سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ونىڭ سەبەبى كوڭىل ءبولۋدىڭ السىزدىگىنەن, مەملەكەت تاراپىنان تاراتىلاتىن يدەولوگيانىڭ ءوتىمسىز, جەڭىل-جەلپىلىگىنەن. سوندىقتان بوس ۆاكۋمدى ءدىني يدەولوگيا تولىقتىرىپ جاتىر. وبلىس اكىمدەرى يدەولوگيانىڭ كەرەكتىگىنە ءمان بەرمەيدى. جاڭادان قىزمەتكە تۇرعان اكىمدەر ەلمەن, جەرمەن تانىسقاندا الدىمەن ەكونوميكانى عانا قاۋزايدى. ساۋىلىپ جاتقان سيىردىڭ كوپ بولۋى ولارعا مەكتەپ ۇيلەرىنىڭ جاعدايىنان, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنەن, حالىقتىڭ نەنى كوكسەيتىنىنەن, نەگە مۇقتاج ەكەنىن بىلۋدەن اناعۇرلىم ماڭىزدىراق. مەملەكەتتەن نەسيە العان شارۋا تەك وزىنە كەدەرگى كەلمەگەنىن, جەرگىلىكتى بيلىك شارۋاسىنا قولداۋ جاساعانىن عانا قالايدى, قالعانىن شارۋاقور باسشى ءوزى ءۇشىن-اق ىستەي بەرەتىنى ەسكەرىلمەيدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا يدەولوگيالىق ماسەلەگە باسشىلىق جاساعان عاني نىعمەتوۆ دەگەن بىلىكتى ازامات ەكى جىلداي وتىرىپ, قانشاما يگىلىكتى جۇمىس اتقارىپ ەدى. سولتۇستىكتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قازاق اتاۋلارىن, قازاقتىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىنىڭ ەسىمىن ەستىمەگەن, ولاردىڭ نە ىستەگەنىن بىلمەيتىن, ءتىپتى ەستىگىسى كەلمەيتىن اۋىل-سەلو تۇرعىندارى بار. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ع.نىعمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن سونداي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ساناسىنا ەلدىك بولمىس ءسىڭىرىلىپ, وزىندىك باعىتى مەن باعدارى بار تاۋەلسىز ەل تۋرالى اڭگىمەلەر ايتىلىپ, بەس جۇزدەي كوشەگە ۇلت ارىستارىنىڭ ەسىمى بەرىلىپ, قىرۋار جۇمىس اتقارىلعان. ەندى پەتروپاۆل قالاسىنىڭ يدەولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن اتاۋىن وزگەرتۋدى قولعا الامىز دەپ جۇرگەندە, سول كەزدەگى وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ ونىڭ قىزمەتىن قىسقارتتى دا تاستادى. بارلىق يدەولوگيالىق جۇمىستى اپپارات جەتەكشىسىنە جۇكتەدى. كۇندەلىكتى ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنان باس الا المايتىن اپپاراتتىڭ باسشىسى يدەولوگياعا كوڭىل بولۋگە مۇرشاسى دا جوق. باسقاسى باسقا, سولتۇستىكتە ۇلتتىق يدەولوگيامەن تىكەلەي شۇعىلداناتىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى كەرەك.
يدەولوگيامىزدىڭ ەڭ باستى ماقساتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن نىعايتۋ ەكەنى ايقىن. ول مەكتەپ وقۋشىلارىنا ۇلت تاريحىن ساپالى وقىتۋدان باستالسا كەرەك. ال تاريح وقۋلىقتارى بۇل ۇدەدەن شىعا الماي كەلەدى. مىسالى, «مەكتەپ» باسپاسى شىعارعان ق.وسكەمباەۆ, ز.ساقتاعانوۆا, ل.زۋەۆا, ع.مۇحتار ۇلى دەگەن اۆتورلار جازعان 8-9 سىنىپتارعا ارنالعان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىنىڭ الدىمەن ورىسشا جازىلىپ, سوسىن قازاقشاعا ولاق تىلمەن اۋدارىلعانى كورىنىپ تۇر. ماسەلەن, ستولىپين ساياساتىنا قاتىستى 4-پاراگراف: «رەسەيدىڭ قازاقستانداعى قونىس اۋدارۋ ساياساتىنىڭ جاندانۋى قازاق جەرلەرىن اسكەري-شارۋاشىلىق تۇرعىدا يگەرۋ ءۇشىن ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا ولكەگە كازاك اسكەرلەرىنىڭ كەلىپ قونىستانۋىنان باستالعان بولاتىن» دەگەن بالا تۇگىل ۇلكەننىڭ ۇعۋىنا قيىن شۇبالاڭقى سويلەممەن باستالىپتى. مىنا جەردەن, ەڭ الدىمەن, رەسەي قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ەكەن دەپ قالۋعا بولادى.
