ۇستامدىلىق ۇلاعاتى وزىنە دە, حالقىنا دا ادالدىق

ەل حالقى ەلباسىنىڭ شەشىمىن وسىلاي باعالاپ وتىر از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قول جەت­كىز­گەن ءجۇز جىلدىققا تاتىرلىق جەتىس­تىك­تەرىمىزدىڭ باسى-قاسىندا قوزعاۋ­شى, دەم بەرۋشى بولىپ تۇڭعىش پرە­زيدەنتىمىز – نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى ءجۇر. ول ەلىمىزگە تاپ بولعان كە­شەگى اۋمالى-توكپەلى, وتپەلى كەزەڭدە, حالقىمىزدىڭ باعىنا وراي, ەل بي­لىگىن ءوز قولىنا الدى. ءارى وسى سىني شاقتان ەلىن جاڭىلدىرماي, ءسۇرىن­دىرمەي الىپ شىقتى. سوڭعى كەزدە پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزۋدەگى كوش­باس­شىلىق ءرولى تۋرالى وتانداستار دا, شەتەلدىك ساراپشىلار دا ايتىپ, جازىپ ءجۇر. “ەل باسى” تۋرالى ءما­سەلە پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىندا قارالىپ, ماقۇلداندى. ەلباسىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭ جوباسى قوس پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ تالقىسىنان ءوتىپ, ەلباسىنىڭ بەكىتۋىنە جىبەرىلدى. بۇكىل ەل بولىپ, پرەزيدەنتتىڭ شە­شىمىن كۇتتىك. ەندى, مىنە, نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى وزىنە جولدانعان زاڭدارعا جاۋاپ بەرىپ, ءوز ۇستانىمىن دەپۋتاتتارعا نەمەسە “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ ساياسي بيۋروسىنا عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاندىقتارعا ءما­لىم ەتتى. ەلباسى ۇسىنىلعان زاڭ­دارعا قول قويۋدان باس تارتتى. حا­لىق­تىڭ قوشە­مەتىن, ءوزىنىڭ ءمار­تەبەسىن زاڭ ارقىلى بەكىتۋدىڭ ءجونى جوق دەپ تاپتى. ەلباسى وزىنە دە, حالقىنا دا سەنەدى. ەلدىڭ, حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتاۋ ءۇشىن ارنايى قارار قابىلداۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ بىلەدى. قىزمەتتەستەرمەن, ارىپتەستەر­مەن, جولداستارمەن ءوزارا اڭگىمەدە تاپ وسىنداي شەشىم بولار دەپ كۇتكەن ەدىك. جاۋاپ ويىمىزدان شىقتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاعى دا ءوزىنىڭ پاراساتتىلىعىن, كورەگەن­دى­گىن, تاجىريبەلى-مايتالمان ساياسات­كەر ەكەندىگىن, مەملەكەتتىك, ءتىپتى جالپى­ادام­زاتتىق كاتەگوريالارمەن وي­­لاي­تىنىن تانىتتى. “مەن ارقا­شان ءتۇرلى ماقتاۋ مەن ماداقتان بيىك تۇ­رۋعا تىرىسامىن جانە وسى ۇستا­نىم­دا قالا بەرەمىن”, – دەپ اتاپ كور­سەتتى ەلباسى ءوزىنىڭ حالىققا ارناۋىندا. ەلباسىنىڭ وسى شەشىمى ەلىمىزگە, بۇكىل قازاقستاندىقتارعا ابىروي بولدى دەپ بىلەمىز. ءبىز وسىنداي كەڭ جانە ارىدەن ويلايتىن دانا باس­شى­مىز­دىڭ بارلىعىنا ريزاشىلىق ءبىل­دىرەمىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەم­لە­كەت مۇددەسىن, حالىقتىڭ جاعدايىن بارىنەن دە بيىك قوياتىنىن تاعى دا ايعاقتادى. ءوز ارناۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى قوعامدىق پىكىردە بەرىك قا­لىپتاسقان “ەل باسى” مارتەبەسىن زاڭداستىرۋ تۋرالى پارلامەنتتىڭ شەشىمىن تۇسىنىستىكپەن قابىلداي­تى­نىن جانە وسى مارتەبەنى قابىلداۋ تۋرالى تىلەك ايتىپ حات جولداعان قا­زاق­ستاندىقتارعا شىنايى العى­سىن بىلدىرەتىنىن ايتتى. بىراق, ەلبا­سى­نىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي مارتەبەنى تەك زاڭدارمەن, دەكرەتتەرمەن نەمەسە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەرمەن بەلگىلەۋگە بولمايدى. ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە – ءباسپاسوز بەتىندە قىلاڭ بەرىپ قالعان ۇلت كوش­باسشىسى تۋرالى يدەيانى ورىنسىز دەپ ەسەپتەۋدىڭ نەمەسە ول حالىقتى ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىرىپ, ەلدەگى تۇراق­تى­لىققا نۇقسان كەلتىرەدى دەپ ويلاۋدىڭ رەتى جوق. نەگىزىندە وسىناۋ يدەيادا دە-فاكتو بولعان جاعدايدى دە-يۋرە جاعدايىنا كەلتىرۋ, ياعني زاڭداستىرۋ كەرەك دەگەن ماعىنا جاتىر. نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى, شى­نىن­دا دا, ەلىمىزدە عانا ەمەس, تمد ەل­دەرىندە, ءتىپتى دۇنيە جۇزىندە تا­نى­مال بولىپ تابىلاتىن كوشباسشى. بۇل – وتانداستارىمىزدىڭ عانا ەمەس, شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ دا پىكىرى. ەلباسى ءوزىنىڭ ارناۋىندا ەلدە ءارتۇرلى پىكىرلەر تۋعىزعان ماسەلە ءجو­نىندە, ەلىمىزدىڭ جاعدايى, الدا تۇر­­عان ۇلان-عايىر مىندەتتەر ءجو­نىن­دە ءوز ويىن اشىق ءارى تۇسىنىكتى ەتىپ جەت­كىزگەن. ەشتەڭەنى بۇگىپ قالعان جوق. وتباسىنىڭ مۇشەلەرى تۋرالى ايتقا­نى دا كوڭىلگە قونادى. ەلباسى ءوزى ءۇشىن دە, وتباسىنىڭ مۇشەلەرى ءۇشىن دە بارشا قازاقستاندىقتاردان بولەك ەرەكشە ارتىقشىلىقتار نە­مەسە جەڭىلدىكتەر تالاپ ەتپەيدى. ءبارى دە بۇلجىماس زاڭعا باعىنۋى ءتيىس. كۇيەۋ بالاسى تۋرالى ايتا كەلىپ, ونىڭ شەكتەن شىققان قىلىعى ەل­باسى ءۇشىن دە, ونىڭ وتباسى ءۇشىن دە وراسان قاسىرەت بولعانىن جاسىر­مايدى. اشىقتىق تۋرالى ءبىر كەزدە قايتا قۇرۋ تۇسىندا كوپ ايتىلىپ ەدى. قازىر بۇل ماسەلە تاسادا قالىپ ءجۇر. دۇرى­سىندا اشىقتىق, جاريالىلىق – دەموكراتيالىق قوعامنىڭ ايقىن كورىنىسى. وسى جاعىنان دا پرەزي­دەنت­تىڭ ارناۋى بارىمىزگە ساباق بولار ۇلگى ىسپەتتەس. ءبىز, ۇستازدار قاۋىمى, جاستارى­مىزعا ۇلگى بولار ىستەرگە, تۇلعالارعا, ولار­دىڭ كىسىلىك قىلىقتارىنا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. سونداي سوزىمەن دە, ىسىمەن دە, بولمىس-بىتىمىمەن دە بارىمىزگە ءتىرى ۇلگى بولىپ كەلە جاتقان بىردەن-ءبىر تۇلعا – ەلباسىمىز بولىپ تابىلادى. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ ءىسى دە, جولى دا, بەتكە ۇستاعان باعىتى دا دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىز. دەمەك, پرەزيدەنتىمىزبەن بىرگە ءبىز ويلاعان ماقساتىمىزعا جەتەمىز. بىزدەردەي ۇستازداردى ەلدەگى ءىستىڭ جايى, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ جۇزەگە اسۋى عانا قىزىقتىرىپ قويمايدى. بۇل اراداعى جەتىستىكتەر بىزدەردىڭ جانە ستۋدەنت جاستارىمىزدىڭ كوڭىل كۇيىن كوتەرىپ, بولاشاققا سەنىمىمىزدى ارتتىرادى. سونىمەن بىرگە, ءبىز ءۇشىن قىمبات نارسە – ەلباسىنىڭ وسىنداي توسىن شەشىمدەرى, تاڭداۋى. عالىم رەتىندە, جوعارى وقۋ ور­نىنىڭ رەكتورى رەتىندە ايتارىم – ەلىمىزدە