سۋرەتتى تۇسىرگەن – يۋري بەككەر
بالالار باسىلىمدارى مەن باسپا قىزمەتكەرلەرى, بالالار ادەبيەتى مەن ءبىلىم باسقارمالارى وكىلدەرى, رەسپۋبليكالىق كىتاپحانا ديرەكتورلارى قاتىسقان كەزدەسۋ بالالار كونتەنتىن قالىپتاستىرۋداعى زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن كرەاتيۆتى يدەيالاردى قولدانۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بالالار كىتاپحاناسى مەن شىعارماشىلىعىن دامىتۋعا كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن جەتكىزگەن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ا.بالاەۆا باسپا-باسىلىمدار ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ونەر, ءبىلىم, عىلىم مەن ادەبيەتكە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ بالا تاربيەسى اسا ماڭىزدى ءىس ەكەنىن ايتا كەلىپ, وسى تۇرعىدا بالالار ادەبيەتى مەن بالالار مۋزىكاسىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن مالىمدەدى. «بىرىنشىدەن, الداعى ۋاقىتتا كومپوزيتورلارمەن, بالالار اقىندارىمەن كەزدەسۋ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ەكىنشىدەن, بالالاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. قازىر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى «وقۋعا قۇشتار» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. بۇعان دەيىن دە مەكتەپتەردە بالالارعا ارنالعان جاڭا كوركەم ادەبيەتتەر ۇزاق جىل بويى جۇيەلى تۇردە الىنباي كەلگەنىن بايقادىق. بۇگىنگى تاڭدا «وقۋعا قۇشتار» باعدارلاماسى اياسىندا بارلىق مەكتەپ كىتاپحانالارىنا كوركەم ادەبيەتتەر الىنا باستادى. بيىل پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, «بالالار كىتاپحاناسى» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا مادەنيەت جانە اقپارات, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرى بار, بالالار ادەبيەتىنىڭ ءتىزىمىن قالىپتاستىردىق. وسى باعىتتا كاسىبي توپتى جيناي وتىرىپ, بۇل ءتىزىمدى جىل سايىن تولىقتىرىپ وتىراتىن بولامىز», دەدى عاني بەكتاي ۇلى.
بۇل تۋرالى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ جاڭادان قۇرىلعان تاربيە جۇمىسى جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مەرۋەرت اسكەربەكقىزى بيىلدان باستاپ ء«بىرتۇتاس تاربيە باعدارلاماسى» وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلگەنىن ايتتى. «بۇل جۇمىس جاندانىپ, جۇزەگە اسۋ ءۇشىن قوس مينيسترلىك پەن زيالى قاۋىم بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزۋى كەرەك», دەدى مينيسترلىك وكىلى.
ايدا عالىمقىزى باسىلىمدار باعدارلامالار ارقىلى مەكتەپتەردە بالالار كونتەنتى ناسيحاتىن ۇيلەستىرۋ, دەپارتامەنتتەرمەن, وڭىرلەردەگى ءبىلىم باسقارمالارىمەن, اتا-انالار ۇيىمدارىمەن, ءتىپتى ۇلكەن ەڭبەك ۇجىمدارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋ, كەزدەسۋلەر وتكىزۋ, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ قاجەتتىگىن, بالالاردىڭ پىكىرىن, سۇرانىسىن ءبىلۋ ماڭىزدى ەكەنىن, ماسەلەن, كىتاپحاناشىلار تاراپىنان بالالاردىڭ قازىرگى زاماناۋي كوميكس, فەنتەزي, دەتەكتيۆ جانرلارىنداعى شىعارمالاردى ىزدەيتىنى ءجيى ايتىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدە 20-دان اسا بالالار باسىلىمى جارىق كورەدى. ولاردىڭ ىشىندە «بالدىرعان», «ۇلان», «اقجەلكەن», «درۋجنىە رەبياتا» سەكىلدى باسىلىمدار مەملەكەت قامقورلىعىمەن جاس وسكىننىڭ رۋحاني ورىستەۋى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ كەلەدى. جاس بۋىننىڭ ءتىلىن انا تىلىندە قالىپتاستىرۋدا جانە ۇلتتىق تاربيە يدەولوگياسىندا بالالار باسىلىمدارىنىڭ ماڭىزى ءجيى ءسوز بولعانىمەن, بالالار كونتەنتىنىڭ دامۋى كوڭىل كونشىتەتىن جاعدايدا ەمەس ەكەنى بەلگىلى. جاس وسكىننىڭ ءوز ءتول باسىلىمدارىمەن قىلاۋسىز دوستىعى دا كەشەگىدەي ەمەس.
