حوستەل پانا بولمايدى ستۋدەنتكە

جۋىردا عانا توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى الماتىداعى تەكسەرىس بارىسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنىڭ 300-دەن استام نىساندا بۇزىلعانىن انىقتاعان. سونىمەن قاتار 200-دەن استام جاتاقحاناعا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. دەپارتامەنت دەرەگىنە سۇيەنسەك, 2GIS.kz كارتاسىندا 253 حوستەل تۋرالى اقپارات تىركەلگەن. بۇل ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ زاڭسىز جۇمىس ىستەيتىنىنەن حابار بەرەدى. بيىل قالاداعى حوستەلدەر سانى 35-كە­­ ارتىپ وتىر. «جاتاقحانا» جەدەل-پروفيلاكتيكالىق اكتسياسى اياسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جانە الدىن الۋ بويىنشا تۇرعىندار اراسىندا اقپارات جۇرگىزگەن توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل تۇرعىن-جايلارداعى ءورت سانى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە وسكەن. ال ورىمدەي 13 جاستىڭ ءومىرىن قيعان ءادي ءشارىپوۆ كوشەسىندەگى مەكەن-جايدىڭ يەلەرى ءتيىستى ورىندارمەن شارت جاساسپاعان.

توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ اتالعان جاعدايعا بايلانىستى «جاتاقحانادا ورنالاسقان ستۋدەنتتەر باسپاناعا مۇقتاج ەكەندىگىن مالىمدەمەگەنىن جانە وقۋ ورنى مەن اكىمدىككە وسى مەكەنجايعا ورنالاساتىنىن حابارلاماعان. ياعني بۇل جاتاقحانانىڭ بار ەكەنى تۋرالى اكىمدىك تە, باسقا ورگاندار دا, سونىڭ ىشىندە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى دە اقپارات العان جوق. سونداي-اق دەپارتامەنت پەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋگە قۇقىعى جوق», دەپ مالىمدەگەنى بەلگىلى.

ەلىمىزدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قايعىلى جاعدايعا وراي پىكىر بىلدىرگەن حالىق قالاۋلىلارى دا جاتاقحانا ماسەلەسىنىڭ كەيىنگى بەس جىلدا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي, كوپتەگەن ۇسىنىس ايتىلعانىن العا تارتىپ وتىر. وسى ورايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىز­دى ماسەلە ەكەنىن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردا 30 مىڭنان استام ورىن پايدالانۋعا بەرىل­دى. «بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. ءبىر كەزدەرى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بارلىعى مىندەتتى تۇردە باسقا قالالاردان كەلەتىن ستۋدەنتتەردى تۇراتىن جەرمەن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك دەگەن نورمانى بەلگىلەدىك. ەگەر ولار بۇل نورمانى ورىنداماسا, مينيسترلىك باسقا شارالار قابىلداۋى, جازالاۋى, ليتسەنزيالارىن قايتارىپ الۋى مۇمكىن. مۇندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى مىندەتتى تۇردە ءبىرىنشى ورىندا, ياعني جاتاقحانالاردىڭ بارلىعى قاۋىپ­سىز­دىك تالاپتارىنا ساي بولۋى كەرەك», دەيدى حالىق قالاۋلىسى.

قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندا­رى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راحمان الشانوۆ بۇگىندە 40 مىڭنان استام بالا­نىڭ جاتاقحاناعا قولى جەتپەي جۇرگەنىن ايتتى. «ولار امالسىزدان حوستەلدەرگە بارۋعا ءماجبۇر. باسپانا تاپشىلىعىنان بيزنەس نىساندارىنا سانيتارلىق نورما, تالاپتار تومەندەدى. سونىڭ سالدارىنان وسىنداي جاعداي ورىن الدى. ەندىگى كەزەكتە ءتيىستى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, جاتاق­حانالاردا تۇرىپ جاتقان بالالاردىڭ جاعدايىن قاداعالاۋ كەرەك. ال جاتاقحانا تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قۇرىلىس كومپا­نيالارىمەن, ينۆەستور تارتۋ ماق­سا­­تىنداعى جۇمىستارعا كوڭىل ءبولۋ ۇستىن­دە. ال حوستەلدەگى ءورت ول قوعامدا بىر­قاتار ماسەلەنىڭ قوردالانىپ قالعانىن كورسەتەدى», دەدى ول.

