وڭىردەگى وركەندى وزگەرىستەر

بۇل ارالىقتا نەگىزگى كاپي­تالعا سالىنعان ينۆەستي­تسيا كولەمى  131,8 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ونىڭ نەگىزگى ۇلەسى جەكە ينۆەس­تي­تسيالارعا تيەسىلى, ول 80,7% بولىپ وتىر. بيىل قالادا 2 444 جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولسا, سونىڭ 651-ءى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جەمىسى. وبلىس ورتالىعىنداعى جۇمىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقان سالا – قۇرىلىس. بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىس جۇمىستارى 47 الاڭدا جۇرگىزىلۋدە. قالا اكىمى سەرىك مۇحامەديەۆ وتكەن جىلى عانا ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانى اكىمىنىڭ لاۋازىمىنان اۋىسىپ كەلگەن. ول وزىنە جۇكتەلگەن ماڭىزدى مىندەت – قۇرىلىسى اياقتالماي, ۇزاققا سوزىلىپ كەت­كەن 16 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن ءبىتىرۋ ەكەنىن ايتتى. «بۇگىنگى تاڭدا نەگىزگى بولىگىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن اياق­تاۋعا قول جەتكىزدىك. جۋ­ىردا ارقايسىسى 100 پاتەرلى التى ءۇيدى پايدالانۋعا بەرىپ, تۇر­عىندارعا كىلتتەرىن تابىس ەتتىك. اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن كەلەسى جىلى جاسايمىز. جالپى ايتقاندا بيىل 22 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 2 مىڭنان ارتىق وتباسى جايلى پاتەرلەرگە قول جەتكىزەدى», دەدى ول.

قالادا ءۇي سالۋمەن قاتار تۇر­عىن ۇيلەردىڭ كوندومينيۋم نى­ساندارىنا جاتاتىن كوممۋنال­دىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى دا ىسكە اسىرىلۋدا. 2023 جىلى بۇل ىسكە 130 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, 15 ءۇيدىڭ توبەسىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, 5 ءۇيدىڭ جەدەلساتىلارى اۋىستىرىلدى. جوسپاردا ءالى دە 9 ءۇيدىڭ شاتىرىن جوندەپ, 4 ءۇيدىڭ 22 جەدەلساتىسىن اۋىستىرۋ مىندەتى تۇر.

قىزىلجار وڭىرىندە جەكە­مەنشىك تۇرعىن ءۇي سالۋشىلاردى قولداۋ جۇمىستارى دا ۇنەمى جۇر­گىزىلىپ تۇرادى. ماسەلەن, جەكەمەنشىك تۇرعىن ۇيلەر لەگى بوي تۇزەگەن «سولنەچنىي-2» شا­عى­ناۋدانىنا 68 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, 53,9 شا­قىرىم جولى جوندەلدى جانە 103 شاقىرىمعا ەلەكتر جۇيەلەرى جۇر­گىزىلدى.

قالانىڭ ءبىر «قايعىسى» – جىلۋ جۇيەلەرىنىڭ توزۋى. بۇل جۇ­مىستاردى جۇرگىزەتىن «پەتروپاۆل جىلۋ جۇيەسى» جشس قاراماعىندا 229 شاقىرىم قۇبىر بولسا, سونىڭ 72,16%-ى توزعان. بيىل بار بولعانى سونىڭ 8,3 شاقىرىمىنا جوندەۋ جۇرگىزىلدى. قازىر قالانىڭ انا جەر مىنا جەرىندە تەسىلگەن قۇبىر­لاردىڭ شىعىپ جاتۋى وسى توز­عاندىقتىڭ كەسىرى. «بۇل ماسەلە ءبىر جىلدا شەشىلەتىن جۇمىس ەمەس. ءبىز ونى كەزەڭ-كەزەڭمەن ەڭ­سەرۋدەمىز», دەيدى اكىم.

