قار كەتەردەگى قاۋىپكە دايىندىق

وبلىس اۋماعىنداعى ەسىل, شاعالالى, سىلەتى, قامىساقتى وزەندەرى جانە ولار­دىڭ اقانبۇرلىق, بابىقبۇرلىق, شارىق, جەمباراق, يمانبۇرلىق سالالارىنىڭ كوكتەمدە ارناسىنان اسىپ, تاسۋ قاۋپى بار. وبلىستا گيدرولوگيالىق مونيتورينگتەر جاسايتىن بارلىعى 19 بەكەت جۇمىس ىستەيدى. وسىلار وزەندەر مەن ونىڭ سالالارىنداعى وزگەرىستەردى باقىلاپ وتىرادى. ق.مەرعالىموۆانىڭ ايتۋى­نا قاراعاندا, تاسقىننىڭ بارىسىن انىقتاۋ ءۇشىن قىس تۇسەر الدىنداعى توپى­راقتىڭ ىلعال قورىن, قىس اياقتا­لارداعى قار سۋىنىڭ مولدىعىن, جەر قىر­تىسىنىڭ قاتۋ قالىڭدىعىن, كوك­تەم جىلىمىعىنىڭ بارىسىن, سۋ قويمالارىنىڭ تولۋىن, اقمولا وب­لىسىنداعى تاسقىننىڭ جاعدايىن ءبىلىپ وتىرۋ كەرەك. وسىلاردىڭ ءبارىن انىق­تاعاندا عانا تاسقىنعا بولجام ايتۋعا بولادى. قازىر ەسىلدىڭ پەتروپاۆل قالاسى ماڭىنداعى سۋىنىڭ دەڭگەيى – 236 سم. بۇل – كەيىنگى بەس جىلداعى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. مۇزدىڭ قالىڭدىعى – 9 بەن 64 سم ارالىعىندا. بىلتىر ەڭ قالىڭ مۇز 75 سم بولعان.

سۋ مەن مۇزدىڭ كولەمى قالىپتاعى جاعدايدا بولعانىمەن بيىل قار وتە كوپ. قىس بويى تۇسكەن قاردىڭ قالىڭدىعى – 52-155 مم ارالىعىندا, بۇل – كەي جەرلەردە 1,5-2 ەسە ارتىق قار ءتۇستى دەگەن ءسوز. قار جاۋ ءالى دە جالعاساتىن سياق­تى. ال قاردىڭ ءتۇسۋ نورماسى – وبلىس بو­­يىنشا 29-58 مم ارالىعىندا. جەر قىر­تىسىنىڭ قاتۋى بۇگىنگە دەيىن 123 سم-گە جەتىپ وتىر. مىنە, وسى قاردىڭ ەرۋى وبلىس اۋماعىندا تاسقىن قاۋپىن تۋ­دىرادى. سوندىقتان اقپان, ناۋرىز ايلارىندا دا كوبەيەتىن قاردىڭ باس بەرمەي كەتۋىنە جول بەرمەۋ كەرەك. ول ءۇشىن قار ءماسسيۆى ارناۋلى توگىلەتىن جەرلەرگە, ەگىس القاپتارىنا تاسىلىپ تۇرعانى ءجون.

«قازگيدرومەت» وكىلى الداعى ايدىڭ اۋا رايىنا سينوپتيكتەر بولجامىن دا جاريالادى. اقپان ايىنداعى اۋا رايىن­دا قاڭتاردىكىنەن كوپ ايىرماشىلىق بولا قويمايدى. بۇل ايدا دا قار مول جاۋىپ, كەي جەرلەردە قاتتى بوران بولۋى مۇمكىن. ايدىڭ العاشقى جانە سوڭعى ونكۇندىكتەرىندە قاتتى جەل تۇ­رىپ, بوراندار ۇزىلمەيدى. اۋانىڭ تەم­­پەراتۋراسى قالىپتاعىدان 1-2 گرادۋس جوعارىلىلىقتى كورسەتىپ, 13-14 گرادۋستىڭ توڭىرەگىندە بولماق. بولجام بويىنشا قاردىڭ كۇرت ەرۋى ناۋرىزدىڭ سوڭعى كۇندەرىندە باستالماق.

تاسقىنعا قارسى دايىندىق جونىن­دە وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپار­تامەنتىنىڭ باستىعى ەرىك سارىباەۆ بايان­دادى. الدىمەن ول وتكەن جىلدارداعى تاسقىنداردىڭ سيپاتىنا توقتالدى.

«ەگەر تاسقىن 2016 جىلعىداي بولسا, وندا ايىرتاۋ, اقجار, اققايىڭ, ەسىل سياقتى ون اۋداندا سۋ باسىپ قالۋ قاۋ­پىن كۇتۋ كەرەك. ول ءۇشىن جاعالاردى بە­كىتىپ, ەگىستىك القاپتارىن تازارتقان ءجون. ال ەگەر تاسقىن 2017 جىلعىداي بولسا, ايىرتاۋ, ع.مۇسىرەپوۆ, قىزىلجار جانە ءۋاليحانوۆ اۋداندارىمەن قاتار پە­تروپاۆل قالاسىندا دا سۋ باسۋ قاۋپى بار جاعداي تۋا قالسا, ورىندار ازىرلەۋىمىز كەرەك», دەدى ول.

ال بىلتىر قيىن جاعداي پەتروپاۆل قالاسى مەن ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنداعى تاح­تابرود اۋىلىندا قالىپتاسقان. اي­تەۋىر جەدەل قيمىلداپ, ارىقتار مەن سۋا­عار جۇيە­­لەردى جەدەل تازالاۋدىڭ ناتيجەسىندە ەشقانداي شىعىن بولعان جوق. بيىل دا وسى جاعدايدىڭ الدىن الۋ كەرەك ەكەنى ايتىلدى.

كەيىنگى جىلدارى وبلىستا قاردىڭ سۋى باسىپ قالۋ قاۋپى بار ەلدى مەكەندەرگە ينجەنەرلىك-قورعانىس شارالارى وتكىزىلىپ, بۇگىنگى تاڭدا 87 اۋىل ەسەپكە الىندى. ولاردىڭ اۋلالارىنداعى قاردى الىسقا توگۋ الدىن الۋ شارالارىنىڭ بىرىنە جاتادى. سونىمەن بىرگە سۋ بوگەي­تىن ينەرتتىك ماتەريالدار, قاپتار, ءتيىس­تى تەحنيكالار مەن ولارعا قاجەتتى ججم, سۋ ايداعىش تەحنيكالار كولەمىن قوردا­لاندىرۋ, ارىقتار مەن سۋاعارلاردى تازا­لاۋ دا الدىن الۋ شارالارىنا جاتادى. بۇعان قوسا وزەننىڭ سەڭدەرى تۇتاسىپ قال­عان ۋچاسكەلەردە جارىلىس جاساۋ قۇرال­دارىنىڭ دايىن بولۋى دا ەسكەرىلەدى.

ە.سارىباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تاسقىنمەن كۇرەس باستالعاندا وبلىستا قۇقىق قورعاۋ مەن توتەنشە جاعدايلار قىز­­­مەتكەرلەرىنەن, ۇلتتىق ۇلان مەن پوليتسيادان قۇرىلعان 475 ادامدىق توپ جانە 135 بىرلىك تەحنيكا دايىن تۇرۋى جوس­پارلانعان. وسىنىڭ ءبارى 20 ناۋرىزعا دەيىن ساپقا قويىلماق. تاسقىنعا توسقىن جۇمىس­تارىن دايىنداۋ وسىنداي جوسپارلارمەن جۇرگىزىلمەك.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى