مۇرجانىڭ بويىندا ءمىنى بار دەگەن ەسكەرتۋلەرگە قۇلاق اسپاعان كاسىپورىننىڭ ديرەكتورى مەن باس ينجەنەرىنە قىزمەتكە تۇرعانىنا كوپ بولماسا دا, قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. «جەكەمەنشىككە ساتىلىپ كەتكەن ستراتەگيالىق نىساننىڭ تاعدىرى وسىلاي بولادى» دەگەن اڭگىمە دە جەلدەي ەسكەن. مۇندايلاردى ۇكىمەتكە قايتارۋ تۋرالى تالاپتار دا كوپ ۋاقىت بويى تولاستاعان جوق.
1961 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن جەو-نىڭ بۇل مۇرجاسىنا سول كەزدە 61 جىل بولعان ەدى. وسى جىلداردا ساپالى تسەمەنت بولىپ جانە كىرپىشى جاقسى ىلعالمەن ورىلگەن بولسا, وسىناۋ جىلداردا ول مۇرجادان شىعاتىن تۇتىنمەن ابدەن كەۋىپ, تاس بولىپ قالاتىن ءجونى بار-اق. بىراق كەڭەس زامانىندا «ۋرا-ۋرا, جوسپار» دەگەن ۇراندى ايعايلارمەن جانتالاسىپ, ساپاسىز قالانعان كىرپىشتەر وسال, اراسىنا جەل كىرىپ, سۋ ءوتىپ, قۇرىلىستى دىمداي بەرگەن. قىزىلجار قالاسىندا پاتشا زامانىندا كىرپىشتەن ورىلگەن بىرنەشە عيمارات ءالى بار. مىسالى, مۇراتوۆ دەگەن كوپەستىڭ ديىرمەنى. الگىنى جەكەگە ساتىپ العان كاسىپكەر جاڭاشا جوبالاپ, كىرپىشتەن قالانعان قابىرعالارىن ارنايى تەحنيكالارمەن دە سوققىلاپ بۇزا الماپ ەدى. امالى قۇرىعان سوڭ سول قابىرعالاردىڭ ءوزىن پايدالانىپ, قازىر دامحاناعا اينالدىرعان.
مۇرجانىڭ قۇلاۋ سىرىن قالانعان كىرپىش پەن لايدىڭ ساپاسىزدىعىنان, ولاردىڭ اراسىنان سۋ وتكەننەن, سول سۋ اقىرى كوپ ءمۇجىپ قۇلاتقان دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن ساراپشىلار مۇرجانى قۇلاعان تۇسىنان ءارى قاراي قايتا ءورۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. بۋداقتاپ شىعىپ جاتاتىن ىستىق تۇتىنگە كەپپەگەن نە قىلعان دىمقىل, نە دەگەن سۋ ەكەنىنە ەش جاۋاپ بولمادى.
سونىمەن مۇرجانىڭ ساپاسىز جەرىنىڭ ءبارى قيراتىلىپ, 2022 جىلدىڭ كۇزىنەن بۇرىنعى ىرگەتاسقا ءارى قاراي ءورۋ باستالعان. جۇمىس قىزۋ ءجۇرىپ, بيىكتىگى ەندى 180 مەتر (بۇرىنعىسى 150 مەتر) بولىپ بەلگىلەنگەن مۇرجانىڭ 36 مەترىنە دەيىن بىلتىرعى كۇزگە دەيىن ءورىلدى. سويتسە, اياقاستىنان مۇرجانىڭ قيسىق ءورىلىپ بارا جاتقانى بەلگىلى بولدى. سودان 21-مەترگە دەيىن ونى قايتادان بۇزۋعا تۋرا كەلدى.
جەكەمەنشىكتىڭ دۇنيەسى بولعان سوڭ, ۇكىمەتتىڭ اقشاسىنا سالىنىپ جاتپاعان سوڭ مەردىگەرگە ەشكىم زاڭدى تالاپ قويعان جوق. جەو-نىڭ قازىرگى يەسى – «سەۆكازەنەرگو» اق. ونىڭ باس ديرەكتورى اناتولي كازانوۆسكي: ء«بىزدىڭ باس مەردىگەرىمىز – «كازتەپلوسپەتسستروي». ولار ناۋرىز ايىنا دەيىن مۇرجانىڭ قالدىعىن ءتۇپ-ورنىمەن جويىپ, اۋانىڭ تەمپەراتۋراسى 5 گرادۋستان جوعارى بولا باستاعان كەزدەن مۇرجانى ىرگەتاسىنان باستاپ, قايتادان ورەتىن بولدى. بارلىق ارتىق شىعىندى وزدەرى كوتەرەدى. كەلىسىمىمىز سولاي», دەدى.
