تۇجىرىمدامانى ازىرلەۋ اياسىندا ۇلتتىق بانك, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جانە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى رەتتەۋشىلەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن (ەدب) الدىن الا تالقىلاۋلار جۇرگىزدى. سونداي-اق ەدب اراسىندا API تەحنولوگياسىن پايدالانۋدىڭ قازىرگى مارتەبەسى ناقتىلاندى.
اشىق بانكينگ تۇجىرىمداماسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى اياسىندا 2023 جىلعا جوسپارلانعان قاناتقاقتى جوبانىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنە قول جەتكىزىلدى جانە ىسكە اسىرىلدى. «كليەنتتىڭ اعىمداعى شوتتارى تۋرالى اقپارات الماسۋ» ستسەناريىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا 2023 جىلعى 1 قاراشادا ىسكە قوسىلدى. وعان 5 ەكىنشى دەڭگەيلى بانك قاتىستى. وپەراتسيالىق مودەلگە سايكەس, قاتىسۋشى بانكتەر Open API پلاتفورماسىنا قوسىلدى, بۇل ولارعا ءتيىستى تەكسەرۋلەردەن كەيىن ازىرلەنگەن API-ءدى جاريالاۋعا جانە باسقا قاتىسۋشىلاردىڭ API-گە قوسىلۋىنا مۇمكىندىك بەردى. API پايدالانۋشىلارى رەتىندە ارەكەت ەتەتىن بانكتەر وزدەرىنىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارىن ءساتتى اياقتادى, فوكۋس-توپ مۇشەلەرىنە باسقا قاتىسۋشى بانكتەردەگى شوتتارى تۋرالى اقپاراتتى كورۋگە, سونداي-اق دەرەكتەردى ۇسىنۋعا كەلىسىمدەرىن باسقارۋعا مۇمكىندىك بەردى. فوكۋس-توپ بانكتەردىڭ 3 ءموبيلدى قوسىمشاسىن (IOS/Android) سىناپ كوردى.
تۇسىنگەنىمىزدەي, كليەنتتىڭ اعىمداعى شوتتارى تۋرالى بانكتەر اراسىندا تەك ونىڭ كەلىسىمىمەن دەرەكتەر الماسۋ جۇزەگە اسادى. سونىمەن قاتار كليەنتتەر ءبىر بانكتىڭ قوسىمشاسىن پايدالانۋ ارقىلى ءارتۇرلى قارجى ينستيتۋتتارىنداعى شوتتارىنىڭ مالىمەتتەرىنە قول جەتكىزە الادى.
ۇلتتىق بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەلەرى اشىق بانكينگ شىن مانىندە, پايدالانۋشىلاردىڭ زاماناۋي تالاپتارىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ سانالاتىنىن جانە سونىمەن بىرگە قارجى نارىعىن بەلسەندى دامىتۋ ءۇشىن نەگىز قۇراتىنىن راستادى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازىر اشىق بانكينگ الەمدىك قارجى يندۋسترياسىن وزگەرتىپ, بانكتەر, بانكتىك ەمەس قارجى ينستيتۋتتارى جانە قارجىلىق قىزمەت كورسەتۋشى ءۇشىنشى تاراپ اراسىندا كليەنتتەردىڭ قارجىلىق دەرەكتەرىن قاۋىپسىز الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2023 جىلى الەمدە اشىق بانكينگ دامۋ تەندەنتسياسى بايقالدى. اشىق بانكينگ مودەلىن ەنگىزگەن جانە ەنگىزۋ نەمەسە باستاما كەزەڭىندە تۇرعان ەلدەر سانى 100-گە جۋىقتايدى. ۇلىبريتانيادا, ەو-دا, اقش-تا, برازيليادا جانە ازيا ەلدەرىندە – سينگاپۋردا, گونكونگتا, جاپونيادا ەنگىزۋدىڭ ءساتتى مىسالدارىنان كەيىن اشىق بانكينگكە نەگىزدەلگەن شەشىمدەردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن قۇندىلىعى ايقىن بولدى.
قازىر الەمدە Open Banking اياسىندا جاسالعان وپەراتسيا كولەمى 57 ملرد دوللارعا باعالانادى. 2027 جىلى بۇل كولەم 330 ملرد دوللارعا دەيىن جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. ال وپەراتسيا سانى 102 ملرد-تان 508 ملرد بىرلىككە دەيىن ۇلعايماق.
فينتەح-نارىقتىڭ دامۋى بىرنەشە نەگىزگى باعىتتاردا كورىنىس تابادى:
- NFC, QR جانە ءموبيلدى P2P اۋدارىمدارى سياقتى كونتاكتىسىز تولەم ادىستەرى ەنگىزىلىپ جاتقان قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ ءوسۋى تاۋلىك بويى ترانزاكتسيالاردى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە قاشىقتان سايكەستەندىرۋ تەتىكتەرىن قولدانۋ ارقىلى ۇدەرىستەردى جەڭىلدەتەدى. قازاقستاننىڭ قارجى نارىعى تسيفرلاندىرۋ جانە قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى باعىتىندا بەلسەندى دامىپ جاتىر. رەسپۋبليكا يننوۆاتسيالار بويىنشا ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيانىڭ ۇزدىك 3 ەلىنىڭ قاتارىنا ەندى جانە ونىڭ ءوسۋ قارقىنى ونى ايماقتاعى ەڭ جىلدام دامىپ جاتقان فينتەح نارىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە جىكتەۋگە مۇمكىندىك بەردى.