بۇدان كەيىن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى سالا ماماندارىنىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىنە دەن قويىپ, شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەتىن وزەكتى ماسەلەلەرگە قۇلاق سالدى.
«رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 21 جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى بار. سولاردىڭ بىرەۋىندە دە بالالارعا ارنالعان مامان دايارلانبايدى. وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتۋگە كەلەتىن جاس ماماندار ءبىزدىڭ بەينەتىمىزدى كورەدى دە, تەلەارنالارعا قاشىپ كەتەدى. قازىرگى جاس مامانداردىڭ ىشىندە ورفوگرافيا مەن ورفوەپيانى اجىراتا المايتىندار دا بار», دەيدى «ايگولەك» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىمبات ءابدىلدا.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ بالالار ادەبيەتى سەكتسياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرداۋلەت اقىش بالالار ادەبيەتىنە ارنالعان جەكە كونكۋرس وتكىزۋ, باسقا دا باسىلىمداردا بالالارعا ارنالعان بۇرىش نەمەسە بەت اشۋ, سوناۋ 1982 جىلدان بەرى مۇزافار الىمباەۆتان كەيىن بالالار جازۋشىسىنا بەرىلمەگەن مەملەكەتتىك سىيلىققا بالالار جازۋشىلارىن دا ۇسىنۋ, مەملەكەتتىك ستيپەنديادان دا سىرت قالماعانىن ەسكەرۋ, بالالار وبرازىن جاسايتىن رەاليستىك شىعارمالار جازۋ تۋرالى بىرقاتار ۇسىنىسىن العا تارتتى.
ال ء«مولدىر بۇلاق» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى داۋلەتبەك بايتۇرسىن ۇلى جازىلىم ناۋقانىندا رەسپۋبليكانى ارالاۋ بارىسىندا مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ «باسىلىمعا ماجبۇرلەپ جازدىرۋعا بولمايدى» دەگەندى «باسىلىمعا جازىلۋعا بولمايدى» دەپ تەرىس ءتۇسىنىپ العانىن, تۇبىرىمەن قاتە بۇل تۇسىنىكتى وزگەرتۋگە قولداۋ كورسەتۋدى سۇرادى. «بالالار باسىلىمدارىنىڭ نەگىزگى وقىرماندارى – مەكتەپتە. مەكتەپتەر جازىلماسا, ولارعا ناسيحاتتاي الماساق, جازىلۋعا ماجبۇرلەۋ دەپ قيىندىقتان قاشساق, ەرتەڭگى كۇنى سول مەكتەپتى بىتىرگەن بالا ادەبيەتتى قالاي وقيدى؟ كوركەم ادەبيەتكە, ەستەتيكاعا قالاي بارادى؟», دەپ باس رەداكتور قۇزىرلى ورىننىڭ باسشىلارىنا ماسەلەنى قابىرعاسىنان قويدى.
بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ سماعۇل ەلۋباي بالالار كينوسى ماسەلەسىنىڭ تۇيىتكىلدەرىن تارقاتتى. «مەنىڭ اتىم قوجادان» كەيىن بالالار كورەتىن فيلم جوق. ونىڭ وزىنە الپىس جىل ۋاقىت ءوتتى. بىزگە بالالار كينوستۋدياسىن اشۋ كەرەك. جىلىنا كينوعا بولىنەتىن قارجىدان بالالار كينوسىنا دا تاپسىرىس بەرۋ كەرەك», دەپ كەيىنگى جىلدارى سىن كوتەرمەيتىن سالانىڭ ءىسىن ىلگەرىلەتۋگە بايلانىستى ناقتى ۇسىنىستارىن ايتتى. كينو دراماتۋرگياسى جانرىندا ەڭبەكتەنىپ كەلە جاتقان جازۋشىنىڭ بۇل ويىن بەلگىلى تەاتر سىنشىسى ءاليا بوپەجانوۆ دا قۇپتادى. «بىزدە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى بار. بىراق ۇلكەندەرگە ارنالعان تەاترلارعا دا جىلىنا بالالارعا ارناپ ءبىر-ەكى سپەكتاكل قويۋدى مىندەتتەسەك دەيمىن. مىسالى, ءبارىمىزدىڭ نەمەرەمىز بار. جاڭا جىل كەزىندە «سەزام» تەاترىنا, تسيرك قويىلىمدارىنا الىپ بارامىز. ول جەردە جىلدا قايتالانا بەرەتىن, ادامدى مەزى ەتكەن باعدارلامالار قويىلادى. ەڭ وكىنىشتىسى, ورىسشا وتەدى», دەدى ءا.بوپەجانوۆا.
بالالار باسىلىمىندا قىرىق جىلعا جۋىق قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى دۇيسەنبەك ماعلۇموۆ سالا جۇمىسىنىڭ كەشەگى-بۇگىنگى ماسەلەسىمەن جەتە تانىس. باس رەداكتوردىڭ ايتۋىنشا, بالالار ادەبيەتى توڭىرەگىندە جۇرگەن جەتپىسكە جۋىق قالامگەر رەداكتسيا تاراپىنان بەرىلەتىن تاپسىرىستى ورىنداۋعا قۇلشىنا قويمايدى. سەبەبى بالالار تاقىرىبىندا جازۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن كۇردەلى ەڭبەك.
القالى باسقوسۋدىڭ سوڭىندا قوس مينيستر بالالار شىعارماشىلىعىنا بايلانىستى ازىرلەنىپ جاتقان كەشەندى باعدارلامانىڭ باعدار-مازمۇنىمەن تانىستىردى. مىسالى, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلىپ, اتالعان ماسەلەلەرگە قاتىستى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەتىنىن, مادەنيەت سالاسى مەن وقۋ-اعارتۋ سالاسىنداعى كىتاپحاناشىلار مارتەبەسى تەڭەستىرىلىپ, ەڭبەكاقىلارىن كوتەرۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىنەن حاباردار ەتتى.
باسقوسۋدى قورىتىندىلاعان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا عالىمقىزى بالالار كونتەنتىن جاساۋ, قالىپتاستىرۋعا بايلانىستى تەلەارنالاردا ارنايى توك-شوۋ ۇىمداستىرىلاتىنىن, بالالار باسىلىمدارىنا جازىلۋ, وقيتىن ۇرپاق قالىپتاستىرۋ ۋاقىتپەن بىرگە جۇيەلى تۇردە شەشىمىن تاباتىنىن, وقۋعا قۇشتارلىقتى ارتتىرۋ جۇمىسى جالعاسىن تابا بەرەتىنىن ايتتى. بالالارعا ارنالعان ءاربىر كونتەنت تۇكپىردەگى اۋىلدار مەن كىتاپحانالارعا, وقىرمانعا جەتۋى ءۇشىن اكەلەر فورۋمى مەن اتا-انالار كوميتەتى سەكىلدى ارنايى پلاتفورمالار دا ءتيىمدى پايدالانىلماق.
كەزدەسۋ تۇيىندەلەر تۇستا بىرقاتار بالالار باسىلىمىنىڭ ۇجىمىنا قوس مينيسترلىكتىڭ العىسحاتتارى تاپسىرىلىپ, قالام قارىمى مول بەلسەندى تىلشىلەر «اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
الماتى