بالانىڭ باسىن قاتىرعان سويلەمدى تالدايتىن بولساق, اۆتورلاردىڭ ايتپاعى: رەسەي شارۋالارىن قازاقستانعا قونىس اۋدارتۋ ساياساتى – قازاق جەرىن ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا كازاك اسكەرلەرىنىڭ كۇشپەن باسىپ كىرۋ ارقىلى باستالعان اسكەري وتارلاۋ كەزەڭىنىڭ اياقتالىپ, ەندى شارۋالاردى كوشىرۋ ارقىلى وتارلاۋدىڭ ەكىنشى – شارۋالىق وتارلاۋ كەزەڭىنىڭ باستالۋى ەدى.
ودان ءارى قاراي ماتىننەن رەسەيلىك مۇددەنى اڭعارۋعا بولادى. ويتكەنى كازاك اسكەرلەرى قازاق جەرىن وتارلاۋ ءۇشىن ەمەس, تەك «قازاق جەرلەرىن اسكەري-شارۋاشىلىق تۇرعىدا يگەرۋ ءۇشىن» ەنگەن ەكەن. وسى پاراگرافتا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اتالعان كەزەڭ تۋرالى ايتقان: «قازاق ۇلتىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءوزى پروبلەماعا اينالدى» دەگەن ءسوزى عانا كەلتىرىلەدى, بىراق سونىڭ نە سەبەپتى ايتىلعانى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تۇسىندىرىلمەگەن. بارلىق جايىلىمىنان, قۇنارلى, شۇيگىن شابىندىعىنان ايىرىلعان سوڭ قازاق قالاي ءومىر ءسۇرسىن؟ ول تۋرالى بالالاردىڭ ۇعىمىنا لايىقتى تۇسىنىك بەرىلمەگەن.
جالپى, اتالعان وقۋلىقتىڭ ونە بويىنان قازاق تاريحى ەمەس, قازاق دالاسىنا باسىپ كىرگەن رەسەيدىڭ تاريحىن عانا تانۋعا بولادى. 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس تە تولىق قامتىلماعان. قارقارا كوتەرىلىسىنىڭ باسشىلارى جامەڭكە, ۇزاق باتىرلار دا ەنگىزىلمەگەن. قازاق تاريحىن تەرەڭ بىلمەيتىن ادامنىڭ جازعاندىعى, ءتىپتى «يۋن جارلىعىنىڭ» اتالماۋىنان دا كورىنىپ تۇر. جۋىردا وسى وقۋلىقتىڭ 17-18 پاراگرافىنداعى «ازامات سوعىسى 1905-1907 جىلدارداعى ءبىرىنشى رەسەي رەۆوليۋتسياسىنان باستالىپ, ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس بارىسىندا شيەلەنىسكەن جانە 1917 جىلى اقپاندا مونارحيانىڭ قۇلاۋىنا اكەلگەن تەرەڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ساياسي داعدارىستىڭ ناتيجەسى بولدى», دەگەن شۇبالاڭقى سويلەمدى Facebook-كە جاريالاعانىمىزدا, ونى ەرەسەك ادامداردىڭ ءوزى تۇسىنبەگەنىن جازدى. وسىنى قىسقا دا نۇسقا جازسا, بالالاردىڭ تۇسىنىگىنە الدەقايدا جەڭىل بولار ەدى.
جاسوسپىرىمدەردىڭ ساناسىن قالىپتاستىراتىن وقۋلىقتارىمىزدىڭ سيقى وسىنداي بولسا, تەرەڭ ساياسي تۇسىنىك قايدان وڭسىن؟ مينيسترلىك وقۋلىق جازۋعا ساياسي ساۋاتى جوعارى ءارى ءتىلدى جەتىك بىلەتىن بىلىكتى تاريحشىلاردى تارتسا, ۇتار ەدى. وسىنى قولعا الاتىن كەز كەلدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