تامىز ايىندا جۇمىس توقتاتىلعاننان كەيىن «سەۆكازەنەرگو» اق مۇرجانىڭ قۇرىلىسىنا تولىق ساراپ جاساۋ ءۇشىن «سەۆكازەنەرگوپروم» جشس اتتى عىلىمي-وندىرىستىك فيرماعا جۇگىنگەن ەكەن. مىنە, وسى فيرمانىڭ ماماندارى مۇرجانىڭ تۇبىندەگى قوزعالعىش جۇيەگە جوعارىدان ورگەن قۇرىلىستى كىرىكتىرۋ قيىن. سوندىقتان ءبارىن باسىنان باستاۋ كەرەك دەگەن قورىتىندى جاساپتى. شىن مانىسىندە, بيىك مۇرجا قوزعالىپ تۇرادى عوي, ونىڭ جەلدىڭ, ىستىق پەن سۋىقتىڭ اسەرىنە توزىمدىلىگى, قوزعالىس پەن سەرپىلىسى وسى جۇيەمەن تىعىز بايلانىستى كورىنەدى. قورىتىندىسىندا ىرگەتاستاعى ارماتۋرالاردان باسقا ءورىم تۇبىنە دەيىن بۇزىلىپ, تازالاناتىن بولدى.
وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆتىڭ الدىندا بولعان كەڭەستە «كازتەپلوسپەتسستروي» جشس باس ديرەكتورى كونستانتين بيعوجين وزدەرىنىڭ 1 ناۋرىزعا دەيىن مۇرجا-
نىڭ ورنىن تولىق تازارتاتىنىن ايتتى.
«سودان كەيىن ءوزىمىزدىڭ قوسالقى مەردىگەرىمىز «تەپلوحيممونتاج» اق بىرلەسىپ, 1 ساۋىردەن باستاپ اۋانىڭ تەمپەراتۋراسى 5 گرادۋستان جوعارى بولا باستاسا, جاڭا تەحنولوگيامەن مۇرجانىڭ قۇرىلىسىنا كىرىسەمىز. جۇمىستىڭ ءبارىن 2024-2025 جىلدارداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دەيىن تولىق اياقتايمىز. سونىمەن قاتار مۇرجا قۇرىلىسىنىڭ باعاسىن وسىرمەي, بۇرىنعى قالپىندا قالدىرامىز», دەدى.
ءسويتىپ, وتكەن جازدا قۇرىلىسى اياقتالادى دەگەن مۇرجا 2024 جىلعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا عانا اياقتالاتىن بولىپ وتىر. تاپسىرىس بەرۋشى «سەۆكازەنەرگو» اق مەردىگەرگە مۇرجا ءۇشىن بۇرىن كەلىسىلگەن 2,1 ملرد تەڭگەنى تولەمەكشى. قازىر قالعان ەكى مۇرجا قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردى جوندەۋگە وتكەن جازدا ينۆەستور 185 ملن تەڭگە قاراجات بولگەن.
قىركۇيەك ايىندا تاعايىندالعان وبلىس اكىمى عاۋەز نۇمۇحامبەتوۆ وبلىس ورتالىعىنداعى وسى نىسانعا 2-3 رەت بارىپ ۇلگەردى. ونىڭ كەلىپ كەتكەنىنەن جەكەمەنشىكتەگى يەلەرى قانداي دا ءبىر پايدا كورىپ جاتقانى شامالى, كەرىسىنشە, اكىمنىڭ «كەستە-كەستە» دەپ دىگەرلەي بەرگەنى ۇنامايتىن شىعار. كەزىندە «پلان-پلان» دەپ اسىقتىرىپ سالعاننىڭ قورىتىندىسى كورىندى عوي, سوندىقتان اكىمنىڭ «ەڭ ماڭىزدىسى – ساپا-ساپا» دەپ تالاپ ەتكەنى قازىرگى حالىققا دا, كەيىنگى ۇرپاققا دا ءتيىمدى بولار ەدى. سوندىقتان قۇرىلىسقا ءوزى بارعانشا مامانداردى جىبەرىپ, باقىلاۋ ورناتىپ وتىرعانى الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى.
جۋىردا مەردىگەر مۇرجانى تولىق بۇزۋعا كىرىسىپ كەتتى. ىسكە ءسات دەيمىز.
پەتروپاۆل
