كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
قولداۋ جوق ەمەس
بىلتىر جەلتوقسان ايىنىڭ باسىندا پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنداعى دەپۋتاتتاردىڭ باسىم بولىگى ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى الدىنا ماسەلەنى توتەسىنەن قويدى. مۇندا رەسپۋبليكا بويىنشا اگرو سالاداعى كوپ ماسەلەنى شەشۋدىڭ نەگىزگى جولدارىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك اگرارلىق بانك قۇرۋ تۋرالى فەرمەرلەر مەن شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرىنىڭ ءوتىنىشى تاعى دا قارالدى.
سونىمەن, سەڭ قايتا جۇرگەندەي. پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, اسىرەسە «اۋىل» پارتياسى پارلامەنتتىك فراكتسياسىنىڭ تاباندىلىعىمەن ماسەلە وڭ باعىتقا اۋىسقانداي. ءبىر جاقسىسى, بانككە قاتىستى ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىن قاراعان مەملەكەتتىك ورگاندار ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا قارسى ەمەس. ەندى دەپۋتاتتار جولداعان ساۋالعا بەرىلگەن جاۋاپتىڭ ناعىز سۇبەلىسىن سوزبە-ءسوز كەلتىرسەك.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ «...ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بانكتىك كرەديت بەرۋ بولىگىندە اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋدى كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن نازارعا الا وتىرىپ, مينيسترلىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن اگروبانك قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدا, ونىڭ پىسىقتاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا قوسىمشا حابارلاناتىن بولادى» دەسە, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي تۋتۋشكين «ۇلتتىق بانك ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتى رەتىندە اگروبانك قۇرۋعا قارسى ەمەس» دەپ جاۋاپ بەرگەن. ال قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆ «..اگەنتتىك دەپۋتاتتار باستاماسىنا قارسى ەمەس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ ينستيتۋتى رەتىندە مەملەكەتتىك اگروبانك قۇرۋ مۇمكىن دەپ سانايدى» دەگەن ەدى.
ايتا كەتەيىك, بىزدە ەندى قولعا الىنعان اگروبانك جان-جاقتاعى كورشىلەردە الدەقاشان پايدا بولعان. وزبەكتەردەن بولەك, رەسەي, بەلارۋس, قىتاي مەملەكەتتەرىندە اشىلعان. مۇنداي بانك ەۋروپا ەلدەرىندە دە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ دۇكەندەر سورەسىندە ءوزىمىزدىڭ وتاندىق ءونىمدى ىعىستىرعان وسى مەملەكەتتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءجيى بايقايتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. وكىنىشتىسى دە وسى.
بانك باسىمدىعى نەدە؟
«اۋىل» حدپپ توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرىك ەگىزباەۆپەن تىلدەسكەنىمىزدە قۇرىلۋعا ءتيىس اگروبانك بىرنەشە ماقساتتا جۇمىس جۇرگىزۋى كەرەك. سونىڭ ىشىندە نەگىزگىسى – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا بەرىلىپ جاتقان قاراجاتتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن وڭتايلاندىرۋ جانە ءبىر كوزدەن بەرۋ, سول ارقىلى قارجىنى دۇرىس باسقارۋ, باسقارا وتىرىپ, ءارى كەتكەندە ەكى نەمەسە ءۇش پايىزبەن شارۋالاردى نەسيەلەندىرۋ.
