زەرتتەۋدەگى قىزىقتى مىسالدىڭ ءبىرى – پرەزيدەنت ريچارد نيكسوننىڭ (1969-1974 جىلدارى اقش-تى باسقارعان 37-پرەزيدەنت) فرج توراعاسى ارتۋر بەرنسپەن (1970-1978) كەزدەسۋى. ولار ءوزارا 160 كەزدەسۋ جاساعان جانە ۇزاقتىعى 190 ساعات بولىپتى. سول كەزدە كوپشىلىك ارتۋر بەرنستى جۇمساق اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزدى دەپ ايىپتادى. فرج 1971 جىلدىڭ سوڭىندا پايىزدىق مولشەرلەمەنى 150 بازالىق تارماققا دەيىن تومەندەتىپ تاستاعان بولاتىن. مونەتارلىق ساياسات جۇمسارا باستاعان 1970 جىلعى اقپاننىڭ سوڭىنان نيكسون قايتادان پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان 1972 جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىن بازالىق مولشەرلەمە جالپى 400 بازالىق تارماققا تومەندەتىلىپتى. بۇل كەزدە جىلدىق ينفلياتسيا 1972 جىلداعى 3,3 پايىزدان 1973 جىلى 6,2 پايىزعا دەيىن جوعارىلاپ كەتكەن. ادەتتە ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن بازالىق مولشەرلەمەنىڭ كوتەرىلەتىنىن ەسكەرەر بولساق, وندا فرج ساياساتىنىڭ شىنىندا ءبىرتۇرلى جۇرگىزىلگەنىن بايقاۋعا بولادى.
كەيىنىرەك بەرنستىڭ جەكە كۇندەلىگىنىڭ كەيبىر بولىگى اشىق دەرەككوزگە شىعىپ كەتتى دە, ونىڭ نەلىكتەن جۇمساق ساياسات جۇرگىزگەنى ازداپ تۇسىنىكتى بولدى. ول «قايتا سايلانۋ ءۇشىن پرەزيدەنت ءبارىن جاسايدى» دەپ جازعان. سونىمەن قاتار بەرنس كۇندەلىگىنەن نيكسوننىڭ «اقشا ماسساسىن ۇلعايتۋعا شاقىرعانىن» دا اڭعارۋعا بولادى ەكەن.
درەكسەل وسى زەرتتەۋىندە ءبىر قىزىق جۇمباقتىڭ شەشۋىن تابادى. وندا فرج-نىڭ ساياسي قىسىمنان كەيىنگى شەشىمى مەن ءوز بەتىنشە قابىلداعان شەشىمىنىڭ كورسەتكىشى بىردەي بولعانىمەن, ەكونوميكاعا تيگىزگەن اسەرى ءار الۋان بولىپ شىققان: ورتالىق بانكتىڭ مولشەرلەمەنى ساياسي موتيۆ بويىنشا 100 بازالىق تارماققا تومەندەتۋى 4 جىلدان سوڭ ەكونوميكاداعى جالپى باعا دەڭگەيىنىڭ 5 پايىزعا وسۋىنە الىپ كەلەدى ەكەن. ەگەر ءدال سونداي جۇمساق مونەتارلىق ساياسات ساياسي قىسىمسىز جۇرگىزىلسە, باعا 1 پايىزدان ارتىققا وسپەيدى. ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر بويىنشا دا جاعداي سولاي ءوربيدى: ەگەر مونەتارلىق شوكتىڭ ساياسي سەبەبى بار بولسا 5-6 جىلدان سوڭ ينفلياتسيالىق كۇتۋ 4 پايىزدان اسىپ تۇسەدى. ال ەگەر مونەتارلىق شوك فرج-نىڭ ءوز شەشىمى بولسا وندا ينفلياتسيالىق كۇتۋ دەڭگەيى 1 پايىزدان اسپايدى.
ياعني حالىقتىڭ «ورتالىق بانك ءوز ارەكەتىن تاۋەلسىز جاساي المايدى» دەپ ويلاۋى ەكونوميكالىق اگەنتتەردىڭ (ادامدار مەن كومپانيالار, ياعني جەكە تۇلعالار مەن زاڭدى تۇلعالار) ينفلياتسيالىق كۇتۋىن كوتەرىپ جىبەرەدى جانە ولارعا قىسىم كورسەتەدى. ناتيجەسىندە, اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ساياسي نەگىزدەلگەن السىرەۋىنە ءىجو مەن جۇمىسسىزدىقتىڭ رەاكتسياسى ءالسىز بولىپ شىعادى.
ارا-تۇرا بازالىق مولشەرلەمەگە اسەر ەتكىسى كەلەتىن بيلىك وكىلدەرى بىزدە دە بوي كورسەتىپ قالادى. 2022 جىلى مامىردا سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ەكونوميكاعا نەسيە بەرۋ كورسەتكىشىنىڭ وسۋىنە جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ كەدەرگى كەلتىرىپ تۇرعانىن مالىمدەدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى بولعان الىبەك قۋانتىروۆ بىلتىر قىركۇيەكتە ۇب-عا بازالىق مولشەرلەمەنى (ول كەزدە مولشەرلەمە 16,5 پايىز ەدى – رەد.) 1-2 پايىزدىق تارماققا تومەندەتۋگە «كەڭەس» بەردى.
ۇلتتىق بانكتىڭ 2022 جانە 2023 جىلدارى قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن ۇستانۋى بۇگىندە جەمىسىن بەرە باستادى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. بىرقاتار ساراپشى جوعارى مولشەرلەمە كاسىپكەرلەردىڭ نەسيە الۋىن قيىنداتادى, ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ تەجەلەدى دەپ دابىل قاقتى. الايدا قىمباتشىلىق جاعدايىندا نارىققا تاعى مول اقشا اعىنىنىڭ كەلىپ تۇسۋىنە جول بەرۋ وتە قاۋىپتى بولاتىن. سوندىقتان ۇب ء«يا, ءبىراز قيىنعا سوعادى, بىراق ەرتەڭگى كۇنى ودان اسقان قيىندىققا تاپ بولماس ءۇشىن, قازىرگى بەينەتكە توزەيىك» دەگەن ۇستانىمدا ءجۇردى. 2023 جىلدىڭ شىلدەسىنەن بەرى ۇنەمى تومەندەپ كەلە جاتقان بازالىق مولشەرلەمە جانە ونىڭ ينفلياتسيانى ازايتۋداعى ءرولى (شارىقتاپ كەتكەن 20 پايىزدان 9,5 پايىزعا دەيىن ءتۇستى) وسىنى دالەلدەيدى.
