بيىل 92 زاڭ قابىلداندى
سەناتورلار «2002 جىلعى 7 قازانداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ءتورتىنشى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. قۇجات نورمالارىنا سايكەس ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل اياسىن كەڭەيتۋ جانە ۇيىم حاتشىلىعىنىڭ كادر ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونداي-اق دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك جانە شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلاردىڭ (جۇمىستاردىڭ, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ) ەكسپورتىن ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارادى. قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن ازىرلەندى. بۇل زاڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ جانە ىلگەرىلەتۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ينستيتۋت مارتەبەسىنە يە ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك قۇرۋعا ارنالعان.
بۇل وسى جىلداعى قورىتىندى وتىرىس بولعاندىقتان, ماۋلەن اشىمباەۆ سەنات جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىنە توقتالىپ, الداعى جىلعى ماڭىزدى مىندەتتەرگە نازار اۋداردى. پالاتا توراعاسى جاڭا جىلدىڭ العاشقى اپتاسىندا دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى باستالاتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ, حالىقپەن كەزدەسۋلەردە جۇرگىزىلگەن ازاماتتارعا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ جانە پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ ءمانىن كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە كەشەندى رەفورمالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, زاڭ شىعارۋ پروتسەدۋراسى دا وزگەرىپ, زاڭ جوبالارى جاڭا تاسىلمەن قارالا باستادى. بيىل پارلامەنت 92 زاڭ قابىلدادى. قابىلدانعان نورمالار ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار وسى جىلى سەنات قابىرعاسىندا 6 ۇكىمەت ساعاتى, 80-نەن استام دوڭگەلەك ۇستەل مەن كوشپەلى وتىرىس وتكىزىلدى. ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتكە 180-گە جۋىق دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى», دەدى م.اشىمباەۆ.
پالاتا توراعاسى سەنات جانىندا بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگاندارمەن قاتار, جاڭادان قۇرىلعان الاڭداردىڭ دا تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل قاتاردا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» دەپۋتاتتىق توبى, ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن پارلامەنتتىك كوميسسيا, ينكليۋزيا جونىندەگى كەڭەس جانە جوبالىق كەڭسە بار.
«پالاتانىڭ حالىقارالىق قىزمەتى دە اۋقىمدى ءىس-شارالارمەن ەرەكشەلەندى. اقپان ايىندا تۇركىستاندا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى پارلامەنتارالىق فورۋمىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزدىك. كاير قالاسىندا ۇلى بابامىز بەيبارىس سۇلتان مەشىتىنىڭ اشىلۋ ءراسىمى مەن ونىڭ 800 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا قاتىستىق. الەمدە ورىن العان شيەلەنىستى احۋالعا قاراماستان قازان ايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ cەزى حاتشىلىعىنىڭ ءححى وتىرىسى مازمۇندى جانە ناتيجەلى وتكىزىلدى. جىل اياقتالعانىمەن, دەپۋتاتتىق قىزمەتىمىز جالعاسا بەرەدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا وتە ماڭىزدى مىندەتتەر تۇر. جاڭا جىلدان كەيىن وڭىرلەرگە ساپارلارىمىز باستالادى. كەزدەسۋلەردە تۇرعىنداردى الاڭداتقان وزەكتى ماسەلەلەرگە باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك», دەدى سەنات توراعاسى.
مەگاپوليستەردەگى جۇيەلى ماسەلەلەر
وتىرىس كەزىندە سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەناتور بيبىگۇل جەكسەنباي مەگاپوليستەردەگى مەكتەپ, بالاباقشا جانە اۆتوبۋستاردىڭ جەتىسپەۋى مەن كەپتەلىستەر سىندى ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشۋدى ۇسىندى. 2030 جىلعا قاراي حالىق سانى استانادا – 33 پايىزعا, ياعني 1,7 ملن ادامعا, الماتىدا – 20 پايىزعا نەمەسە 2 ملن 466 مىڭ ادامعا, شىمكەنتتە 32 پايىزعا نەمەسە 1,5 ملن ادامعا وسەدى. بۇل ەل حالقىنىڭ تورتتەن بىرىنە جۋىعى وسى مەگاپوليستەردە شوعىرلانادى دەگەن ءسوز. سەناتور بيبىگۇل جەكسەنبايدىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ مەگاپوليستەرىندەگى بۇل جاعداي اۋقىمدى پروبلەماعا اينالۋى مۇمكىن.