– ەكىنشىدەن, بانكتىڭ فيليالدىق جەلىسىن دامىتۋ ارقىلى حالىقتىڭ, اۋىلداعى كاسىپكەرلەر مەن فەرمەرلەردىڭ قولىندا جاتقان بوس اقشانى دەپوزيت, تاعى دا باسقا باعدارلامالار ارقىلى اينالىمعا ەنگىزۋ كەرەك. سول ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا بولىنەتىن قارجى كولەمىن ۇلعايتۋعا بولادى. سونداي-اق اگرارلىق بانكتى بىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر سياقتى كوممەرتسيالىق ماقساتتا ەمەس, ەڭ الدىمەن, شارۋالار مۇددەسىنە جۇمىس ىستەتۋ قاجەت. ول ءۇشىن مەملەكەتتىڭ 100 پايىز اكتسيونەر بولماعانى دۇرىس. ونىڭ ءبىر بولىگىن اكتسيونەر رەتىندە شارۋالاردىڭ وزدەرى يە بولا الادى. تاعى ءبىر دۇنيە, كەپىلدىك ساياساتىن جەڭىلدەتۋ جانە كەپىلسىز نەسيە بەرۋ. قارجى ينستيتۋتى بانك رەتىندە جۇمىس ىستەگەننەن كەيىن ءار نەسيە الۋشىنىڭ ءوز ەسەپشوتى بولادى. ول ەسەپشوتتى, كەلگەن-كەتكەن قارجىنى, ونىڭ ماقساتتى-ماقساتسىز باعىتىن بانكتىڭ ءوزى قاداعالايدى. سول ارقىلى بانكتىڭ شوت يەسىنە دەگەن كوزقاراسى قالىپتاسادى. جاڭا بانك اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن جاس كاسىپكەرلەرگە بەلگىلى ءبىر مولشەردە كەپىلسىز نەسيە الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ جانە ۇلكەن نەسيەلەر بويىنشا كەپىلدىكتى جەڭىلدەتكەنى دۇرىس. قوسىمشا جيناقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزىپ, اۋىل جاستارى وسى ارقىلى ءوز شوتتارىن اشسا, سوندا قارجىسىن جيناقتاپ, بەلگىلى ءبىر مولشەرگە جەتكىزگەن ۋاقىتتا ولاردى قاراجاتپەن قامتاماسىز ەتىپ, نەسيەلەندىرسە, ۇتارىمىز كوپ, – دەيدى دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, اگرارلىق بانك بۇرىن بولماعان جاڭا باعدارلامانى ىسكە قوسىپ, بيزنەسكە ارنالعان نىسانداردى, قۇرال-جابدىقتاردى وڭتايلى شارتتارمەن ليزينگكە بەرۋمەن اينالىسسا, تىپتەن جاقسى.
جوبا ءوز-ءوزىن اقتاي ما؟
اگروبانك بويىنشا ارنايى زاڭ قابىلداناتىن بولسا, الدىن الا قارجىلىق مودەلى جاسالدى ما؟ جوبا ءوزىن ءوزى اقتاي ما؟ وسىنداي سۇراقتار تۋاتىنى زاڭدىلىق.
راسىمەن, بۇل ءبىر كۇندە تۋا سالعان جالاڭ يدەيا ەمەس. سالا ماماندارى ارقىلى بىرنەشە جىل بويى زەرتتەلگەنى انىق. شەت مەملەكەتتەردىڭ بۇل باعىتتاعى تاجىريبەلەرى دە ساراپتالعان.
– قارجىلىق مودەل بويىنشا قىسقاشا ايتار بولساق, مۇندا بانك كليەنتتەرىنە نەسيە بەرۋدى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىندەگى نەگىزگى ۇلەسى (49-83%) مەملەكەتكە تيەسىلى بولادى. اۋەلى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى بولىنگەن قاراجاتتى پايدالانۋ كوزدەلگەن. مىسالى, العاشقى جىلدارى كليەنتتەرگە نەسيە بەرۋ مەملەكەتتىك رەسۋرستار ەسەبىنەن جۇزەگە اسسا, كەيىننەن مەملەكەتتىڭ قاتىسۋ ۇلەسى بىرتىندەپ تومەندەيتىن بولادى. بارلىق ارالىقتاعى پايىزدىق كىرىستەردىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسۋ قارقىنى جىلىنا 24,1 پايىز دەپ بولجانۋدا. كليەنتتەردى نەسيەلەندىرۋگە نارىقتا ۇسىنىلاتىن دەپوزيتتەر ارقىلى قاراجات تارتۋ, بورىشتىق باعالى قاعازدار شىعارۋ سىندى رەسۋرستار – بارلىق رەسۋرس كولەمىنىڭ 5-15 پايىز جانە رەسۋرستاردى نەسيەلەندىرۋگە جىبەرىلەتىن جەكە قاراجات (ۋاقىتشا بوس اقشا) بارلىق رەسۋرستار كولەمىنىڭ 5-35 پايىز كولەمىندە باعىتتالادى. اگروونەركاسىپتىك كەشەن شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگى نارىقتىق پايىزدىق مولشەرلەمەلەر مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە قاراجات بەرىلەتىن مولشەرلەمەلەر اراسىنداعى ايىرما رەتىندە مەملەكەتتىك سۋبسيديالار تۇرىندە وتەۋدى دە كوزدەپ وتىر. بۇل جەردە پايىزدىق مولشەرلەمە 1,5-2,5 پايىزعا دەيىن سۋبسيديالانادى. ال قازىر جىل سايىنعى سۋبسيديالاۋ كولەمى 56 ملرد تەڭگەگە تەڭ, – دەيدى سەرىك ەگىزباەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, اگرارلىق بانكتە مەكەمە نەسيە پورتفەلىنىڭ ۇلكەن ۇلەسىن باعدارلامالار شەڭبەرىندە نارىقتىق مولشەرلەمەلەردەن ەداۋىر تومەن پايىزبەن الاتىن بولعاندىقتان, ورتا ەسەپپەن نارىقتىق دەڭگەيدەن تومەن بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بانك ءوزىن ءوزى ءار ءتۇرلى ستسەناري بويىنشا 7-11 جىل ىشىندە اقتايدى.