قالانى اۋىز سۋمەن جابدىق­تايتىن «قىزىلجار سۋ» جشس بالانسىندا 344 شاقىرىم قۇ­بىر بار. كاسىپورىن شايىندى سۋدى شىعاراتىن قۇبىرلاردى دا باقىلايدى. بۇلاردىڭ سۋ قۇ­بىرلارى دا 57,9% توزعان. بيىل اۋىز سۋ قۇبىرىنىڭ 3,5 شاقىرىمى, شايىندى سۋ قۇبىرىنىڭ 2,1 شا­قىرىمى جوندەلدى.

قالانى ەلەكتر جۇيەسىمەن قام­تاماسىز ەتەتىن «سك رەك» اق بالانسىندا 704,5 شاقىرىم جو­عارىدان تارتىلعان جەلى جانە 393,5 شاقىرىم كابەلدىك لينيا بار. بۇلاردىڭ جاراقتارىنىڭ توزۋى دا 89 پايىزعا جەتىپ وتىر. بيىل سونىڭ 4 شاقىرىمى جوندەلدى.

وبلىس اكىمى قىزمەتىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى قىز­­مە­تىنە اۋىسقان ايداربەك ساپا­روۆتىڭ باستاماسىمەن 2023 جىلى قالانىڭ جولدارىن جون­دەۋ جۇمىستارى كۇرت ارتقان ەدى. شۇرىق-تەسىك جولداردىڭ كوبى قازىر قالپىنا كەلىپ قالدى. جون­دەۋ جۇمىستارىنا 8,2 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 47 كوشەنىڭ جولدارى دۇرىستالدى. بىراق «جول اكتيۆ­تەرىنىڭ ساپا ورتالىعى» مەكە­مەسىنىڭ وبلىستاعى فيليالى جوندەلگەن 7 كوشەنىڭ جۇمى­سىن ساپاسىز دەپ تاۋىپ, ولاردى قابىلداۋدان باس تارتتى. ەندى ولاردى جوندەۋ 2024 جىلعا قال­دىرىلىپ وتىر.

بيىل قالادا بارلىق 593 اۋ­لا­لىق ايماقتىڭ 34-نە بالالاردىڭ ويناۋ جانە 42-نە سپورتتىق الاڭ­دار تۇرعىزىلدى. سونىمەن قاتار 15-نە تاس جولدار توسەلدى. ال 2024 جىلى 90 اۋلالىق ايماقتى جوندەۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ارادا قالا اكىمدىگى ءۇشىن ۇلكەن الاڭداتۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعان ءبىر پروبلەما بار. ول – اۋلالارعا كەڭەس زامانىندا ورناتىلعان گاراجدار. ولاردى بۇزۋ تۇرعىنداردىڭ وكپە-رەنىشىن تۋدىرادى, كەيبىرەۋلەر ءتىپتى ايعاي-شۋ شىعارعىسى كەلەدى. سوعان قاراماي بيىل 147 تەمىر گاراج الىنىپ, ولاردىڭ ورنىنا اۆتوتۇراق, بالالار الاڭدارى ورناتىلدى.

پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ىشىندە 18 مارشرۋت بويىنشا كۇنىنە 185 اۆتوبۋس رەيسكە شىعىپ, قالا تۇرعىندارىن تاسىمالدايدى. 2021 جىلى سەمەيلىك 100 اۆتوبۋس ساتىپ الىنىپ, اۆتوبۋس پاركى 51 پايىزعا جاڭارتىلعان. تا­سى­مال جۇمىسىمەن اينالىساتىن «Kyzylzhar Buses» جشس تاعى 10 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الدى. ال 2024 جىلى اۆتوبۋس پاركىن جاڭارتۋ 65% جەتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