– كەيىنگى جىلدارى گرانت سانىنىڭ ارتۋى وقۋ ورىندارىنىڭ جاتاقحانامەن قام­تاماسىز ەتۋ ساياساتىنا قايشى كە­لىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. ال گرانت ەرە­جە­سىنە سايكەس گرانتقا تۇسكەن تۇلەك مىندەتتى تۇردە جاتىن ورىنمەن قام­تا­ماسىز ەتىلەدى. ەندىگى كەزەكتە گرانت ەرە­جە­لەرىنە دە وزگەرىستەر كەرەك. جاس­تار­­­دىڭ الماتى, استانا, شىمكەنت سياقتى وقۋ ورىندارى كوپ شوعىرلانعان ما­دەني ورتالىقتارعا ۇمتىلىسى ورىندى. الايدا ارمان-ماقساتىن ىسكە اسىرۋعا كەلگەن جاستاردىڭ كوپشىلىگى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ قولايسىزدىعىنا, جۇمىسسىزدىققا تاپ بولادى. سالدارىنان قىلمىس, دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتۋ سياقتى جاعدايلارعا دۋشار بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيستر­لىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ 40 پايىزى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابا الماي ءجۇر. ەندىگى كەزەكتە اتالعان مينيسترلىك كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك. قاي سالاعا قانداي مامان قاجەت ەكەنى تۋرالى ساراپتاما جاساۋ, ۋاقىتشا بولسا دا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ – ۋاقىت تالابى, – دەدى ر.الشانوۆ.

عالىمنىڭ ايتۋىنشا, كوپ ەلدىڭ تاجىريبەسىندە جاستاردى جوعارى ءبىلىم الۋعا مىندەتتەمەيدى. بەلگىلى ءبىر كاسىپتى مەڭگەرىپ, جۇمىسشى ماماندىعىمەن قوماقتى تابىس تاپقان الدەقايدا ءتيىمدى. ال ەلدەردىڭ كوبىندە جاتاقحانادا تۇرىپ جاتقان ستۋدەنتتەر ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 25 پايىزىن عانا قۇرايدى. «بىزدە كەرىسىنشە, كاسىپتەن گورى ستيپەندياسى ءتاۋىر وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ شىعۋ بوس ماقتانعا اينالىپ كەتكەن. سوندىقتان قوعام بولىپ جاستاردىڭ تاربيە جۇمىسىنا اسا ءمان بەرگەن ءجون. بۇگىندە وڭىرلەردە دە بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەر بار. ءىرى قالالاردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن ايماقتاردا اشۋ دا ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. گارۆاردتان 6 ەسە­ جوعارى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيۋدجەتى رەسپۋبليكاداعى بارلىق ۋنيۆەر­سي­تەتتىڭ قاراجاتىنان ارتىق. اتالعان وقۋ ورنىنىڭ بيۋدجەتى ءبىر ستۋدەنتكە شاققاندا 240 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. ال ءبىر جاتاقحانا سالۋعا 2 ملرد تەڭگە جۇمسالادى. قاجەت بولعان جاعدايدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جىلدىق بيۋد­جەتىنىڭ جارتىسىن ۇنەمدەيتىن بولساق, 100 جاتاقحانا سالۋعا بولادى. 100 جاتاق­حانا 5 مىڭ ستۋدەنتتىڭ پاناسى», دەيدى عالىم.

جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىندا ەل بو­يىن­شا جاتاقحاناعا مۇقتاجدار سانى 70 مىڭ­دى قۇراعانى بەلگىلى. رەسپۋبليكا بو­يىنشا 20 مىڭنان استام ستۋدەنت, ال الماتى قالاسىندا 10 مىڭ ستۋدەنت حوس­تەلدەرگە ورنالاستىرىلدى. سول كەزدە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىگى وكىلدەرى قالاداعى حوستەلدەر ءتىزىمىنىڭ تسيفر­لانىپ جاتقانىن مالىم­دە­گەن بولاتىن. وسى ماقساتتا الماتى قالاسىنىڭ وزىندە 60-قا جۋىق حوستەلمەن كەلىسىمشارتقا قول قويىلعان-دى. ستۋ­دەنت­­تەردى ورنا­لاس­تىرۋدا حوستەلدەر مەن وقۋ ورنى ارا­سىنداعى اراقاشىقتىق, قوعامدىق كولىك­تەردىڭ ­تۇراقتى قاتىناۋى ەسكەرىلىپ, جاتاق­حانالاردىڭ سانيتارلىق جانە تەح­ني­­كالىق تالاپتارعا سايكەس­تى­گىنە ەرەكشە نا­زار اۋدارۋى قاجەتتىگى دە ايتىل­­عان بولا­تىن.