اينالىمعا اقشا قايدان الىنادى؟
بۇگىندە ەلدەگى اگروونەركاسىپتىك كەشەندەردى «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمدارى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» مەن «قازاگروقارجى» قارجىلاندىرادى. 2022 جىلى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان 768,3 ملرد تەڭگەدەگى «بايتەرەكتىڭ» ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ ۇلەسى 522,3 ملرد, ال ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ ۇلەسى 246 ملرد تەڭگە بولعان. 2014 جىلى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان 612 ملرد تەڭگەنىڭ 451 ملرد تەڭگەسى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە, ال 161 ملرد تەڭگەسى «قازاگرو» قۇرىلىمدارىنا تيەسىلى بولىپتى. سالىستىرىپ قاراساق, سەكتوردى قارجىلاندىرۋداعى بانكتەر ۇلەسى 8 جىل ىشىندە ەكى ەسەگە قىسقارىپ, حولدينگتىكى ءۇش ەسەگە ۇلعايعان. بۇل جەردە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى جوبالارعا نەسيە بەرۋدى اسا قۇپتامايتىنى كوزگە كورىنىپ-اق تۇر. مىسالى, بىلتىر وسى بانكتەر 28 ترلن نەسيە بەرسە, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى كرەديتتەردىڭ ۇلەسى – 3,5 پايىز-اق. ال تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر ۇلەسى 54 پايىزعا جەتكەن. بۇل – فەرمەرلەر اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ ءۇشىن كوبىنە تۇتىنۋشىلىق نەسيە الۋعا نەمەسە پايىزدىق مولشەرلەمەسى 56 پايىزعا دەيىن جەتەتىن ميكروقارجى ۇيىمدارىنا جۇگىنۋگە ءماجبۇر دەگەن ءسوز.
ماماندار پىكىرىنشە, «بايتەرەك» حولدينگىنە قاراعاندا اگروبانك بۇل ماسەلەلەردى بانكارالىق نەسيەلەر, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى, كليەنتتەردىڭ شوتتارىنداعى قالدىقتار, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە ۋاقىتشا ورنالاستىرىلاتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار قاراجاتى مەن ولار بويىنشا الىناتىن, جىل سايىن جۇزدەگەن ميلليارد تەڭگە بولاتىن پايىزدىق كىرىستەر سياقتى بانكتىك تولەم كوزدەرى ارقىلى شەشە الادى. بانكتىڭ جارعىلىق كاپيتالىن تولىقتىرۋدىڭ تاعى ءبىر كوزى – بانك اكتسيالارىن باعا ۇسىنىستارىن العاننان كەيىن بيرجاعا شىعارۋ. وسىلاردى ەسكەرسەك, جاڭا بانكتىڭ بىرنەشە قارجىلاندىرۋ كوزى بولادى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
پىكىرلەر توعىسى
ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, جوعارىدا ايتقانداي, جاڭا سالالىق بانك قۇرۋ ءۇشىن وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ءبىر زەردەلەپ الۋ كەرەك. مىرزاحمەت وكسىكباەۆتىڭ پىكىرىنشە, اگروبانكتىڭ قۇرىلۋى شارۋالاردىڭ جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى.
– قازىر حالىقتىڭ 46 پايىزى اۋىلدا تۇراتىنىن, مال مەن ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن نەگىزگى قۇرىلىمدار سوندا ەكەنىن ەسكەرسەك, اگروبانك قۇرىلۋعا ءتيىس. ال بانك قۇرىلسا, ونداعى كاسىپكەرلەردىڭ ءبارى سول جەردە ەسەپشوت اشارى انىق. ونداعى اقشا اينالىمىن كورىپ وتىرعان بانك تە سەنىم ءبىلدىرىپ, كەپىلسىز نە كەپىلدىك بويىنشا تالاپتارىن جەڭىلدەتىپ, نەسيە بەرەتىنى بەلگىلى. سونداي-اق اۋىلداعى زەينەتكەرلەر مەن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردەن جالاقى الاتىن ازاماتتاردىڭ تاپقان تابىسى وسى بانك ارقىلى بەرىلسە, ونداعى قارجى اينالىمى دا بەلگىلى ءبىر پايىزعا ارتاتىنى ءسوزسىز. ەڭ نەگىزگىسى, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى», «قازاگروقارجى» جانە باسقا قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, مەملەكەتتەن جىل سايىن ءبولىنىپ جاتقان اقشانى توپتاستىرىپ, مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن اگروبانك اشۋ وتە ءتيىمدى. تاعى ءبىر ايتاتىن نارسە, قازىر نەسيە بەرەتىن ۇيىم كوپ. بىراق ولار شارۋا مۇددەسىن ويلامايدى. كەرىسىنشە, سولاردىڭ ەسەبىنەن تابىس تابۋدى كوزدەيدى. قۇجات راسىمدەۋگە دە ۋاقىت كوپ كەتەدى. ءوزىڭىز بىلەسىز, اۋىلداعى شارۋالار مۇنى دايىنداۋدا ءسۇرىنىپ جاتادى. ونىڭ ۇستىنە نەسيە بەرەتىن ۇيىمدار 25-30 قۇجاتتىڭ تىزبەگىن بەرىپ, اۋرەگە سالىپ جاتادى. مەنىڭشە, قازىرگى تسيفرلاندىرۋ زامانىندا جاڭاشىلدىققا, وزىق تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن سالالىق بانك قۇرىلسا, حالىققا سول ۇنامدى بولادى. مىسالى, قازىر كاسپي بانكتىڭ تسيفرلىق قىزمەتى ەلىمىزدە جاقسى دامىعان ەمەس پە؟ – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ساراپشىسى.
الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانىنا قاراستى اۆات اۋىلىندا تۇراتىن ارميدين تايروۆ 1995 جىلدان بەرى ءوز شارۋا قوجالىعىن جۇرگىزىپ كەلەدى. «يلتيز» اتتى قوجالىقتىڭ باستى كاسىبى – باق ءوسىرۋ. 2000 جىلدان بەرى قاراي 10 گەكتار جەرگە ورىك جانە ءتۇرلى سۇرىپتاعى الما كوشەتتەرىن وتىرعىزىپتى. العاشقى جىلدارى قارجىدان قينالعان ول «ەلدە تەك اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ بىلدىرەتىن بانك بولسا», دەپ ارمانداعانىن جاسىرمادى.
