فوتو: ult.kz
ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا دەگەنىمىز – ادەت-عۇرىپ, سالت-ءداستۇر, ۇلتتىق ءتالىم-تاربيە, تەمىرشىلىك-ۇستالىق, ساداقشىلىق, قۇدىق شەگەندەۋشى, قۇسبەگىلىك, اڭشىلىق, ۇلتتىق داعدىلار, ءان, كۇي, جىر, ۇلتتىق مەيرامدار, ت.ب. ايتا كەتسەك, بۇل رەسمي تۇردە قاعازعا تۇسكەن 87 ەلەمەنت.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلى وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا: «تامىرى تەرەڭ ءتول شەجىرەمىز – حالقىمىزدىڭ مادەني كودى. ونى جان-جاقتى زەرتتەپ, ساقتاپ, وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە, دارىپتەۋگە قاجەتتى جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەتتىڭ نەگىزگى مىندەتىنىڭ ءبىرى», دەگەن ەدى. 2003 جىلعى 17 قازاندا پاريجدە جاسالعان «ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ» تۋرالى كونۆەنتسيانى قازاقستان 2011 جىلى 1 ماۋسىمدا №613 قاۋلىسىمەن راتيفيكاتسيالاپ, ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 29 ساۋىردەگى №408 قاۋلىسىمەن, ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى تۇجىرىمداما قابىلداعان.
«الايدا, بۇل تۇجىرىمداما قابىلدانعان كۇيى قاعاز بەتىندە قالدى. ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى انىقتاۋ, قۇجاتتاۋ, زەرتتەۋ, ساقتاۋ, جاڭعىرتۋ, ماتەريالدىق ەمەس مۇرامەن اينالىساتىن تۇلعالاردى قولداۋ سەكىلدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى دە ورىندالعان جوق», دەدى دەپۋتات.
150 ەل حالىقارالىق كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاپ, ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋعا مىندەتتەمە العان. بۇل قاتاردا قازاقستان دا بار. پاريج كونۆەنتسياسىنا مۇشە ەلدەر ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراعا قاتىستى ارنايى زاڭ قابىلداعان.
«الىسقا بارماي-اق ىرگەمىزدەگى قىتاي, وزبەكستان, قىرعىزستان, ءتىپتى, رەسەيدىڭ ءوزى ماتەريالدىق ەمەس كونە مۇرالارىن زاڭمەن بەكىتىپ, بۇكىل وڭىرلەردە جىل سايىن ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىپ, ءتول ونەردى ۇستانۋشىلار تۋرالى مالىمەتتەردى جيناپ, ساقتاپ, مەملەكەتتىڭ بايلىعى رەتىندە قورعاپ وتىر. الەمدە ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ جانە دامىتۋ باعىتىندا لاتىن امەريكاسى ەلدەرى, ازيادا كورەيا, جاپونيا باستاعان ەلدەر وق بويى وزىق تۇر. ال بىزدە زاڭ تۇگىل سىنىق سۇيەم قۇجات تا جوق. ماتەريالدىق ەمەس رۋحاني مۇرانى ساقتاۋشىلاردى تىزىمگە الۋ, ساقتاۋ, قورعاۋ جۇمىسى مەملەكەتتىك ساياسات رەتىندە ەشقاشان رەسپۋبليكا تۇگىل وڭىرلەردە جۇرىگىزىلمەگەن. ءوز بەتىنشە جاياۋ-جالپىلى ەكسپەديتسيا جاساپ جۇرگەن ساناۋلى عانا جانكەشتىلەر بار», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
جاناربەك ءاشىمجان اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىرقاتار ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى:
- 2003 جىلعى كونۆەنتسيانى تولىق ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى ۋاكىلەتتى ورگان جەدەلدەتىپ «ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋى كەرەك.
- ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا ەلەمەنتتەرى مەن ولاردى ساقتاۋشى مۇراگەرلەردىڭ ايماقتىق جانە رەسپۋبليكالىق ءتىزىمى جاسالۋى ءتيىس.
- ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى جيناۋ, قورعاۋ, زەرتتەۋمەن اينالىساتىن ارنايى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى نەمەسە ورتالىق اشۋ قاجەت.
- ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالاردى جيناۋ, ساقتاۋ, زەرتتەۋ ءۇشىن وڭىرلەردە كەشەندى ەتنوگرافيالىق-فولكلورلىق جانە مۋزىكالىق ەكسپەديتسيالار ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلۋى كەرەك.
- جەتەكشى ارنالاردا ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى ناسيحاتتاۋعا ارنالعان باعدارلامالار اشىلۋ قاجەت.