الماتىداعى ءورت شىققان حوستەلدە تۇرعان 72 ادامنىڭ تورتەۋى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى, سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسى, ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنيكاتسيالار ۋنيۆەرسيتەتى, كاسپي ۋنيۆەرسيتەتى, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريا سياقتى قالاداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى بولعان. الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ جاستار ساياساتى باسقارماسىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ستۋدەنتتەر بۇل جاتاقحاناعا ءوز بەتىنشە ورنالاسىپ, باسپاناعا مۇقتاج ەكەنىن وقۋ ورنىنا حابارلاماعان.

ساراپشى اقنۇر بۇبەقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, كوللەدجدەردە, تىپتەن اكىمدىكتەر جانىندا جاستار ساياساتى بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا جاستار ماسەلەسىمەن اينالىساتىن قوعامدىق ۇيىمدار بار. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە ورىن الىپ جاتقان توتەنشە جاعدايلاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ايماقتىق, قالاداعى اكىم­دىك­تەر جانىنداعى, سونداي-اق وقۋ ورىن­دا­رىنداعى جاستار ىسىمەن اينالىساتىن ۇيىمدار جاستاردىڭ ناقتى سانى, الەۋ­مەتتىك جاعدايى, تۇرعىلىقتى جەرى, تىپتەن قاجەت بولعان جاعدايدا ستۋدەنتتەر تۇرىپ جاتقان مەكەنجايعا قاتىستى مالىمەتتەر بازاسىن قۇرۋدى قولعا الۋى قاجەت.

الماتى بۇگىندە قاۋىپسىزدىك رەيتين­گىندە جوعارى ساتىدا تۇرعان ءارى وقۋ ورىندارى, ءبىلىم الۋعا, جۇمىس ىستەۋگە وزگە دە قولايلى جاعدايلار جاسالعان ورتالىق. ساراپشى ماقسات سەرالى بۇعان دەيىنگى پىكىرىندە «جاتاق­حانا ماسەلەسىن حوستەلدەر, تىپتەن قوناقۇيلەرگە ورنالاستىرۋ ارقىلى شەشۋ ءبىلىم ىزدەنۋشىگە جاسالعان قيانات» دەگەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, عيماراتتار ستۋدەنتتەرگە لايىقتالماعاندىقتان, مۇندا ساباققا تىڭعىلىقتى دايىندالۋ مۇمكىن ەمەس. حوس­تەلدەر قوجايىنىنا تابىس تابۋ ماڭىز­دى بولعاندىقتان, مۇندا ستۋدەنتتەرمەن قاتار باسقا دا كەلۋشىلەر ورنالاسادى. ال ونىڭ سالدارى ستۋدەنتتەردىڭ قاۋىپ­سىزدىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. ستۋ­دەنت تە مۇنداي ورتادا ءوزىن قولايسىز سەزى­نە­تىنى انىق.

Eurasian center for people management ورتا­لىعىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەۋرو­پا­نىڭ بىرقاتار ەلىندە 16-18 جانە 16-24 جاس ارالىعىنداعى جاستارعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. سەبەبى ءدال وسى جاستا مەكتەپ ءبىتىرىپ, ءبىلىم الىپ, وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن جاستار جۇمىسقا ورنالاسا باس­تايدى, ال بۇل مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى ءۇردىس. رەسپۋبليكادا بيىل جۇمىسسىز, ءبىلىمسىز جۇرگەن جاستاردىڭ سانى 400 مىڭنان اسقان. وكىنىشتىسى ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قايدا بارىپ, قايدا تۇرىپ جاتقانىنان بەلگىلى ءبىر ورگاندار تۇگىلى كوپ جاعدايدا اتا-اناسى دا بەيحابار بولۋى مۇمكىن. ال جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسى وزىق ەلدەردەگىدەي الەۋمەتتىك قىزمەت ورتالىقتارى تاراپىنان باقىلاۋعا الىنعانى ابزال.

الماتى