زامان تالابىن تۇسىنە تۇرا, شەت ءتىلىن, اسىرەسە اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, ءبىر بۇيىردەن قازاق ءتىلىنىڭ «جاناشىرلارى» شىعا كەلىپ, «وتىز جىلدا ءوز ءتىلىڭدى تورگە شىعارا الماي, وزگەنىڭ ءتىلىن ورىستەتەمىن دەگەن نەڭدى العان؟» دەپ قاساقانا سالىستىرىپ, قيامپۇرىس ءسوزدىڭ شەتىن شىعاراتىنى دا ەجەلگى داعدى. راس, ءوز ءتىلىمىز – ومىرلىك ۇلى قۇندىلىعىمىز, ءجۇرىپ وتەتىن ۇلى جول, وكپەگە وتتەگى ايداپ, كۇرەتامىردى قۋالاپ جاتقان قان-جانىمىز. ال اعىلشىن ءتىلى – قاجەتتىلىك, تابىس كىلتى. شەت ءتىلىن ۇيرەنۋ الدىنداعى باستى بوگەت – ورىس ءتىلىنىڭ ماڭىزى السىرەگەن سايىن وتارشىلدىق قامىتىنان بوساتىپ, دامۋعا جەتەلەيتىن كۇش. ال اعىلشىن ءتىلىن مىندەتتى تۇردە ءبىلۋىڭ كەرەك دەپ قوعامدى پسيحولوگيالىق قىسىمعا الىپ جاتقان جانە ەشكىم جوق.
جاقىندا ەلىمىز اعىلشىن ءتىلىن ناشار بىلەتىن ەلدەر قاتارىنان كورىندى. «بەنين مەن ءسوماليدىڭ اراسىندا ورنالاسقان قازاقستان 113 ەلدىڭ ىشىنەن 104-ورىنعا يە بولىپ, ءتىل ۇيرەنۋ جونىنەن ەڭ شورقاق ەلدىڭ قاتارىندا» دەگەن «Education First» اقپاراتىن ءار-ءار جەردەن كوزىمىز شالدى. «اقپارات تەكسەرىلمەگەن, دۇرىس ستاتيستيكا ەمەس» دەپ اعىلشىنشاسىنىڭ ارتىقتىعىمەن ورتاازيالىق ەلدەردىڭ كوشىن باستاپ تۇر دەگەن ىلگەرىدەگى رەيتينگ ناتيجەسىنە سۇيەنەتىندەر بۇل دەرەكتى قابىلدامادى. بىلتىر عانا جىل سايىن جاڭا زەرتتەۋىن جاريالاپ تۇراتىن «English Proficiency Index» قازاقستاندى 92-ورىنعا جايعاستىرعان بولاتىن. قالاي دەسەك تە, ەكى زەرتتەۋ قورىتىندىسى ءوزارا قارايلاس. نەگىزگى ايتپاعىمىز بۇل دا ەمەس, وسى رەيتينگ مالىمەتىمەن جارىسا جۇرگەن تاعى دا سول ەجەلگى ءسوز, ەسكى سارىن – «وتە تومەن» باعاعا يە بولعان ەلىمىزدىڭ شىن قايعىسى بۇل بولماۋى كەرەك, ناعىز قاسىرەت مەملەكەتتىك ءتىلدى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولدانبايتىنداردىڭ اراسىندا نەشىنشى ورىندامىز, مىنە, ءبىز ءۇشىن سۇراق وسىلاي قويىلۋعا ءتيىس كورىنەدى.
