپاق تاربيەلەۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
ۇيىم باسشىسىمەن cويلەسە ءجۇرىپ, مەكتەپتى ارالاپ كەلەمىز. ءار سىنىپقا كىرگەن سايىن وقۋشىلاردىڭ ەرەكشە, ۇلتتىق فورما كيەتىنىن بايقادىق. ال مۇعالىمدەردىڭ جاراتىلىستانۋ ساباعىندا زاتتىڭ سۇيىق, قاتتى, قويۋ كۇيىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا ءسۇت, ايران, قۇرت, جەنتتى كورنەكىلىك رەتىندە پايدالاناتىنىن كورىپ ريزا بولدىق. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋ دەگەنىمىز وسىنداي-اق بولار. تاربيە ىسىندەگى جۇمىستىڭ دا ورنى ءبىر بولەك. مىسالى, مەكتەپتەگى 4-سىنىپ وقۋشىلارى باتىرلار جىرىن, 3-سىنىپ وقۋشىلارى وتىرىك ولەڭ, 2-سىنىپ وقۋشىلارى ماقال-ماتەل ايتىپ جارىسادى. 4-سىنىپ وقۋشىلارى ءبىر باتىرلار جىرىن تولىق ساحنالاپ شىقسا, 2-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ماقال-ماتەلدەردى جاتقا ايتىپ قانا قويماي, ماعىناسىن ءتاتتى تىلىمەن تۇسىندىرگەنىنە ءتانتى بولاسىز.
كەلەسى ءبىر سىنىپقا كىرگەندە قوڭىراۋ سوعىلىپ, وقۋشىلار دالىزگە قاراي ۇمتىلدى. باستاۋىش سىنىپتىڭ قىزدارى ءبىر-بىرىنە «جۇرىڭدەر, ءبيىمىزدى قايتالايىق» دەستى دە, تۇرا قالىپ بيلەي جونەلدى. ىشىندە ءبىر پىسىقتاۋ قىز قالعانىنا بي قيمىلدارىن كورسەتىپ قويادى. ۇلدار ءوزارا «اسىق اتۋعا كەتتىك» دەپ جۇگىرە جونەلدى. ولاردىڭ ارتىنان ءبىز دە ىلەستىك, دالىزگە توسەلگەن شارشى كىلەمگە اق بوياۋمەن شەڭبەر سىزىلىپ, شەڭبەردىڭ ورتاسىنا ءبىر سىزىق جۇرگىزىلىپتى. باستاۋىش سىنىپتا وقيتىن ۇلدار اسىق اتۋعا كىرىستى. سويتسەك, بۇل ولاردىڭ كۇندەلىكتى 15 مينۋتتىق قوڭىراۋدا داعدىعا اينالدىرعان وينى ەكەن. بالالاردىڭ كۇن سايىن وينايتىنى ءتاپ-ءتاۋىر كوزدەيتىنىنەن, توسەلىپ قالعانىنان كورىنىپ-اق تۇر.
وسى تۇستا كىلەمنىڭ ارعى جاعىندا تۇرعان ۇستەل ۇستىندەگى تىزىلگەن ديپلومدار مەن كۋبوكتەرگە كوزىمىز ءتۇستى. مەكتەپ كومانداسىنىڭ اسىق ويىندارىنان جۇلدە العانىن ايعاقتاعان ديپلومدارعا قاراپ تۇرعانىمىزدا, اسىق اتىپ جاتقان بالالار وزدەرىنەن رۇقسات سۇراعان جوعارى سىنىپتىڭ وقۋشىلارىنا ورىن بوساتتى. ەكى بويجەتكەن ءبىر-بىرىنە قارسى وتىرىپ الدى دا, «بەس تاس» وينىن باستادى. قوس قىزدىڭ قولىنا كوز ىلەسپەيدى. ءبارىن باقىلاپ تۇرعان دەنەشىنىقتىرۋ مۇعالىمى ەربولات سەمەيحان كەلەسى قاباتتا باسقا بالالاردىڭ توعىزقۇمالاق ويناپ جاتقانىن قوسىپ قويدى.
«قازىر ۇلتتىق ويىندارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ايتالىق, اسىق اتۋدان ازيا چەمپيوناتى ءوتتى, وسى ويىن 2024 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ تىزىمىنە دە ەنگىزىلدى. اسىق وينى قازىر ۇمىتىلىپ بارا جاتىر عوي. سوندىقتان وسى ويىنعا بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2011 جىلدان باستاپ بالالارعا اسىق وينىن ۇيرەتۋدى قولعا الدىق. كۇندەلىكتى ساعات 12:00–14:00 ارالىعىندا اۋەلى ۇيىرمە ەسەبىندە ۇيرەتتىك. ەڭ از دەگەندە ۇيىرمەگە 15–20 بالا كەلەدى. وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە ەشقانداي شەكتەۋ دە, قىستاۋ دا جوق, ءوز ەركىمەن وينايدى. قوڭىراۋ ۋاقىتىندا ويناۋعا جاعداي جاساپ قويدىق, ءسويتىپ ويىن كۇندەلىكتى داعدىعا اينالدى. ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ وقۋشىلاردان قۇرالعان كوماندا اسىق اتۋدان قالالىق, رەسپۋبليكالىق جۇلدەلەردى يەلەندى», دەيدى مۇعالىم ە.سەمەيحان.
مەكتەپتەن شىققاندا وقۋ وشاعىنىڭ اۋلاسىنداعى «جاسىل مەكتەپ» دەپ جازىلعان جىلىجايعا كوزىمىز ءتۇستى. جىلىجايدى استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى ب.وتەمۇراتوۆ قورىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن جىلى «جاسىل مەكتەپ» جوباسىمەن سالىپ بەرىپتى. جىلىجايعا كىرگەندە قار جاۋىپ تۇرعان قىس مەزگىلىنەن بىردەن جاپىراعى جايقالعان جاز كەلگەندەي كۇي كەشتىك. جىلىجايدا وقۋشىلار ەككەن قيار جەمىس بەرە باستاپتى. قۇلپىناي دا قىزارىپ قالىپتى. توپىراققا تىكەسىنەن تۇرعىزىلعان تاقتايشالارداعى جازۋلاردان نەنىڭ وتىرعىزىلعانىن, شالقاسىنان جاتقان تاقتايشالارداعى جازۋلاردان قانداي وسىمدىكتىڭ ءوسىرىلىپ بولعانىن بىلەدى ەكەن. جىلىجايدىڭ تورىندە وسى شاعىن باقشادا تەر توگىپ, ءبىر جىلدا 30 كگ قيار جيناعان وقۋشىلاردىڭ فوتوسۋرەتتەرى مەن قاناتتى سوزدەر جازىلعان كارتينالار ءىلىنىپتى. سونداي كارتينانىڭ بىرەۋىندە «ەڭبەك ەتۋ – ءومىرىڭدى ءماندى ەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى» دەپ جازىلعان.
مەكتەپ قاقپاسىنان شىققاندا: ء«بىلىمدى بولعان جاقسى, ال ءبىلىمىن ەلدىڭ, ودان ءارى ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە جۇمساي بىلگەن – ودان دا جاقسى. بۇل ءۇشىن, ارينە, ءبىلىمدى ادامنىڭ كوكىرەگىندە ونىڭ ادام ەكەنىن ۇمىتتىرمايتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتار سايراپ تۇرۋى قاجەت-اق» دەگەن ويعا توقتادىق.