- تسيفرلىق ەكوجۇيەلەردى قالىپتاستىرۋ جانە دامىتۋ, پايدالانۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتالعان ونىمدەر كەشەنىن قۇرۋ. بۇگىندە ەلىمىزدەگى ءاربىر بانك دەرلىك پايدالانۋشىلارعا ءوزىنىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسىن ۇسىنادى. قازاقستاننىڭ فينتەح يندۋسترياسىندا تولەم كومپانيالارى, كوپ فۋنكتسيونالدى تولەم قىزمەتتەرى مەن قوسىمشالارىن جاسايتىن جەكە ويىنشىلار – TypiPay, Simply, Wooppay بار. كومپانيالار Buhta.kz, Uchet.kz, MyBuh.kz ۇسىنعان B2B سەگمەنتىن بىرقالىپتى ەنگىزۋدە.
- قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ جاڭا ترەندتىك تەحنولوگيالار مەن تسيفرلىق يننوۆاتسيالاردى بەلسەندى ەنگىزۋ. اناليتيكا مەن بولجاۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت پەن ماشينالىق وقىتۋدى, سونداي-اق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاراتىلعان ءتىزىلىم تەحنولوگيالارىن پايدالاناتىن جوبالار نارىققا قاتىسۋشىلار اراسىندا تانىمال بولا تۇسۋدە.
بۇل رەتتە بىزدەگى قارجى جۇيەسى ءبىرشاما بانكتىك ورتالىقتاندىرۋ ۇلگىسىمەن سيپاتتالادى. بۇگىنگى تاڭدا بانكتەر جابىق ەكوجۇيەلەردى قالىپتاستىرۋدا, بۇل ءوز كەزەگىندە قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ جوعارى شوعىرلانۋىنا ىقپال ەتەدى جانە قارجى نارىعىندا باسەكەلەستىك پەن كووپەراتسيانىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى.
Open Banking تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋ بويىنشا نارىقتى ىنتالاندىرۋ قارجى نارىعىنىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى جانە مىناداي فاكتورلارعا اسەر ەتەدى دەپ كۇتىلۋدە:
1) ەلدە اشىق قارجىلىق ورتا قالىپتاستىرۋ.
2) قارجى نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى دامىتۋ جانە قولداۋ.
3) ازاماتتار ءۇشىن قارجىلىق دەرەكتەرگە قول جەتكىزۋدىڭ, باقىلاۋدىڭ جانە باسقارۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق جاڭا دەڭگەيى.
4) يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە ۇسىنىلاتىن قارجىلىق قىزمەتتەر مەن ونىمدەر تىزبەسىن كەڭەيتۋ.
5) تسيفرلىق ەكونوميكا جاعدايىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
6) قارجى نارىعىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى ءۇشىن بىردەي قولجەتىمدى تسيفرلىق قارجى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ.
قارجى نارىعىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ مۇددەلەرىنە سايكەس كەلەتىن تەڭدەستىرىلگەن باسەكەلەستىك ورتانى قۇرۋ ءۇشىن Open API جانە Open Banking تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋ شەڭبەرىندە قاتىسۋشىلاردىڭ الدىنا قويىلعان ماقساتتار, سونداي-اق جاقىن اراداعى مىندەتتەر ايقىندالدى.
بەلگىلەنگەن ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ءتيىستى مىندەتتەر قالىپتاستىرىلدى.
قازاقستاندا open API جانە Open Banking دامىتۋدىڭ نەگىزگى ماقساتتارى:
- ەلدە اشىق قارجىلىق ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ;
- يننوۆاتسيانى ىنتالاندىرۋ;
- قارجى نارىعى قاتىسۋشىلارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن دامىتۋ جانە قورعاۋ;
- ازاماتتاردىڭ مۇددەسى مەن دەرەكتەرىن قورعاۋ.
اشىق بانكينگتى ەنگىزۋ قارجى نارىعىن دامىتۋدا ەلەۋلى الەۋەتكە يە جانە بانك جۇيەسىنە قازىرگى زامانعى ترەندتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, جاھاندىق ارەنادا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, اشىق بانكينگ بۇكىل ەكونوميكاعا پەرسپەكتيۆا بەرەتىن امبەباپ قۇرالعا اينالادى. قازاقستاندا اشىق بانكينگ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى جۇرگىزۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىن جاڭعىرتۋ كونتەكستىندە وسى تۇجىرىمدامانىڭ ماڭىزدىلىعى مەن تابىستىلىعىن كورسەتەتىن ماڭىزدى قورىتىندىلار جاسالدى.
قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەلەرى اشىق بانكينگ شىن مانىندە, پايدالانۋشىلاردىڭ زاماناۋي تالاپتارىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلاتىنىن جانە سونىمەن بىرگە قارجى نارىعىن بەلسەندى دامىتۋ ءۇشىن نەگىز قۇراتىنىن راستادى.