قالا اكىمى س.مۇحامەديەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بيىل قالادا 5 735 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلىپتى. سونىڭ ىشىندە جا­­ڭا­دان پاي­دالانۋعا بەرىلگەن جانە بۇ­رىنعى كاسىپورىنداردىڭ ۇلعاي­تىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە 2 665 ادام جاڭا ورىندارعا تۇر­عىزىلعان. الەۋمەتتىك ءالسىز توپ­تاردىڭ بيزنەس جوبالارىن قولد­اۋعا 1,4 ملن تەڭگە بولىنگەن. سونىمەن قاتار 48 ادامنىڭ بيزنەس-جوباسىن ىسكە اسىرۋىنا 62,4 ملن تەڭگە بەرىلگەن. مەرەكەلىك كۇندەرگە بايلانىستى اتاۋلى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن-ۇيلىك كومەك 11 600 ادامعا جاسالىپ, وعان 1 ملرد 242 ملن تەڭگە بولىنگەن.

بۇگىنگى تاڭدا قىزىلجار قا­لاسىندا 92 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بار. ولاردا 30,6 مىڭداي وقۋشى وقيدى. مەكتەپكە دەيىنگى 7 764 بوبەك بالاباقشالارمەن قامتىلعان. جالپى, 3 پەن 6 جاس ارا­سىنداعى بوبەكتەر بۇگىنگى تاڭدا تولىقتاي بالاباقشامەن قام­تىل­­عانىن ايتا كەتۋ كەرەك. 2023 جىلى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋعا 83 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن.

ەندى وبلىس ورتالىعىنىڭ ءدال تۇبىندەگى قىزىلجار اۋدانىنىڭ جاي-كۇيىنە توقتالا كەتەيىك. بۇل اۋدان – 1997 جىلى بەسكول مەن سوكولوۆ اۋداندارىنىڭ بىرىك­تىرى­لۋىنەن قۇرىلعان اكىمشىلىك ءبولىنىس. جەر كولەمى – 6,1 مىڭ شارشى شاقىرىم, حالقىنىڭ سانى 45 مىڭنان اسادى. ۇلتتىق ۇلەسىن الاتىن بولساق, ورىستار – 57, قازاقتار – 32 پايىزداي, قال­عاندارى باسقا ەتنوستاردىڭ وكىل­دەرى. اۋدان ورتالىعى بەسكول اۋىل­ى قىزىلجاردان 12 شاقىرىم عانا جەردە. وبلىس ورتالىعىنا جاقىن بولعاندىعىنىڭ ارقاسىندا اۋداننىڭ ينفراقۇرىلىمى ءبى­ر­شاما جوعارى دامىعان.

بيىل مۇندا التى ءىرى ينۆەس­تيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 130 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلعان. وبلىس ورتالىعىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى نەگىزىنەن وسى اۋداننىڭ موينىندا. ىسكە اسىرىلعان جوبالاردىڭ اراسىندا ءسۇت فەرماسى مەن قۇس ەتىن ءوندىرۋ فابريكاسىنىڭ بولۋى دا سودان. بيىل 5 اۋىلدا تاۋارلى-ءسۇت جانە ءبىر قوي شارۋاشىلىعى فەرماسىن ىسكە قوسۋ قولعا الىنىپ, ولاردىڭ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى.

مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 80 ادامدى جۇ­مىسپەن قامتىعان 47 جاڭا ءون­دىرىس ورنى اشىلدى. جاڭا بيزنەس-يدەيا­لاردى جۇزەگە اسىرۋعا تىرىس­قان 22 تۇرعىن مەملەكەتتىك گرانت العان. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنا 47 ادام قاتىسىپ, ولارعا 415 ملن تەڭگەنىڭ نەسيەسى بەرىلگەن.

اۋدان اكىمى جانات سادۋاقا­سوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا اۋدان­داعى 15,5 مىڭ اۋلانىڭ 13 مىڭ­دايى, ياعني 84%-ى تازا اۋىز سۋمەن قامتىلعان. «پرەزيدەنتتىڭ تالابىنا سايكەس 2025 جىلعا دەيىن حالىقتى تولىقتاي تازا اۋىز سۋمەن قامتۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزۋدەمىز. بيىل «سوكولوۆ سۋ قۇبىرى توبىنا» قارايتىن ارحان­گەلكا, نوۆوكامەنكا, جانە پەن­كوۆو اۋىلدارىندا قۇبىردى جاڭالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وسى جۇمىستار 2024 جىلى تاعى التى اۋىلدا جالعاساتىن بولادى», دەيدى اكىم.

