«سوعىستىڭ كۇيىپ تۇرعان تۇسىندا, 1942 جىلى وسى ۇيگە كەلىن بوپ ءتۇستىم. جالعىز باۋىرىم بار ەدى, سول كىسى «ەڭ بولماسا باسىنا ورامال سالىپ, ورنىن تاۋىپ كەتسىن» دەپ مەنى 16 جاسىمدا ۇزاتىپ جىبەردى. ول ۋاقىتتا 15–16 جاستاعى ۇل-قىزدى شاحتانىڭ قارا جۇمىسىنا الىپ كەتەتىن. ءوزى سوعىسقا اتتاندى. اكەمنىڭ شاڭىراعىندا ەكى كەمپىر, ءبىر ايەل, 5 پەن 2 جاستاعى ەكى بالا بار – بارلىعى بەس جان قالدى», دەپ توركىنى تۋرالى تەبىرەنگەن كەيۋانا كوزىنە جاس الدى.
اق بوساعا اتتاعان سوڭ, ەرى تاقاباي شورتانوۆ تا باس كوتەرەر اۋىل ازاماتتارىمەن بىرگە مايدانعا كەتكەن ەكەن. التى ايلىق سابيىمەن اتا-ەنەسىنىڭ قولىندا قالعان جاس كەلىن قارا شاڭىراقتىڭ شارۋاسىمەن قاتار, مەكتەپتە كۇندىز بالا وقىتىپ, تۇندە تىرما تارتاتىن اتقا ءمىنىپ, سول جىلدارداعى ۇجىمشاردىڭ قارا جۇمىسىنا جەگىلەدى. اۋىلدىڭ تۇرمىسىن تۇرالاتقان تۇستا بەل شەشپەي ەڭبەك ەتكەن ايەلدەر ارالاسپاعان شارۋا قالماعان. تاڭ ەلەڭ-الاڭىنان كوز بايلانعان ۋاقىتقا دەيىن ءشوپ شاۋىپ, شومەلە سالۋ, مال باعىپ, وتىن-سۋ ازىرلەۋ سىندى كەزەك كۇتتىرمەس شارۋالاردىڭ بەل ورتاسىندا بولعان اۋىل ايەلدەرىنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ەرلىك ىستەرى ەل ەسىندە. وسىلايشا, ارتتا قالعان جىلدارىن كۇرسىنە ەسكە العان اسىل اجەنىڭ ءاجىم ىزدەرىنەن وتكەن ءومىرى سىر شەرتىپ تۇرعانداي سەزىلدى.
تۋعان توپىراعىنا امان-ەسەن ورالعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرى تاقاباي شورتانوۆ وتباسىمەن نارىنقولدىڭ كومىرشى اۋلىنا قونىس اۋدارىپ, 20 جىلعا جۋىق كەگەن اۋدانىنىڭ اعارتۋ سالاسىندا ۇزاق جىل ەڭبەك ەتەدى. ون ءۇش بالانى ءوسىرىپ, وربىتەدى. ۇستازدىقپەن قاتار, اۋىلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋگە اتسالىسقان ەرى دە ەلىنە ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن. ءسويتىپ, قيىندىق اتاۋلىنى قولتىقتاسا ءجۇرىپ جەڭگەن قوس قاريا بيىك بايتەرەكتەي تامىرىن تەرەڭگە جايعان. بالالارىنان نەمەرە, شوبەرە, شوپشەك سۇيگەن ۇرپاقتارىنىڭ سانى وسى كۇنى 200-دەن اسقان تاقاباي اتا 94 جاسىندا ومىردەن وتەدى.