– اگروبانك ماسەلەسىنە كەلسەك, مۇنى مەن عانا ەمەس, ەلدىڭ ءار تۇپكىرىندەگى شارۋاشىلىق يەلەرى قوس قولىن كوتەرىپ قولدايدى. كەزىندە ءبىز كوشەت الۋعا اقشا تاپپاي, قارىز ىزدەپ سەندەلگەن ۋاقىتىمىز بولدى. قازىر دە وڭاي ەمەس. مىسالى, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى نەسيەگە ۇمتىلعانىڭمەن ولاردىڭ كوپ قۇجات تالاپ ەتۋى, شارۋالاردىڭ ءارى-بەرى شاپقىلاپ, بىرنەشە مارتە ءىس-قاعازداردى تولىقتىرىپ ءجۇرىپ, قارجىعا ازەر قول جەتكىزەتىنىڭ وتىرىك ەمەس. وسىنىڭ اراسىندا 4-5 اي, ءتىپتى جارتى جىلعا دەيىن ۋاقىت كەتەدى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر شارۋاشىلىقتارعا نەسيە بەرۋگە, ءتىپتى قۇشتار ەمەس. ولار ءبىزدىڭ سالاداعى قۇرعاقشىلىق, مال اۋرۋلارى, سونداي-اق قىستاعى ايازدان جەمىس باقتارىنىڭ ءۇسۋى سياقتى مىڭ سان ماسەلەدەن قورقادى, ياعني بەرىلگەن نەسيە وتەلمەيدى دەپ ويلايدى. ال اگروبانك قۇرىلىپ, بارلىق اۋدان ورتالىقتارىندا بولىمشەلەرى اشىلسا جانە قۇجاتتاردى جيناقتاۋدا بەلگىلى ءبىر جۇيەگە كەلسە, نەسيە الۋ شارتتارى جەڭىلدەپ, قارجى قارالۋ ۋاقىتى تىم قىسقا بولسا, وندا ءسوز جوق, مال مەن ەگىن ءوسىرىپ, ودان ءونىم الىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار جۇمىسى جانداناتىنى ءسوزسىز, – دەيدى توراعا.
ا.تايروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مۇمكىندىك سىرتتان كەلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە دە ۇلكەن تەجەۋ. سونداي-اق بارلىق شارۋاشىلىق جۇرگىزىپ وتىرعان ازاماتتار جاڭا زاماناۋي تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەگىسى كەلەدى. ال بۇعان قارجى قولبايلاۋ. سالاعا قاتىستى جەكە بانك قۇرىلسا, كۇرمەۋلى ماسەلە شەشىمىن تابارى انىق. قىزىلوردا وبلىسىنداعى «اگرو وركەن» جشس ديرەكتورى مەدەۋ ەسقوجاەۆ تا جاڭا بانك قۇرىلسا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى.
– اۋىل – قالانىڭ اسىراۋشىسى دەسەك, مۇندايدا ەلدى مەكەندەردەگى مال مەن ەگىن شارۋاشىلىعىندا جۇرگەن شاعىن قوجالىقتارعا باسا نازار اۋدارعان ءجون. سالاعا باعىتتالعان جەكە قارجى ۇيىمى پايدا بولسا, ونى دامىتىپ جۇرگەن ازاماتتار ارزان پايىزبەن نەسيە راسىمدەپ, شارۋاشىلىعىن العا سۇيرەيدى. تەحنيكا پاركىن جاڭارتىپ, اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋ, استىقتىڭ جاڭا سۇرىپتارىنا قول جەتكىزۋ, ت.ب. مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلادى. اسىرەسە سۋ تاپشىلىعىن ءجيى كورەتىن وڭتۇستىك ايماقتاردا تامشىلاتىپ نە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋعا قاجەتتى جابدىقتاردى الۋعا قارجى جەتىسپەيتىنى جاسىرىن ەمەس, – دەيدى ول.
بىزدەگى بارلىق اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىسىنىڭ 70 پايىزى – شاعىن جانە ورتا دەڭگەيدەگى شارۋا قوجالىقتارى. كوبىنە قارجىلاندىرۋسىز جانە قولداۋسىز قالاتىن دا – ءدال وسى كونتينگەنت. اگروبانك جۇمىس ىستەگەن كەزدە بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ەسكەرىلۋگە ءتيىس.
اگروبانك قارجى نارىعىنىڭ زاماناۋي جەتىستىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, فەرمەرلەر ءۇشىن بەلگىلى ءبىر پورتال جانە قىزمەتتەردىڭ بارلىق ءتۇرى – كرەديتتەر, كونسۋلتاتسيالار, بانكينگ, قارجىلىق ينۆەستيتسيالار, نارىقتىق شولۋ مەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن, مونيتورينگ جانە ت.ب. قاجەتتىنى الا الاتىن بانك بولۋعا ءتيىس. جاڭا بانكتىڭ تاعى ءبىر ماقساتى – شارۋاعا نەسيە بەرۋ عانا ەمەس, قارجىلىق ساۋاتتى فەرمەر, تابىستى جانە وزىنە سەنىمدى كاسىپكەر تاربيەلەۋ. سونىمەن, سەڭ قوزعالدى, سەن دە قوزعال, قازاق شارۋاسى!