كەيىنگى جيىرما جىلدا قازاق تىلىنە قىزىعۋشىلىق ارتىپ, ماڭىزدى تۇركى تىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تۇركيادان باستاپ, سوناۋ ەۋروپا مەن امەريكادا دا وقىتىلا باستادى. الەمنىڭ ونعا جۋىق ەلىنىڭ ستۋدەنتتەرى قازاق ءتىلىن شەت ءتىلى رەتىندە مەڭگەرىپ ءجۇر. وسىدان ون بەس جىل بۇرىن پوزنان قالاسىنداعى ادام ميتسكەۆيچ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇركىتانۋ بولىمىندە بولعان جاعداي ءارى قۋاندىرىپ, ءارى قامىقتىرىپ, وقتا-تەكتە ەسكە تۇسەتىنى بار. سول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاق ءتىلى بولىمىنە انا ءتىلىمىزدى اعىلشىن ءتىلى ارقىلى ۇيرەتۋگە الماتىدان ارنايى جىبەرىلگەن وقىتۋشىنىڭ ايتۋىنشا, پولياك بالالارى از عانا ۋاقىتتا ءبىزدىڭ تىلىمىزدە ەركىن سويلەپ, قاتەسىز جازاتىن دەڭگەيدى باعىندىرعان. قازاقشا جازعان شىعارمالارىن ءوز كوزىمىزبەن وقىدىق, ساپاسى مەن ساۋاتى كەز كەلگەن قازاقتى شاڭ قاپتىرادى. پولياك تىلىندە, اعىلشىن تىلىندە سايراپ تۇرعان بالالاردىڭ قازاق تىلىنە قۇشتارلىعى ويانىپ, بەيمالىم ەلدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىمەن جەتە تانىسۋدى دىتتەپ, ءبىر توپ ستۋدەنت جازعى كانيكۋلدا قازاقستانعا تارتىپ كەتەدى جانە قاي قالانى تاڭداعان دەسەڭىزشى: استانا مەن كوكشەتاۋ. انا تىلىندە سويلەپ جۇرگەن قازاقتى اندا-مۇندا كەزدەستىرگەنى بولماسا, قالا تۇرعىندارىنىڭ ءبىر-بىرىمەن نەگىزىنەن ورىس تىلىندە قارىم-قاتىناس جاسايتىنىنا قاتتى تاڭىرقاعان پولياك ستۋدەنتتەرى ەلىنە بارعان سوڭ ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنا ماسەلەنى توتەسىنەن قويادى: ءوز ءتىلىن كەرەك ەتپەيتىن ەلدىڭ ءتىلى بىزگە نەگە كەرەك؟
ايتپاعىمىز, سول وقىتۋشىنىڭ ا.ميتسكەۆيچ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت جاستارىنىڭ كەمى ەكى ءتىلدى, ايتپەسە ءۇش-ءتورت تىلدە جاتىق سويلەيتىنىن جاڭالىق كورىپ جەتكىزگەنى. انا ءتىلىمىز بەن الەمنىڭ الپاۋىت ءتىلىن جارىستىرىپ, لاگەردىڭ ەكى باسىندا وتىرىپ العاندار ەكەۋىن دە جورگەگىندە تۇنشىقتىرۋدى كوزدەيتىن كەمباعال كوزقاراسىنان قۇتىلاتىن ۋاقىت جەتتى. پاراللەل جاتقان قوس رەلستىڭ دوڭگەلەگىندەي ورتاق ماقساتقا جەتەلەپ اپاراتىن كۇرە جولدىڭ ءبىر قاپتالىن ءوز قولىڭمەن تالقانداپ تاستاعانمەن بىردەي بۇل.
ءتىلدى ادام قاجەتتىلىكتەن ۇيرەنەدى. ال بۇگىنگى قوعامداعى احۋال ازاماتتاردىڭ حالىقارالىق مانسابىنان باستاپ قيىردى بەتكە العان گاستاربايتەرلىگىنە دەيىنگى قاجەتتىلىككە تۇنىپ تۇر. ءدال قازىر كەز كەلگەن ازاماتتىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋىنە دە, شەت ءتىلىن ۇيرەنۋىنە دە ەش كەدەرگى جوق. تەك ءتيىستى تالاپ پەن نيەت جەتىسپەيدى. قاجەتتىلىك تۋعىزاتىن ورتا قالىپتاستىرۋ دا باستى تەتىك بولىپ قالا بەرەدى. ال مىناۋ حالىققا ازىق جەتكىزىپ وتىرعان تىلدىك داعدىلار مەن دەڭگەيدى ولشەۋگە ارنالعان حالىقارالىق رەيتينگتەر قورىتىندىسى اعىلشىن ءتىلىن تومەن دەپ بەلگىلەپ بەرۋىنىڭ ءبىر سەبەبى, ۇستەمدىگىنەن ايىرىلماعان ورىس ءتىلىنىڭ ەلىمىزدە ءالى كۇنگە دەيىن ءارى رەسمي ءتىل, ءارى شەت ءتىلى رولىندە قوساقتالىپ, ەكىجاقتى مىندەت ارقالاپ جۇرگەنىنە بايلانىستى شىعارىلسا, ەش تاڭعالمايمىز...
الماتى