اۋاسى ساف, سۋى ءمولدىر, وت جاعىپ, ءتۇتىن تۇتەتكەن اۋلىنان اسقان جۇماق جوقتاي كورەتىن عاسىرمەن قۇرداس ارداگەر اجە ءالى دە قايراتتى. وتكەن كۇنگى وقيعالاردى مىسال ەتىپ, كەلىن-بالالارىن جاقسىلىققا, مەيىرىمدىلىككە, ىزگىلىككە باۋلىپ وتىرادى. شاڭىراعىنىڭ التىن قازىعى, اسىل قازىناسىنا اينالعان ءاز اجەنىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ, اق باتاسىن الۋعا كەلەتىن كىسى قاراسى دا بوساعاسىنان ءۇزىلىپ كورمەگەن. قازاقتىڭ قاسيەتتى عۇرپى مەن اتا سالتىن ارداق تۇتىپ, ونى جاڭا زامانعى جاستاردىڭ بويىنا دارىتۋعا ءال-دارمەنى كەلگەنشە تىرىسىپ باعادى.
«سوعىستىڭ قيىنشىلىعىن از كورمەدىك, اش تا, جالاڭاش تا بولدىق. ايتەۋىر ءتىرى بولعان سوڭ ءبارىن جەڭىپ شىقتىق. قازىرگى مامىراجاي كۇنىمىزگە تاۋبە دەيمىز. ناننان تارىعىپ وتىرعان ادام جوق, كوڭىلى توق, كويلەگى ءبۇتىن, ۇيقىسى تىنىش. بۇدان ارتىق نە كەرەك؟» دەپ توقشىلىقتان گورى جوقشىلىقتىڭ اششى ءدامىن تاتقان كۇلپارا اجە استا-توك ىسىراپقا جول بەرمەۋدى ۇنەمى ەسكە سالادى.
«كاريام قارتايعانشا قىمىزدان قول ۇزبەدىك. وسى ۇزىنبۇلاقتا دا بيە ساۋدىق. «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەگەن. ەرىنبەي ەڭبەكتەنگەن جاننىڭ ىرزىق-نەسىبەسى مول بولادى», دەيدى اسىل اجە.
التىن قۇرساق اسىل انانىڭ اشىتقان بال قىمىزى مەن تابا نانىنىڭ ءتاتتى ءدامىن تاتپاعان جان كەمدە-كەم شىعار. تاي-ق ۇلىنداي جارىسىپ, شۇرقىراسا بىرگە وسكەن اۋىل بالالارى ءتۇتىن ورىلگەننەن ۇيمەلەپ, كۇلپارا اجەنىڭ جاڭا پىسكەن ىستىق نانىن جاپىراقتاپ ءۇزىپ, تالاسا-تارماسا جەيتىن بالالىق شاقتارىن اسقان ساعىنىشپەن ەسكە الادى.
«اكەم ەكەۋى ءبىرىن-ءبىرى قاس-قاباعىنان تۇسىنىسەتىن, قادىرلەپ وتىراتىن, سونىڭ ءوزى بىزگە ۇلكەن ونەگە ەدى. ەڭبەككە ەپتى ءارى شاپشاڭ قيمىلدايتىن اناما اۋىل قاريالارى شاشتارىن الدىراتىنى ەسىمنەن كەتپەيدى. سودان سوڭ ول كىسىلەردىڭ باسى-كوزىن جۋىپ بەرەتىن. انامنىڭ ۇزاق جاساۋىنىڭ ءبىر سىرى دا سول ۇلكەندەردەن العان اق باتاسىنىڭ شاپاعاتى بولار دەپ ويلايمىن», دەيدى ۇلكەن ۇلى, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مارات تاقاباەۆ.
قوس عاسىردىڭ كۋاگەرى بولعان اقسامايلى اجەنىڭ اق تىلەۋى – ەلدىڭ تىنىشتىعى, اعايىننىڭ اۋىزبىرلىگى مەن بەكەم تىرلىگى. «قازاعىمنىڭ قۇت-بەرەكەسى اۋىلدا, ودان تامىر ۇزۋگە بولمايدى», دەيتىن عاسىرمەن قۇرداس كۇلپارا اجەنىڭ تاعىلىمعا تولى ءار ءسوزى سۋ تۇبىندە جالتىراعان مارجانداي كوكىرەككە ساۋلەسىن قۇيىپ, شۋاعىن شاشادى.
الماتى وبلىسى
