حالقىمىزدا ء«بىر جاماندىقتىڭ ءبىر جاقسىلىعى بار» دەيتىن ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك-ءتى. سۋى سارقىلىپ, ارناسى تارتىلىپ بارا جاتقان تەڭىزىمىزدىڭ دە ءبىر كادەگە جاراپ جاتقانى دا كوڭىلگە ۇلكەن مەدەۋ ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى ماقالا اۆتورى ءوز اۋديتورياسىنا تەڭىز وسىمدىكتەرى كەشەنىن كورۋگە جانە تۇندە جۇلدىزداردى تاماشالاۋ ءۇشىن ارال وڭىرىنە بارۋدى ۇسىنعان.
دەرەككوز جاريالاعان جاڭالىقتا اقش, چيلي, جاڭا زەلانديا, ءۇندىستاننىڭ تۋريستىك نىساندارىمەن قاتار قاراقالپاقستاننىڭ نەگىزگى ەكوتۋريزم نىسانى ءۇستىرت جازىعى دا ايتىلادى. ماسەلەن, تەڭىزدىڭ قۇرعاۋى مەن ەكولوگيالىق اپاتتىڭ زارداپتارىمەن كۇرەسۋدە ەكوتۋريزمنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. سونىمەن قاتار بىرنەشە جىلدان بەرى شەتەلدىك تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقان تۋريستىك كاسىپورىندار مەن ارال تەڭىزى بويىنداعى شابىندىق كەشەنى تۋرالى ەسكەرىلگەن.
بۇگىندە ارال تەڭىزى الەم نازارىن وزىنە اۋداردى. قازىر كەز كەلگەن شەتەلدىك قازاق ەلى دەسە ارال تەڭىزىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ جاتادى. ءتىپتى ونىڭ قازىرگى احۋالىن ءوز كوزىمەن كورگىسى كەلەتىن ەكوتۋريستەر دە جەتەردىك. جۋىردا ەلىمىزگە كەلگەن قادىرلى مەيمان, جاسىل ەنەرگەتيكا جانە كليمات ماسەلەلەرى بويىنشا الەمدىك ساراپشى, بەيبىتشىلىك سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى راە كۆون چۋنگ وتاندىق باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا ارال تەڭىزىنە قاتىستى ءبىراز جايتتى اڭعارتتى.
«ارال تەڭىزى – XX عاسىردىڭ ەڭ ۇلكەن ەكولوگيالىق قاسىرەتتەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ سەبەبى ماقتا ءوندىرىسى بولدى, ال ماقتا ءوسىرۋ ءۇشىن سۋ كوپ قاجەت بولاتىنى انىق. قازاقستان دا ماقتا وسىرگەنىمەن, ونىڭ كولەمى ازداۋ, بىراق وزبەكستاندا ماقتا ءوندىرىسى – ەكونوميكانىڭ ەلەۋلى بولىگىن قۇرايتىن ماڭىزدى سەكتور», دەيدى ساراپشى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ وتە قيىن. ويتكەنى بۇعان دەگەن جاۋاپكەرشىلىك جان-جاقتى بولۋعا ءتيىس.
«ونىڭ تەحنولوگياسى بولۋى كەرەك, دەگەنمەن بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تەك ۇكىمەتتىڭ موينىنا ءىلىپ قويۋعا بولمايدى. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىر بولىگىن حالىق تا الۋى كەرەك. قازىرگى جاعدايدى قاراساق, ادامدار دا قوسا جاۋاپكەرشىلىك الاتىن جۇيە قالىپتاسپاعان», دەيدى ول.
ياعني قاراپايىم حالىق مۇنى جۇزەگە اسىرۋعا ۇكىمەت قانا مىندەتتى, مۇنىڭ ماعان ەش قاتىسى جوق دەپ ويلايدى دەگەنگە سايادى مامان پىكىرى. راس, قازىر مۇنداي جالپىعا ورتاق ماسەلە دە جاۋاپكەرشىلىكتى تەك مەملەكەتكە اۋدارىپ قويىپ, ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا اتسالىسۋ دەيتىن مادەني سانا قالىپتاسپاي جاتقانى بار.
بۇگىندە جاھاندىق جىلىنۋعا بايلانىستى وزگەرگەن كليماتپەن كۇرەسە وتىرىپ, ورىن العان جاعدايعا ەرتەرەك بەيىمدەلۋ ماسەلەسى ءجيى ايتىلا باستادى. مۇنى راە كۆون چۋنگ مىرزانىڭ دا سوزىنەن اڭعارۋعا بولادى. ماسەلەن, قازىر كەيبىر ەكولوگ ماماندار ارال تەڭىزىنىڭ اينالاسىنا اعاش ەگۋ ارقىلى تەڭىزدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسى ايتىلىپ ءجۇر.
ء«يا, بۇل ءبىر جاعىنان كومەكتەسە الادى. دەگەنمەن ايتىپ وتىرعانىڭىز – ارال تەڭىزىن قالپىنا كەلتىرۋ ەمەس, اپات سالدارىنا بەيىمدەلۋ شاراسى. اتاپ ايتقاندا, شولەيتتەنۋ ماسەلەسىن ۇستاپ تۇرا الادى. وسىلايشا, اعاش وتىرعىزۋ ارقىلى اپاتتان پايدا بولعان شولەيتتەنۋ اسەرىن ازايتۋعا بولادى. الايدا بۇكىل ءوڭىردى قۇرعاقشىلىق شالىپ جاتقاندا, اعاش وتىرعىزۋدىڭ ءوزى قيىن بولاتىنى ايدان انىق. بۇل شارا تەك بەيىمدەلۋ ءۇشىن قاجەت, ونىمەن ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا, نە ەكولوگيانى قالپىنا كەلتىرۋگە كەلمەيدى. ارال تەڭىزىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ماقتا وندىرىسىنە سۋدى از جۇمسايتىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا تابۋ كەرەك», دەيدى راە كۆون چۋنگ.
ەكولوگتەر نە دەسە دە, ەلىمىزدىڭ ارال تەڭىزىنە دەگەن ءۇمىتى ۇزىلگەن ەمەس. جاعادان قاشقان سۋ قايتا ورالىپ, ايدىنعا اققۋ-قاز قوناتىنىنا سەنىمدى. ويتكەنى ارالدىڭ ارناسى تارتىلعانىمەن, بازارى تارقاعان جوق. ەندى, مىنە, الەمدىك ءاستروتۋريزمنىڭ ەڭ قولايلى جەرى دەپ تانىلىپ وتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەبىن تاپساڭ, ەكولوگيامەن دە پايدا تابۋعا بولاتىن ءتارىزدى.