اۋدان اۋماعىنان 751 شا­قىرىم جول وتەدى, ونىڭ 336 ش­اقى­رىمى رەسپۋبليكالىق, 156 كم وبلىس­تىق ماڭىزى بار تاسجولدار. قالعانى اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار, كەيىنگى جىلدارى سونىڭ 129 شا­قىرىمى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. بيىل 7 اۋىلىشىلىك جول كۇردەلى جانە اعىمدىق جوندەۋلەردەن وتكىزىلىپ, شاحوۆسكوە مەن راسسۆەت اۋىلدارىنىڭ كىرەبەرىس جولدارى جوندەلدى.

بۇگىنگى تاڭدا قىزىلجار اۋدا­نى اۋىلدارىنىڭ 92%-ى جارىق­تاندىرىلعان. ەندى بارلىق اۋىل­عا جارىق تارتقىزۋ جوسپارعا قو­يىلىپ وتىر. وبلىس ورتالىعىنا جاقىن بولعاندىقتان اۋداندا جەكەمەنشىك ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە اۋدان ورتالىعىندا 2 بەس قاباتتى تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋ قولعا الىنعان. ولار اۋداندا كەزەكتە تۇرعان 901 وتباسىلاردىڭ سانىن بىرازعا ازايتۋعا ءتيىس. كەزەكتە تۇر­عاندار اراسىندا 83 كوپبالالى وتباسىلار بار.

ينفراقۇرىلىمى جوعارى بول­عاندىقتان بۇل اۋداننىڭ اۋىل­شارۋاشىلىعى جەرلەرىن الۋ­شىلار كەزىندە كوپ بولعان. الاي­دا سونىڭ ءبىرازى جەردى دۇرىس پاي­دالانباي, قارجىلىق كۇش-قۋاتى بولماعان سوڭ تاستاپ كەتكەن ەكەن. ەندى سونىڭ 30,9 مىڭ گەكتارى مەملەكەتتىڭ جەر قورىنا قايتارىلدى.

اۋداننىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرىندە قازىر 6 576 وقۋشى بار. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا وقۋشىلار سانى 113 ادامعا ارتقان. ولاردىڭ ءبىرازى اۋدان ورتا­لى­عىنا تاسىلىپ وقىتىلادى. دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جانە مادەنيەت سالا­سىنىڭ نىساندارىنا دا جون­دەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ تۇرادى. بيىل 4 امبۋلاتوريا جانە 12 ما­دەنيەت عيماراتتارى جوندەۋدەن وتكەن. بىراق ءالى دە 22 اۋىلدىق فاپ-تارعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. ال پريبرەجنىي مەن ياكور اۋىلدارىندا دارىگەرلىك امبۋ­لاتوريانىڭ قۇرىلىسى اياق­تالۋعا جاقىن.

اۋىل سپورتىن دامىتۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمايدى. سوڭعى جىلدارى مۇنداعى 14 اۋىلدا سپورتتىق كەشەندەر ىسكە قوسىلعان, ال 30 اۋىلدا بالالاردىڭ 42 ويناۋ الاڭدارى تۇرعىزىلعان. كەلەسى جىلى اسان, بوگوليۋب, ۆينوگرادوۆ, پودگورنىي جانە پەنكوۆ اۋىلدارىندا جاڭا سپورت الاڭدارىن تۇرعىزۋ جوسپارلانعان.

مىنە, پەتروپاۆل قالاسى مەن ونىڭ ىرگەسىندەگى قىزىلجار اۋدا­­نىنىڭ بۇگىنگى حال-احۋالى قىسقا­شا ايتقاندا وسىنداي.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى