ەلىمىزدە قوعامداعى وسال توپتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جۇمىستارى بىلتىر قابىلدانعان جاڭا الەۋمەتتىك كودەكستىڭ كۇشىنە ەنۋىنەن كەيىن ءبىرشاما شيراي ءتۇستى دەۋگە بولادى. بۇعان جاۋاپتى الەۋمەتتىك ينسپەكتورلاردىڭ قىزمەتتىك ساپاسى دا ەداۋىر ءوسىپ كەلە جاتقانى سەزىلەدى. ادام قۇقىقتارى, ونىڭ ىشىندە السىزدەردىڭ الەۋمەتتىك مۇمكىندىكتەرىن قىراعى قاداعالاپ, وعان قورعان بولا ءبىلۋ قوعامنىڭ ادىلەتتى ءارى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزگى ۇستىنى دەسە دە جاراسادى.
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى 2025 جىلعا دەيىنگى سالانىڭ ۇلتتىق جوسپارىنا سايكەس ەلىمىزدە جاڭا ينستيتۋتتار قالىپتاسىپ كەلەدى. ادام قۇقىقتارىنىڭ كەپىلى رەتىندە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قۇرىلىمداردىڭ الەۋەتىن دامىتۋمەن قاتار حالىقتىڭ وسال توپتارىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ باستى نازاردا ەكەنى بەلگىلى. الايدا ءسوز بار, ءىس قالاي؟ بۇل رەتتە قۇزىرلى ورىنداردىڭ ستاتيستيكاسى سىقيىپ تۇر. ولاردىڭ دەرەگىنە سەنسەك, وسال توپتاردىڭ قۇقىعىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورىپ وتىرعانى بايقالادى. ماسەلەن, ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, الەۋمەتتىك ينسپەكتورلار حالىقتىڭ وسال توپتارىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى 300-دەن اسا تەكسەرۋ جۇرگىزىپتى.
«الەۋمەتتىك كودەكستىڭ كۇشىنە ەنۋىمەن 2023 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە ەلىمىزدە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قورعاۋ ينسپەكتورلارىنىڭ ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ قۇزىرەتىنە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ كىرەدى. 2024 جىلدىڭ باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ينسپەكتورلار 338 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, ونىڭ 95-ءى پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ شەڭبەرىندە, 243-ءى جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر بولدى», دەيدى قۇزىرلى ورىننىڭ قىزمەتكەرلەرى.
كوميتەتتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بۇل ماسەلەگە قاتىستى زاڭ بۇزۋ ءىسى ازايىپ كەتپەگەنى بايقالادى. ماسەلەن, قىزىلوردا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمىنىڭ قىزمەتىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن. سەبەپ – مۇگەدەكتىگى بار بالا تاربيەلەپ وتىرعان ادامنىڭ (جەكە كومەكشى) ءوتىنىشى بويىنشا وڭالتۋ مەن وڭالتۋدىڭ جەكە باعدارلاماسىنىڭ الەۋمەتتىك بولىگىنە سايكەس پروتەزدىك-ورتوپەديالىق كومەكپەن (كورسەتپەن) قامتاماسىز ەتپەۋ ماسەلەسى. جوسپاردان تىس تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا زاڭ بۇزۋ فاكتورى راستالعان. ءسويتىپ, مەكەمە باسشىلىعى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشى مامانى ايمان ءجۇسىپوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل قىزمەتتىڭ اياسى كەڭ, بىراق ءالى تولىققاندى ناقتىلانباعان كورىنەدى.
«حالىقتىڭ ءالسىز الەۋمەتتىك توبىنا جاتاتىنداردىڭ ىشىندە بەلگىلى ءبىر ساناتتار مەملەكەتتىڭ تۇرعىن ءۇي قورىنان ءۇي الۋعا قۇقىلى. مۇگەدەكتىگى بار ادامدار تەك ءۇي الىپ قانا قويماي, وزدەرىنە مەيلىنشە قولايلى ءۇيدى تاڭداۋعا حاقىلى. ول ءۇيدىڭ ارنايى قۇرالدار مەن ءجۇرىپ-تۇرۋعا بەيىمدەلۋىن دە تالاپ ەتە الادى. مۇگەدەكتەرگە تيەسىلى قىزمەت تۇرلەرى تىزىمىندە تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ دە كىرەدى», دەيدى ا.ءجۇسىپوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقتىڭ ءالسىز الەۋمەتتىك توپتارىنا قولداۋ كورسەتۋ ءىس-شارالارى مەيلىنشە انىق جازىلعانىمەن, ولاردىڭ ءىس جۇزىندەگى تيىمدىلىگى تۋرالى ايتۋ قيىن. الايدا بۇل سالادا ىلگەرىلەۋ دە جوق ەمەس. ماسەلەن, ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەك شاياحمەت قۇرالباەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاراز قالاسىندا وسال توپتار ءۇشىن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا قولجەتىمدىلىك ايتارلىقتاي جاقسارعان.
«مەن كۇن سايىن 14-شاعىن اۋداندا ورنالاسقان وڭالتۋ ورتالىعىنا بارامىن. ورتالىق زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان, دالىزدەرى كەڭ, قىزمەتكەرلەرى وتە ۇقىپتى. وندا اربادا قوزعالۋ وتە ىڭعايلى, ارنايى ليفت تە بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ورتالىقتا مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ بارلىق ساناتىنا قولجەتىمدىلىك قاراستىرىلعان», دەيدى ش.قۇرالباەۆ.
ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ كوميتەتىنىڭ دەرەگى بويىنشا اۋماقتىق دەپارتامەنتتەر 2023 جىلى 1 783 تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, انىقتالعان 1 171 زاڭ بۇزۋ فاكتىلەرىن جويۋ جۇمىستارىن قولعا العان. زاڭ بۇزۋ فاكتىسى بويىنشا 98,4 ملن تەڭگەدەن اسا قاراجات, ياعني 467 ايىپپۇل سالعان.
اتالعان ماسەلەنى بۇۇ دا ەرەكشە نازاردا ۇستاپ وتىر. ەلىمىزدەگى بۇعان قاتىستى سالامەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى بۇۇ كونۆەنتسياسىن (مقك) ىلگەرىلەتۋ بويىنشا الەۋمەتتىك پورتالى ارقىلى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋدى جاقسارتۋدى جانە وڭالتۋ ارقىلى مۇگەدەك ادامداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