بۇرىن دا, قازىر دە وقيمىن, وسەمىن, جەتىلەمىن دەگەن ستۋدەنت­تەر­گە, ۇستاز دەگەن, عالىم دەگەن اتىمدى اق­تايمىن دەگەن وقىتۋشىلارعا قا­جەتتى جاعدايلاردىڭ ءبارى جاسالعان. ەلدە ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. بىزدە ينتەل­لەك­تۋالدى ۇلت بولىپ, ينتەل­لەكتۋالدى ۇر­پاق تاربيەلەۋگە, ءسويتىپ, پرەزي­دەنت­تىڭ تاپسىرماسىن ورىنداپ شىعۋعا قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ءبارى بار. ورىس تىلىندە ادام تۋرالى ءسوز بولعاندا كەيدە “سامودوستاتوچنىي چەلوۆەك” دەگەن ءسوز تىركەسى قولدا­نى­لا­دى. ءبىزدىڭ فيلوسوفتار ونى “تو­لىق ادام” دەپ اۋدارىپ ءجۇر. نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى – سونداي تولىق ادام. ول كىسىدە ادامعا, اتاپ ايت­قان­دا, كوشباسشىعا قاجەت قاسيەتتەردىڭ ءبارى بار. اباي ايتقانداي, “ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك”, ەرىك-جىگەر, بىلىكتىلىك, كورەگەندىك, كەمەڭگەرلىك, ەلجاندىلىق, تابان­دى­لىق. ءبىز تەك ەلباسىنا ويعا العان ىستەرىنىڭ بارلىعىن ورىنداۋعا ۇزاق عۇمىر بەرسىن دەپ تىلەيمىز. قازىباي بوزىموۆ, جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. ورال. باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەس ەدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت, ۇلت كوشباسشىسى تۋرالى زاڭناماعا قول قويماۋى كوپشىلىكتىڭ پرە­زيدەنتكە دەگەن سەنىم-ءىلتيپاتىن ارتتىرعانى ءسوزسىز. ويتكەنى, ەلباسى – ەشبىر زاڭدىق كۇشى بار اتاق-ءدا­رەجەسىز-اق ءار ىستە حالىق كوڭىلىنەن شىعىپ, الەم جۇرتشىلىعى مويىن­داعان تۇلعا. “وتاندى ءسۇيۋ – يماننان” دەيدى قاسيەتتى حاديس. قازىر بىزگە كەرەگى يماندىلىق, مۇسىلمان­شىلدىق, الدىمەن جۇرەك يماندى بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ قازاق تاريحىندا ءسوز باس­تاعان شەشەنگە, ەل باستاعان كوسەم­گە, قول باستاعان باتىرعا اتاقتى قارا­پايىم حالىق بەرگەن. انە, اقان سەرىنىڭ قۇلاگەرىنە ەسكەرتكىش ور­ناتتىق. اقان سەرى كەيىن “قۇلاگەرگە ەسكەرتكىش قويىڭدار”, دەپ كەتكەن جوق قوي, دەمەك, حالىق ءوزىنىڭ جۇرە­گىندە جۇرگەن اسىلىن ءوزى باعالايدى. سول اسىلدار ەڭ الدىمەن قازاقتى قۇر­مەتتەپ, ۇلتىنا قىزمەت اتقارۋى كەرەك. سوندا حالقى دا ونى وڭ باعالايدى. “حالىق قالاسا, حان تۇيەسىن سويادى” دەگەن ءتامسىل بار. سەبەبى, شە­شەننىڭ ءاربىر قيىننان قيىس­تىرعان ءسوزى, ءبيدىڭ ءادىل شەشىمى, قايىسقان جاۋعا تايسالماي قارسى شىعىپ, ۇلتاراقتاي جەر ءۇشىن شاي­قاسقان باتىردى حالقى نەبىر اتاۋلارمەن ۇلىقتاپ, ماقتان ەتكەن. سوندىقتان حالقىن, ەلىن سوناۋ كەڭەس وكىمەتى ىدىراعان الماعايىپ كەزەڭنەن امان-ەسەن الىپ شىعىپ, ەكونوميكانى نىعايتىپ, بۇگىنگى الەمدىك داعدارىسقا دا توتەپ بەرىپ, الەم قايراتكەرلەرىن مويىنداتقان ن.نازارباەۆتى حالقىمىز ەشبىر زاڭ-زاكۇنسىز-اق “كوسەمىم دە”, “شە­شەنىم دە”, ء“بيىم دە”, “باتىرىم دا” دەۋى ابدەن ىقتيمال. جەڭىس مەيىرمان, ارداگەر ۇستاز, ەكىباستۇز قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. پاۆلودار وبلىسى, ەكىباستۇز قالاسى.