قازىردىڭ وزىندە بۇل قالالارداعى حالىقتىڭ ەداۋىر بولىگى شەت ايماقتاردا, جەكە سەكتورمەن قوسىلعان اۋدانداردا تۇرادى, مۇندا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا ورىن تاپشىلىعى جوعارى. ادامدار بالالارىن مەكتەپكە جەتكىزۋ ءۇشىن قانشاما شاقىرىم جەكە كولىكپەن جۇرۋگە ءماجبۇر. سوندىقتان بۇل قالالارداعى وزگە سۇراقتارمەن قاتار قوعامدىق كولىك تاپشىلىعى مەن جول كەپتەلىستەرى ۇلكەن ماسەلەگە اينالدى.
«حالقى جىلدام ءوسىپ جاتقان قالالاردىڭ ورتالىقتارى مەن شەتكەرى ايماقتارى بويىنشا زەرتتەۋ مەن ساراپتامالاردى كۇشەيتۋ جانە ساۋدا-قىزمەت, دەمالىس ورىندارىن بىركەلكى ورنالاستىرۋدى قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت. قالا قوزعالىسىن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي ورتالىقتان اۆتوماتتى باسقارۋ جانە «اقىلدى», باعدارشامدار جۇيەسىن ەنگىزۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. مارشرۋتتاردىڭ, قوعامدىق كولىك بولىمشەلەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋ, ولارعا ارنايى جولاقتاردى كوبەيتۋ جانە قوعامدىق كولىك ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ دە باستى مىندەت», دەدى سەناتور.
رەپەتيتورلىق قىزمەتتى رەتتەيتىن كەز كەلدى
سەناتور عالياسقار سارىباەۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ءبىلىم بەرۋ جانە رەپەتيتورلىق ورتالىقتار جۇمىسىنىڭ پروبلەمالارىنا نازار اۋداردى. مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن وقىتۋ ساپاسىنىڭ بولماۋى, وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن سانيتارلىق نورمالارعا قاتىستى ماسەلەلەر, سونداي-اق اتا-انالاردىڭ كوپتەگەن قارجىلىق ينۆەستيتسياسى كۇن تارتىبىندە تۇر.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن بەيىندى مينيسترلىك باقىلامايدى. وسىدان بىرقاتار پروبلەما تۋىندايدى. «بۇگىنگى كۇنى ورتالىقتار, رەپەتيتورلىق قىزمەت كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى رەتىندە قاراستىرىلادى. ولار ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى, سول سەبەپتى ولاردىڭ جۇمىسىن قاداعالايتىن ۋاكىلەتتى ورگان بولۋى قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا ولاردى ەشكىم باقىلامايدى. وسىعان وراي ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىن, رەپەتيتورلىق قىزمەتتى مەملەكەت تاراپىنان رەتتەيتىن كەز كەلدى. سونىمەن قاتار وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى اسا ماڭىزدى. كەيبىر ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى بەيىمدەلگەن ءۇي-جايلاردا ورنالاسقان. وسى ۇيىمداردا وقۋشىلاردىڭ سانيتارلىق جاعدايى, توپتارداعى بالالاردىڭ سانى بويىنشا نورمالاردىڭ ساقتالۋى قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى جانە ونى كىم باقىلايدى؟», دەدى سەناتور.
سونىمەن قاتار دەپۋتات قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى رەپەتيتورلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىنە قاتىستى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. ع.سارىباەۆ ءوز بالالارىن ورتالىقتاردا ماجبۇرلەپ وقىتاتىن اتا-انالار زور تاۋەكەلگە باراتىنىن, ويتكەنى تاربيەشىلەردىڭ قۇزىرەتتىلىگى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەڭ وكىنىشتىسى, ۇبت ورتالىقتارىنىڭ ەشقايسىسى ناتيجەگە كەپىلدىك بەرمەيدى. ءيا, رەپەتيتورلىق قىزمەت كورسەتۋ نارىعى بولۋى قاجەت. الايدا بۇل قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەرگە سايكەس بولۋعا ءتيىس. كونستيتۋتسياعا سايكەس بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, بىلىمىنە, دەنساۋلىعىنا مەملەكەت كەپىلدىك بەرۋى كەرەك», دەدى ع.سارىباەۆ.
سەناتور وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسىنان بار پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋدى, سونداي-اق اتالعان ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن قايتا قاراۋ ارقىلى ولاردى شەشۋگە جاردەمدەسۋدى سۇرادى.
